Hoàng thái tử Nguyễn Phúc Bảo Long - vị Hoàng đích trưởng tử cuối cùng của lịch sử phong kiến Việt Nam.

Đích trưởng tử (chữ Hán: 嫡長子) là một khái niệm xuất phát từ chế độ một chồng nhiều vợ của xã hội Đông Á. Đây là chỉ người con trai do chính thất sinh ra (Đích tử; 嫡子), đồng thời là con trai lớn tuổi nhất trong nhà ("Trưởng tử"; 長子).

Cụm này cần được phân biệt với Đích thứ tử (嫡庶子) chỉ "con trai thứ hai của dòng đích"; Thứ trưởng tử (庶長子) và Thứ thứ tử (庶庶子) chỉ "con trai trưởng" và "con trai thứ hai của dòng thứ".

Khái quátSửa đổi

Trong xã hội Đông Á, đích-thứ đều phân biệt rõ tôn ti nên cụm từ ["Đích trưởng tử"] trong một gia đình được hiểu theo hai khái niệm cơ bản như sau:

  1. ["Con trai lớn tuổi nhất trong nhà, do Chính thất sinh ra"] - khi này vừa là Trưởng tử, vừa là Đích tử nên gọi là Đích trưởng tử.
  2. ["Con trai lớn tuổi nhất có thân phận Đích tử"] - có thể thị thiếp đã sinh con trai trước chính thất, nhưng chỉ được gọi là "Thứ trưởng tử" (庶長子). Đến khi chính thất sinh con trai đầu lòng thì mới được xem là Đích trưởng tử.

Theo pháp định thời cổ, Đích trưởng tử trong một đại gia đình là người có quyền thừa kế tước vị cùng số tài sản cao nhất. Từ thời nhà Chu, các Thiên tử lập ra tông pháp chế độ, lấy chế độ "con đích xuất""con trưởng" tạo nên khái niệm truyền ngôi cho [Đích trưởng tử] là vĩnh cữu, do đó hình thành quan điểm Đích trưởng tử được ưu tiên hơn cả. Từ vương thất đến sĩ tộc đều tuân thủ tiền lệ này.

Trong lịch sử Trung Quốc, từ thời Chiến Quốc đến khi nhà Tần, các Hoàng đế đều rất xem trọng thân phận Đích trưởng tử, họ có xu hướng xem Đích trưởng tử là nhân tuyển sáng giá cho ngôi vị Trữ quân. Dưới thời nhà Hán, Hán Huệ Đế Lưu Doanh không phải Trưởng tử vì trên ông còn có người anh là Tề Điệu vương Lưu Phì, nhưng ông là con trai đầu lòng của chính thất nên được xem là Đích trưởng tử chân chính, từ đó được phong Hoàng thái tử. Tuy nhiên nếu xét theo khái niệm đầu tiên thì mãi đến khi Hán Cảnh Đế Lưu Khải lên ngôi, ông trở thành Hoàng đế đầu tiên của Trung Hoa phù hợp với thân phận Đích trưởng tử.

Đến khi nhà Thanh thành lập, Đích trưởng tử vẫn có thân phận tôn quý nhất, nhưng gần hơn 300 năm của triều Thanh thì chỉ có Đạo Quang Đế Miên Ninh là Hoàng đế duy nhất của triều Thanh có thân phận Đích trưởng tử kế thừa hoàng vị. Mặc dù trên thực tế, trước Mân Ninh vẫn còn một người anh là Mục Quận vương do Thứ phi sinh ra, chết yểu khi chưa được 3 tuổi, không xét số đếm. Ngoài ra, Hàm Phong Đế Dịch Trữ tuy có anh Thứ trưởng là Ân Chỉ Quận vương Dịch Vĩ, song nếu theo khái niệm "Người con lớn nhất trong số Đích tử" thì ông vẫn là một Đích trưởng tử chân chính.

Tại Việt Nam, đích-thứ cũng rất rạch ròi ở thời nhà Lý, đặc biệt là thời nhà Trần có số lượng Đích trưởng tử kế vị rất liên tục và rõ ràng (Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông). Thời nhà Hậu Lênhà Nguyễn, chính thê bị bỏ trống, chỉ còn tồn tại thân phận Trưởng tử kế thừa hoàng vị, lần cuối cùng xuất hiện chính là khi Nam Phương hoàng hậu sinh ra Hoàng thái tử Nguyễn Phúc Bảo Long - trở thành Đích trưởng tử thứ hai (sau Anh Duệ Hoàng thái tử) và là người cuối cùng.

Xem thêmSửa đổi

Tham khảoSửa đổi