Khác biệt giữa các bản “Họ Người”

n
Robot: Sửa đổi hướng
n (Bot: Di chuyển 68 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q635162 Addbot)
n (Robot: Sửa đổi hướng)
:''Để có thêm diễn giải về thuật ngữ tương tự, xem ''[[Họ Người|Hominid]]''. Để xem thêm về họ trong xã hội loài người, xin xem ''[[Họ|Họ (người)]]''
{{Taxobox
| fossil_range = {{Fossil range|7|0}}Hậu [[thế Miocen|Miocen]] - gần đây
| infraphylum = [[Động vật có quai hàm|Gnathostomata]]
| superclassis = [[Động vật bốn chân|Tetrapoda]]
| classis = [[ĐộngLớp vật có vúThú|Mammalia]]
| subclassis = [[Theria]]
| infraclassis = [[Eutheria]]
| subdivision =
* Phân họ [[Ponginae]]
** ''[[Đười ươi|Pongo]]'' - [[đười ươi]]
* Phân họ [[Phân họ Người|Homininae]]
** ''[[Khỉ đột|Gorilla]]'' - [[khỉ đột|gôrila]]
** ''[[Tinh tinh|Pan]]'' - [[tinh tinh]]
** ''[[Chi Người|Homo]]'' - loài [[loài người|người]] và các tổ tiên trung gian
}}
 
'''Họ Người''' là một [[họ (sinh học)|họ]] có danh pháp khoa học '''''Hominidae''''' (''khỉ dạng người loại lớn''), bao gồm trong đó [[loài người|người]], [[tinh tinh]], [[khỉ đột|gôrila]] và [[đười ươi]].
 
== Lịch sử phân loại ==
 
[[Phân loại Động vật|Phân loại]] này đã được sửa đổi nhiều lần trong vài thập niên gần đây. Ban đầu, nhóm này chỉ bao gồm [[loài người|người]] và các họ hàng gần đã [[tuyệt chủng]], còn các dạng [[khỉ dạng người]] loại lớn khác được đưa vào trong một họ riêng, gọi là họ ''[[Họ Người|Pongidae]]''. Định nghĩa này hiện vẫn còn được nhiều [[nhân chủng học|nhà nhân loại học]] và những người bình thường sử dụng. Tuy nhiên, định nghĩa này làm cho họ [[Họ Người|Pongidae]] trở thành nhóm [[cận ngành]], trong khi hiện nay phần lớn các nhà phân loại học ưa thích các nhóm [[đơn ngành]]. Vì thế nhiều [[nhà sinh học]] coi họ Hominidae bao gồm cả họ Pongidae (trong vai trò của phân họ [[Ponginae]]), hoặc coi họ Pongidae này chỉ chứa đười ươi và các họ hàng đã tuyệt chủng của nó như ''[[Gigantopithecus]]''. Phân loại ở đây tuân thủ việc phân chia nhóm theo nguyên tắc đơn ngành.
 
Đặc biệt các họ hàng gần với người tạo thành một [[họ (sinh học)|phân họ]] là [[Phân họ Người|Homininae]]. Một số nghiên cứu đã đi xa đến mức gộp cả tinh tinh và gôrila vào trong chi ''[[chi Người|Homo]]'' cùng với người, nhưng phần lớn các chứng cứ di truyền học cho rằng các mối quan hệ giống như được chỉ ra tại đây.
 
Nhiều loại khỉ dạng người đã được nghiên cứu để có thể hiểu mối quan hệ giữa người hiện đại và các khỉ dạng người khác còn tồn tại. Một số thành viên tuyệt chủng của họ này như ''[[Gigantopithecus]]'', ''[[Orrorin]]'', ''[[Chi Vượn đất|Ardipithecus]]'', ''[[Kenyanthropus]]'', các dạng [[vượn cổ phương nam]] như ''[[Chi Vượn người phương nam|Australopithecus]]'' và ''[[Paranthropus]]''.
 
