Khác biệt giữa các bản “Hà mã”

n
Robot: Sửa đổi hướng
n (Bot: Di chuyển 93 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q34505 Addbot)
n (Robot: Sửa đổi hướng)
| status = VU
| status_system = iucn3.1
| status_ref = <ref name="Redlist">{{chú thích web |url=http://www.iucnredlist.org/details/10103/0|title=Hippopotamus amphibius|publisher=[[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế|IUCN]]|accessdate=20 sep 2012}}</ref>
| trend = down
| image = Hippo pod edit.jpg
| regnum = [[Động vật|Animalia]]
| phylum = [[Động vật có dây sống|Chordata]]
| classis = [[Lớp Thú|Mammalia]]
| ordo = [[Bộ Guốc chẵn|Artiodactyla]]
| familia = [[Hippopotamidae]]
| genus = ''[[Chi Hà mã|Hippopotamus]]''
| genus_authority = [[Carl Linnaeusvon Linné|Linnaeus]], 1758
| species = '''''H. amphibius'''''
| binomial = ''Hippopotamus amphibius''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeusvon Linné|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]<ref>{{chú thích web|url = http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=625024 |title= ITIS on Hippopotamus amphibius|accessdate = 2007-07-29|work = [[Hệ thống Thông tin Phân loại Tích hợp]]}}</ref>
| range_map=hippo_distribution.gif
| range_map_caption= Range map<ref name="Redlist"/>
| range_map_width = 230px}}
 
'''Hà mã''' (''Hippopotamus amphibius'') là một loài [[lớp Thú|động vật có vú]] [[động vật ăn cỏ|ăn cỏ]] lớn sống ở [[châu Phi hạ Sahara|châu Phi cận Sahara]], và là một trong hai [[loài]] còn tồn tại của [[Họ (sinh học)|họ]] [[Hippopotamidae]] (loài còn lại là [[hà mã lùn]].) Đây là một trong những loài thú có vú trên cạn lớn nhất và là [[Bộ guốc chẵn|động vật guốc chẵn]] nặng nhất còn lại, dù thấp hơn nhiều so với loài [[hươu cao cổ]]. Từ "hippopotamus" được bắt nguồn từ [[tiếng Hy Lạp]] {{polytonic|ἱπποπόταμος}}, ''hippopotamos'' - gồm {{Polytonic|ἵππος}}, ''hippos'' nghĩa là "ngựa", và {{polytonic|ποταμός}}, ''potamos'' nghĩa là "sông" - mang nghĩa "ngựa ở sông",<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/hippopotamus Hippopotamus] from Merriam-Webster's Online Dictionary]</ref> tương ứng với ý nghĩa của từ "hà mã" trong Hán Việt.
 
Hà mã là loài sống nửa ở nước nửa trên cạn, cư trú ở các con [[sông]], [[hồ]] và các đầm lầy [[rừng ngập mặn]] [[Tây Phi]]<ref>http://www.naturatours.com/gabon</ref> nơi những con đực chiếm lĩnh một đoạn sông và đứng đầu đàn gồm 5 đến 30 con cái và con non. Vào ban ngày, chúng duy trì sự mát mẻ bằng cách đầm mình trong nước hay bùn; và sự sinh sản cũng diễn ra trong nước. Chúng lên bờ vào ban đêm để ăn cỏ. Mặc dù các con hà mã nghỉ ngơi gần nhau trong nước, thì việc kiếm ăn lại là hoạt động đơn lẻ và không mang tính lãnh thổ.
 
Dù có sự tương đồng về cơ thể với [[chi Lợn|lợn]] và các loài guốc chẵn trên cạn khác, chúng lại có họ hàng gần nhất là [[Bộbộ voi|cá voi và cá heo]], nhóm mà đã tách ra vào khoảng 55 triệu năm trước.<ref>{{chú thích web|url=http://www.timetree.org/time_e_query.php?taxon_a=Cetacea&taxon_b=Hippopotamidae |title=Time Tree |publisher=Time Tree |accessdate=2010-03-30}}</ref> Tổ tiên chung của cá voi và hà mã rẽ nhánh từ những động vật guốc chẵn khác vào khoảng 60 triệu năm về trước.<ref>{{chú thích web|url=http://www.timetree.org/time_e_query.php?taxon_a=Suidae&taxon_b=Hippopotamidae |title=Time Tree |publisher=Time Tree |accessdate=2010-03-30}}</ref> Hóa thạch hà mã sớm nhất được biết đến thuộc về chi ''[[Kenyapotamus]]'' ở châu Phi, có niên đại khoảng 16 triệu năm trước đây.
 
Hà mã được nhận biết bởi thân mình tròn trịa, gần như không lông, cái miệng và bộ hàm lớn, hai đôi chân ngắn và kích cỡ to lớn. Chúng là động vật có vú lớn thứ ba về khối lượng (từ 1½ đến 3 tấn), sau [[tê giác trắng]] (1½ đến 3½ tấn) và ba loài [[voi]] (3 đến 9 tấn). Hà mã là một trong những loài [[thú đi bằng bốn chân]] lớn nhất.<ref>[http://animal.discovery.com/mammals/hippopotamus/ Hippopotamus : Facts, Pictures, Video : Animal Planet]. Animal.discovery.com (2009-12-31). Retrieved on 2011-03-29.</ref> Dù có hai đôi chân ngắn và thân hình bè bè, chúng lại có thể dễ dàng chạy nhanh hơn cơn người. Chúng đã được ghi nhận với tốc độ {{convert|30|km/h|abbr=on}} ở những khoảng cách ngắn. Hà mã là một trong những sinh vật hung hăng nhất trên thế giới và thường được xem như một trong những động vật nguy hiểm nhất ở châu Phí. Hiện nay ước tính có khoảng 125.000 tới 150.000 cá thể hà mã ở khắp khu vực [[châu Phi hạ Sahara|châu Phi cận Sahara]]; [[Zambia]] (40.000) và [[Tanzania]] (20.000–30.000) là hai quốc gia có quần thể hà mã lớn nhất.<ref name="Redlist"/> Chúng vẫn bị đe dọa bởi việc mất đi môi trường sống và sự săn trộm để lấy thịt và những răng nanh bằng [[ngà]].
{{sơ khai sinh học nhỏ}}
 
986.568

lần sửa đổi