Khác biệt giữa các bản “Mạc Thiên Tứ”

không có tóm lược sửa đổi
n (Bot: Di chuyển 1 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q6687408 Addbot)
[[Tập tin:Mộ Mạc Thiên Tứ.jpg|nhỏ|phải|200px|Mộ Mạc Thiên Tứ trong khu mộ dòng họ Mạc, trên núi Bình San, Hà Tiên.]]
'''Mạc Thiên Tứ''' (鄚天賜), tự là '''Sĩ Lân''' (士麟), còn gọi là '''Mạc Thiên Tích''' (鄚天錫)<ref>''Tích'' 錫 hay ''Tứ'' 賜, bộ bối đổi thành bộ kim, đều có nghĩa là "Trời ban cho". Có lẽ đổi ''Tứ'' thành ''Tích'' vì trùng tên với Công tử Nguyễn Phước Tứ, là con thứ 8 của chúa [[Nguyễn Phúc Chu]]. (chú thích theo Nguyễn Hiền Đức, ''Lịch sử Phật giáo [[Đàng Trong]]''. NXB TP. Hồ Chí Minh, 1995, tr. 452).</ref>, là danh thần đời [[chúa Nguyễn]]. Ông sinh năm [[Mậu Tuất]] ([[1718]]) và mất năm [[Canh Tý]] ([[1780]]). Ông là con Tổng binh [[Mạc Cửu]] - người được [[chúa Nguyễn]] phong là Tông Đức hầu.
 
Khi phụ thân ông qua đời ([[1735]]), lúc ấy ông đã 29 tuổi, ông nối nghiệp cha mở mang đất [[Hà Tiên]], được chúa [[Nguyễn Phúc Chú|Nguyễn Phúc Trú]] phong chức Tổng binh Đại đô đốc. Ông tiếp tục sự nghiệp khai khẩn miền Tây [[Nam Bộ Việt Nam|Nam Bộ]], biến vùng đất [[Hà Tiên]] trở thành đất văn hiến, phồn vinh, nhiều lần chống trả lại các cuộc xâmtấn lấncông của các lân bang [[Xiêm|Xiêm La]] và [[Chân Lạp]].
 
==Tranh chấp với Xiêm La==
Năm [[1767]], quân [[Myanma|Miến Điện]] tiến chiếm [[Xiêm|Xiêm La]] bắt được vua Xiêm là Phong vương (Boromoraja V) và con là Chiêu Đốc, thiêu hủy [[vương quốc Ayutthaya|thành Ayutthaya]], nhưng sau đó phải rút về vì [[Myanma|Miến Điện]] bị [[Trung Quốc]] tấn công. Hai người con của Phong vương là Chiêu Xỉ Khang chạy thoát sang [[Chân Lạp]] và Chiêu Thúy sang [[Hà Tiên]] lánh nạn. Sau đó, [[Taksin|Trình Quốc Anh]] (vốn là [[người Hoa]] gốc [[Triều Châu]]), là Phi Nhã (xã trưởng) đất Mang Tát thuộc [[Xiêm|Xiêm La]], khởi binh chống lại quân [[Myanma|Miến]] rồi tự xưng vương năm [[1768]]. Trình Quốc Anh ([[Taksin]]) tổ chức lại lực lượng, chiêu mộ rất nhiều hải tặc gốc [[người Hoa|Hoa]] đang hoạt động trong [[Vịnh Thái Lan]] để tăng cường lực lượng. Trình Quốc Anh muốn triệt hạ uy lực của gia đình Mạc Thiên Tứ tại [[Hà Tiên]] vì đó là một đe dọa và là địch thủ lợi hại cho uy quyền của ông.
 