Các tiêu chuẩn chính xác về quan hệ thành viên trong họ Homininae là không rõ ràng, nhưng họ này nói chung bao gồm các [[loài]] nào có sự chia sẻ hơn 97% [[ADN]] của chúng với [[bộ gen]] của người hiện đại, cũng như biểu lộ khả năng [[ngôn ngữ]] và có [[trí tuệ]] đơn giản ngoài giới hạn gia đình hay bầy đàn. [[Thuyết trí tuệ]], đưa ra khả năng ước lệ, là một tiêu chuẩn gây tranh cãi để có thể phân biệt được một người trưởng thành trong số các loại khỉ dạng người. Con người có khả năng này khi đạt độ tuổi khoảng 4-4,5 năm, trong khi các loại khỉ dạng người khác như tinh tinh lùn, gôrila và tinh tinh không bao giờ có thể có được. Tuy nhiên, do không có khả năng kiểm tra xem các thành viên cổ xưa của họ Homininae (chẳng hạn ''[[Người đứng thẳng|Homo erectus]]'', ''[[Người Neanderthal|Homo neanderthalensis]]'', hay thậm chí là [[vượn cổ phương nam]]) có hay không có trí tuệ, nên sẽ rất khó để chối bỏ các nét tương tự được quan sát thấy ở những anh em còn sống của chúng. Mặc dù dường như thiếu trí tuệ thực sự và các khác biệt đáng kể về sinh lý và tâm lý, một số người cho rằng vượn người có thể thỏa mãn các tiêu chuẩn này. Các tranh cãi khoa học này dẫn tới ý nghĩa chính trị đối với các chủ trương về [[tư cách thể nhân của khỉ dạng người loại lớn]].
 
Năm [[2002]], một chiếc sọ [[hóa thạch]] có niên đại 6-7 triệu năm trước có tên do những người phát hiện ra nó đặt là "Toumaï" và về mặt hình thức được phân loại như là ''[[Sahelanthropus tchadensis]]'', đã được tìm thấy tại [[Tchad]] và nó có lẽ là hóa thạch của khỉ dạng người sớm nhất được tìm thấy. Bên cạnh tuổi của nó thì Toumaï - không giống như vượn cổ phương nam đứng thẳng trẻ hơn, với niên đại 3-4 triệu năm trước và có tên gọi là "[[Australopithecus afarensis|Lucy]]" - có khuôn mặt tương đối phẳng và không có phần mũi, hàm nhô rõ như các loại khỉ dạng người tiền-''[[HomoChi (chi)Người|Homo]]'' khác. Một số nghiên cứu đã thực hiện cho rằng loài mà trước đây không biết này có thể trên thực tế là tổ tiên trực tiếp của người hiện đại (hoặc ít nhất là họ hàng gần với tổ tiên trực tiếp của người). Những người khác lại cho rằng một hóa thạch là không đủ để có thể kết luận như vậy do nó có thể làm đảo lộn các kết luận của trên 100 năm nghiên cứu của [[nhân chủng học|nhân loại học]]. Một báo cáo về nghiên cứu này đã được xuất bản trong tạp chí ''Nature'' vào ngày [[11 tháng 7]] năm [[2002]]. Trong khi một số nhà khoa học cho rằng nó chỉ là sọ của một con tiền-gôrila cái thì những người khác lại gọi nó là hóa thạch trong [[tông]] người quan trọng nhất kể từ ''Australopithecus''
 
== Phân loại ==
**** [[Đười ươi Sumatra]], ''Pongo abelii''
** Phân họ [[Phân họ Người|Homininae]]
*** Tông [[GôrilaKhỉ đột|Gorillini]]
**** Chi ''[[Khỉ đột|Gorilla]]'' - gôrila
***** [[Gôrila phương tây]], ''Gorilla gorilla''
****** [[Gôrila đất thấp phương tây]], ''Gorilla gorilla gorilla''
***** [[Tinh tinh lùn]] (bonobo), ''Pan paniscus''
**** Chi ''[[Chi Người|Homo]]''
***** [[Loài người|Người]], ''Homo sapiens sapiens''
 
Bổ sung thêm cho các loài và phân loài còn tồn tại trên đây, các [[nhà khảo cổ học]], [[nhà cổ sinh vật học|cổ sinh vật học]] và [[nhà nhân loạichủng học|nhân loại học]] đã phát hiện hàng loạt các loài đã tuyệt chủng. Danh sách dưới đây là một số chi của các loài đã phát hiện.
 
* Phân họ [[Ponginae]]
** ''[[Lufengpithecus]]''†
** ''[[Ankarapithecus]]''†
* Phân họ [[Phân họ Người|Homininae]]
** ''[[chi Người|Homo]]''
** ''[[Ouranopithecus]]''†
** ''[[Paranthropus]]''†
** ''[[Chi Vượn người phương nam|Australopithecus]]''†
** ''[[Sahelanthropus]]''†
** ''[[Orrorin]]''†
** ''[[Chi Vượn đất|Ardipithecus]]''†
** ''[[Kenyanthropus]]''†
 
986.568

lần sửa đổi