Khác biệt giữa các bản “Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế”

n
Robot: Sửa đổi hướng
n (Bot: Di chuyển 8 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q1327614 Addbot)
n (Robot: Sửa đổi hướng)
| chồng =
| thông tin con cái = ẩn
| con cái = '''Nam''':<br />1. Phế Thái tử [[Nguyên Tuân]] (元恂), Lâm quý nhân sinh<br />2. Tuyên Vũ Đế [[Bắc Ngụy Tuyên Vũ Đế|Nguyên Khác]] (元恪), quý nhân Cao Chiếu Dung sinh<br />3. Kinh Triệu vương [[Nguyên Du]] (元愉), Viên quý nhân sinh<br />4. Thanh Hà Văn Hiến vương [[Nguyên Dịch]] (元懌), La phu nhân sinh<br />5. Quảng Bình Vũ Mục vương [[Nguyên Hoài]] (元懷)<br />6. Nhữ Nam Văn Tuyên vương [[Nguyên Duyệt]] (元悅), La phu nhân sinh<br />7. Ẩn vương [[Nguyên Thiêu]] (元恌), Trịnh tần sinh<br />'''Nữ'''':<br />1. Lan Lăng công chúa, thứ nữ, gả cho [[Lưu Huy]] (劉輝)<br />2. Hoài Dương công chúa, tứ nữ, gả cho Ất Phất Viện (乙弗瑗)<br />3. Trường Lạc công chúa [[Nguyên Anh]] (元瑛), gả cho Cao Mãnh (高猛)<br />4. Hoa Dương công chúa, gả cho Tư Mã Phỉ (司馬朏)<br />5. Tây Hà công chúa, gả cho Tiết Hồng Tộ (薛洪祚)<br />6. Thuận Dương công chúa, gả cho Phùng Mục (馮穆)<br />7. Thủy Bình công chúa, [[minh hôn]]<ref>làm lễ kết hôn với một người đã chết</ref> với Mục Bình Thành (穆平城)<br />8.Tế Nam công chúa, gả cho Lư Đạo Kiền (盧道虔)<br />9. Nghĩa Dương công chúa, Triệu tần sinh, gả cho Lư Trọng Huấn (盧仲訓)<br />10. Cao Bình công chúa, gả cho Cao Triệu (高肇)
| niên hiệu =Duyên Hưng (延興) 471-476<br />Thừa Minh (承明) 476<br />Thái Hòa (太和) 477-499
| miếu hiệu = Cao Tổ (高祖)
'''Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế''' (北魏孝文帝) (13/10/467 – 26/4/499), tên húy lúc sinh là '''Thác Bạt Hoành''' (拓拔宏), sau đổi thành '''Nguyên Hoành''' (元宏), là một [[hoàng đế]] của triều đại [[Bắc Ngụy]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].
 
Hiếu Văn Đế đã thi hành một chính sách [[Hán hóa]] mạnh mẽ, có ý định tập trung hóa chính quyền và để có thể dễ dàng cai trị một nhà nước đa sắc tộc. Các chính sách này bao gồm cả việc ưu tiên yếu tố Hán trong thẩm mỹ nghệ thuật cũng như buộc các cư dân phải nói [[tiếng Trung Quốc|tiếng Hán]] và mặc [[Hán phục]]. Ông buộc những đồng bào [[Tiên Ti]] của mình cùng những [[người Hồ]] khác phải nhận [[họ người Hán]], và đổi họ của hoàng tộc từ [[Thác Bạt]] sang Nguyên. Ông cũng khuyến khích hôn nhân dị chủng giữa người Tiên Ti và người Hán.
 
