Đạo hàm toàn phần

Trong toán học, đạo hàm toàn phần của một hàm tại một điểm là xấp xỉ tuyến tính tốt nhất gần điểm này của hàm đối với các đối số của nó. Không giống như các đạo hàm riêng, đạo hàm toàn phần xấp xỉ hàm số theo tất cả các đối số. Trong nhiều tình huống, điều này giống như xem xét tất cả các đạo hàm riêng một cách đồng thời (cũng có những tình huống đặc biệt).

Đạo hàm toàn phần như là một ánh xạ tuyến tínhSửa đổi

Đạo hàm riêng mô tả sự thay đổi của hàm số theo một hướng nhất định (ứng với đối số đã chọn). Khi ta xét tất cả các đối số, sự thay đổi của hàm số phụ thuộc cả vào hướng của đối số. Do đó, một cách tự nhiên để thể hiện đạo hàm toàn phần là sử dụng ánh xạ tuyến tính.

Đặt   là một tập con mở. Một hàm   được gọi là khả vi (toàn phần) tại một điểm   nếu tồn tại một phép biến đổi tuyến tính   sao cho

 

Ánh xạ tuyến tính   được gọi là đạo hàm (toàn phần) hoặc vi phân (toàn phần) của   tại  . Ta cũng ký hiệu   hoặc  . Một hàm là khả vi (toàn phần) nếu nó khả vi toàn phần tại mỗi điểm trong miền xác định.

Định nghĩa của đạo hàm toàn phần thể hiện rằng   là xấp xỉ tuyến tính tốt nhất của   tại điểm  . Điều này có thể được chính xác hóa bằng cách định lượng sai số của xấp xỉ  . Viết

 

với   là sai số trong phép tính gần đúng. Nói rằng đạo hàm của   tại    tương đương với

 

với  ký hiệu o nhỏ và chỉ ra rằng   nhỏ hơn nhiều so với   khi  . Đạo hàm toàn phần  , nếu tồn tại, là duy nhất.

Đạo hàm toàn phần liên hệ với các đạo hàm riêng phần như sau:

Định lý - Giả sử   là một hàm khả vi tại   với đạo hàm toàn phần  . Thế thì đạo hàm theo hướng  :   tồn tại với mọi   và ta có 
  
Với   là các véc-tơ cơ sở tiêu chuẩn, ta thu được các đạo hàm riêng phần.[1]

Ngược lại, ta cũng có một điều kiện đủ sau đây.

Định lý - Giả sử   là một hàm thỏa mãn 
*  một đạo hàm riêng phần   tồn tại tại điểm   
*    đạo hàm riêng phần còn lại tồn tại trong một hình cầu mở chứa  liên tục tại   
Thế thì   khả vi tại  .[2]
Hệ quả - Giả sử   có các đạo hàm riêng phần liên tục trên một tập mở  . Thế thì   khả vi trên  .

Ví dụ, ánh xạ   có đạo hàm toàn phần tại một điểm   . Các đạo hàm riêng phần là   .

Đạo hàm toàn phần như là một dạng vi phânSửa đổi

Khi hàm đang xem xét có giá trị thực, đạo hàm toàn phần có thể được biểu diễn như là một dạng vi phân. Ví dụ, giả sử rằng   là một hàm khả vi của các biến  .

Xét một véc-tơ trong  

 

Ta có

 

với

 

là một  -dạng vi phân.

Đạo hàm của ánh xạ hợpSửa đổi

Với hai hàm số   , đạo hàm toàn phần của hàm hợp   tại   thỏa mãn

 

Nếu các đạo hàm toàn phần của    được xác định bởi các ma trận Jacobi, phép hợp ở vế phải ứng với phép nhân ma trận.

Chú thíchSửa đổi

  1. ^ Apostol (1981), Theorem 12.3
  2. ^ Apostol (1981), Theorem 12.11

Tham khảoSửa đổi

  • A. D. Polyanin and V. F. Zaitsev, Handbook of Exact Solutions for Ordinary Differential Equations (2nd edition), Chapman & Hall/CRC Press, Boca Raton, 2003. ISBN 1-58488-297-2ISBN 1-58488-297-2
  • Apostol, Tom M., 1981, Mathematical Analysis, Addison-Wesley Publishing Company
  • From thesaurus.maths.org total derivative

Liên kết ngoàiSửa đổi