Năm 494, Hiếu Văn dời kinh đô Bắc Ngụy từ Bình Thành (平城, nay thuộc [[Đại Đồng, Sơn Tây|Đại Đồng]], [[Sơn Tây (Trung Quốc)|Sơn Tây]]) đến [[Lạc Dương]], một trung tâm quan trọng trong lịch sử Trung Quốc. Việc dời đô phản ánh một sự thay đổi chiến thuật từ phòng thủ chủ động sang phòng thủ thụ động trước [[Nhu Nhiên]]. Khi kinh thành di chuyển về Lạc Dương, tầng lớp quân sự ưu tú vẫn tập trung tại cố đô, mở rộng sự khác biệt giữa chính quyền và quân đội. Cư dân tại cố đô vẫn rất bảo thủ, trong khi cư dân tại Lạc Dương lại hăm hở hơn nhiều trong việc chấp nhận các chính sách Hán hóa của Hiếu Văn Đế. Các cải cách của ông đã vấp phải sự phản kháng từ tầng lớp ưu tú Tiên Ti. Năm 496, đã có hai âm mưu của các quý tộc Tiên Ti, một tập trung quanh thái tử [[Nguyên Tuân]], và một tập trung quanh một thúc phụ đằng xa là Nguyên Di (元頤). Năm 497, Hiếu Văn Đế đã phá tan các âm mưu và buộc Thái tử phải tự vẫn.
Cũng trong năm 481, nhà sư [[Phật giáo]] Pháp Tú (法秀) đã cố gắng bắt đầu một cuộc tổng nổi dậy tại Bình Thành, song đã bị phát giác rồi bị bắt giết. Một số quan lại chủ trương xử tử tất cả các sư tăng Phật giáo, song Phùng Thái hoàng thái hậu đã từ chối. Cũng trong năm đó, bà bắt đầu xây lăng tẩm cho mình tại Phương Sơn (方山), gần Bình Thành. Thái hoàng thái hậu chỉ thị rằng sau khi bà qua đời thì không cần thiết phải chôn bà cùng với Văn Thành Đế [Văn Thành Đế được chôn gần cố đô Thịnh Lạc (盛樂, nay thuộc [[Hohhot]], [[Nội Mông]])]. Sau đó, một bộ luật mới mà Thái hoàng thái hậu ủy thác cho [[Cao Lư]] (高閭) viết đã hoàn thành, bộ luật có 832 mục, 16 mục quy định về hình phạt tru di gia tộc, 235 mục quy định về hình phạt xử tử cá nhân, và 377 mục quy định về các hình thức trừng phạt khác.
 
Thời gian trôi qua, Hiếu Văn Đế đã lớn hơn, ông đã từng bước nắm giữ được nhiều quyền lực hơn. Một khoảng thời gian nào đó trong quá trình chuyển giao này, Thái hoàng thái hậu đã trở nên lo sợ về khả năng của ông và do đó đã giam giữ Hiếu Văn Đế và tính đến việc phế truất ông rồi đưa hoàng đệ là Thác Bạt Hi (拓拔禧) lên thay, song sau khi được các thân cận thuyết phục, Thái hoàng thái hậu đã không thực hiện việc này. Mặc dù Phùng Thái hoàng thái hậu chưa từng chính thức trao trả lại quyền lực cho ông, song đến khoảng năm 483 thì ông đã hoàn toàn thật sự kiểm soát triều chính, còn Thái hoàng thái hậu vẫn tiếp tục giữ lại quyền lực đáng kể. Theo lệnh của bà vào năm đó, sau khi Lâm quý nhân sinh hạ người con trai đầu lòng cho Hiếu Văn Đế, tức [[Nguyên Tuân|Thác Bạt Tuân]], quý nhân đã bị buộc phải tự vẫn theo phong tục của hoàng tộc Bắc Ngụy. Thái hoàng thái hậu nuôi dưỡng Thác Bạt Tuân. Năm 485, sau khi Hiếu Văn Đế phong vương cho các hoàng đệ, Thái hoàng thái hậu đã lập học đường để giảng dạy cho các thân vương này. Năm 486, có lẽ là một dấu hiệu của quá trình Hán hóa và để biểu dương quyền lực, Hiếu Văn Đế đã bắt đầu mặc Hán phục giành cho hoàng đế, bao gồm một long bào. Do Hiếu Văn Đế được Phùng Thái hoàng thái hậu nuôi dưỡng, ông cũng trở nên rất gần gũi với gia tộc một người huynh đệ của bà là Phùng Hi (馮熙). Trong một thời gian ngắn, ông đã lấy hai con gái của Phùng Hi làm phi tần, song một trong hai người đã sớm qua đời vì bệnh tật, và người còn lại, [[Phùng Nhuận|quý nhân Phùng Nhuận]], cũng bị bệnh nặng và đã được đưa trở lại nhà phụ thân, tại đây bà đã trở thành một [[nữ tu|ni cô]].
 
Việc chia sẻ quyền lực giữa Thái hoàng thái hậu và Hoàng đế được minh họa trong một sự cố vào năm 489, khi đó các hoàng đệ của Văn Thành Đế là Nhữ Âm Linh vương [[Thác Bạt Thiên Tứ]] (拓拔天賜) và Nam An Huệ vương [[Thác Bạt Trinh]] (拓拔楨) bị cáo buộc phạm tội tham nhũng, một tội sẽ bị xử tử. Phùng Thái hoàng thái hậu và Hiếu Văn Đế đã cùng triệu tập một hội nghị để thảo luận về sự trừng phạt giành cho họ. Thái hoàng thái hậu mở đầu với câu hỏi giành cho các đại thần, "Các ngươi có cho rằng chúng ta nên chú ý đến các mối quan hệ gia đình và phá tan luật pháp, hay bỏ các qua mối quan hệ gia đình và làm theo luật pháp?" Các đại thần phần lớn đều xin tha mạng cho hai vị thân vương. Sau khi Phùng Thái hoàng thái hậu im lặng, Hiếu Văn Đế nói rằng: "Những gì hai vị thân vương phạm phải là không thể tha thứ, song Thái hoàng thái hậu xét theo tình huynh đệ của Cao Tông [[miếu hiệu]] của Văn Thành Đế]. Hơn nữa, Nam An vương là người con hiếu thảo với mẫu thân của mình. Do đó, hai người sẽ được tha tội chết, song chức tước của họ sẽ bị tước, và họ sẽ bị giáng xuống làm thường dân."
 
== Thời kỳ đầu toàn quyền trị vì ==
Sau khi Phùng Thái hoàng thái hậu qua đời, Hiếu Văn Đế không chỉ tiếp tục chiến dịch Hán hóa mà còn thực hiện nó một cách nghiêm túc hơn, thay đổi luật pháp và phong tục của chính quyền Bắc Ngụy để phù hợp với người Hán, đặc biệt là [[Nho giáo|Khổng giáo]]. Ông tìm kiếm những người anh em họ của mẫu thân Lý phu nhân (huynh đệ ruột và phụ thân của Lý phu nhân đã bị xử tử trước đó) và ban cho họ các tước quan tương đối thấp, sau đó, ông lại rút lại các phần thưởng này. Vì thế, ông bị chỉ trích vì ông đã đối xử quá tử tế với gia tộc họ Phùng, trong khi lại không đối đãi xứng đáng với gia tộc họ Lý.
 
Năm 492, phù hợp với triều thống khi thay đổi triều đại, Hiếu Văn Đế giáng cấp nhiều thân vương trong đất nước, theo đó thì ngoại trừ những người là hậu duệ của [[Bắc Ngụy Đạo Vũ Đế|Đạo Vũ Đế]], những người còn lại sẽ bị giáng xuống tước công, chỉ có hai ngoại lệ: Thượng Đảng vương Bạt Bạt Quan (拔拔觀) vẫn được giữa tước vương do có ông nội là Bạt Bạt Đạo Sinh (拔拔道生) đã có nhiều thành tích lớn lao cho vương triều; và một cựu thân vương của Lưu Tống là Đan Dương vương [[Lưu Xưởng]], người này bị giáng làm Tề quận Khai Quốc hầu, song lại được ban một tước hiệu đặc biệt và không có quyền thừa kế là Tống vương.
986.568

lần sửa đổi