Năm [[1768]], lấy cớ truy lùng một Hoàng tử [[Xiêm|Xiêm La]], Trình Quốc Anh mang quân tiến chiếm [[Hòn Đất]], bắt giam và tra tấn nhiều giáo sĩ [[Công giáo]] để tìm nơi trú ẩn của Chiêu Thúy, đồng thời sai tướng Chất Tri (sau này là vua Rama Chakri tức là [[Rama I]] của [[Thái Lan]]) mang quân bảo hộ [[Chân Lạp]] và đưa Nặc Ông Nộn ([[Ang Non II]]) lên làm vua. Nặc Tôn (''[[Outey II]]'') <ref>[http://www.worldstatesmen.org/Cambodia.html Cambodia]</ref> chạy về [[Gia Định]] lánh nạn. Quân của Trình Quốc Anh đã ở lại [[Hòn Đất]] ba tháng để truy lùng vị Hoàng tử [[Xiêm]] lưu vong nhưng không tìm ra. Trước khi rút về nước, Trình Quốc Anh cho thành lập trên đảo một căn cứ hải quân và để lại một toán cướp biển nghe ngóng tình hình, tìm cơ hội đánh chiếm [[Phú Quốc]] và [[Hà Tiên]].
Giữa năm [[1771]], nhận thấy những đám cướp biển không đánh lại Mạc Thiên Tứ, Trình Quốc Anh dùng Trần Liêm làm hướng đạo, đích thân chỉ huy đạo quân 20.000 người tiến chiếm [[Hà Tiên]]. Trình Quốc Anh thiêu rụi thành phố, chiếm tất cả các đảo lớn nhỏ quanh [[Hà Tiên]], mang về rất nhiều vàng bạc. Con cháu, hầu thiếp và người con gái út của Mạc Thiên Tứ bị Trình Quốc Anh bắt sống đem về [[Bangkok]]. Mạc Thiên Tứ cùng các con trai phải rút về Rạch Giá, cho người về [[Gia Định]] cầu cứu [[chúa Nguyễn]].
 
Năm [[1772]], chúa Nguyễn mangđem khoảng 10.000 quân cùng 300 chiến thuyền sang [[Chân Lạp]] đánh quân [[Xiêm]] và đưa [[Nặc Ông Tôn]] lên ngôi. Trình Quốc Anh làm áp lực tại [[Hà Tiên]] buộc quân Việt phải dừng chân tại [[Phnôm Pênh|Nam Vang]] không được tiến xa hơn. Sau cùng hai bên đi đến một thỏa thuận: chúa Nguyễn rút quân khỏi [[Chân Lạp]] và chấp nhận để Nặc Ông Nôn ([[Ang Non II]]), người được vua [[Xiêm]] chỉ định, lên ngôi vua, còn quân Xiêm rút khỏi [[Hà Tiên]]. Năm [[1773]], Trình Quốc Anh rút quân khỏi [[Hà Tiên]], [[Phú Quốc]] và [[Hòn Đất]], trả lại người con gái bị bắt làm tù binh cho Mạc Thiên Tứ, nhưng buộc Mạc Thiên Tứ phải giao hoàng tử Chiêu Thúy cho quân [[Xiêm]]. Chiêu Thúy bị Trình Quốc Anh mang về [[Bangkok]] hành quyết.
 
Năm [[1774]], [[Giám mục]] [[Pigneau de Behaine|Bá Đa Lộc]] trở về [[Hòn Đất]] thành lập họ đạo, năm sau ông được Mạc Thiên Tứ tiếp đãi trọng hậu và cho phép đi giảng đạo khắp [[Hà Tiên]].
 
==Lưu vong và mất tại Xiêm La==
Vào khoảng năm [[1776]], khi quân [[Tây Sơn]] đánhtiến công vào [[Gia Định]], truy kích tàn quân của [[chúa Nguyễn]], Mạc Thiên Tứ cùng Tôn Thất Xuân chạy sang Xiêm. Nhưng [[tháng tư|tháng 4]] năm [[1780]], vua Xiêm là [[Taksin]] (Trịnh Quốc Anh) nghi ngờ ông làm gián điệp cho [[Gia Định]], bắt giết các con lớn của ông là Mạc Tử Hoàng, [[Mạc Tử Dung]] cùng các phó tướng Tôn Thất Xuân, Tham, Tịnh và 50 người tùy tùng, chỉ để lại con nhỏ là Mạc Tử Sanh và một cháu nhỏ bắt phải đi đày.<ref>Tạ Chí Đại Trường, ''Lịch sử nội chiến Việt Nam'', trang 120</ref>. Quá phẫn uất, ông tự tử<ref>Theo ''Từ điển văn học'' (bộ mới), Nxb Thế giới, 2004, tr. 935. Thi sĩ [[Đông Hồ (định hướng)|Đông Hồ]] còn cho biết Mạc Thiên Tứ tuẫn tiết bằng cách nuốt vàng lá cho bí cuống phổi, ngạt thở mà chết (''Văn học Hà Tiên'', Nxb Văn nghệ TP. HCM, 1999, tr. 148). Hằng năm, cứ đến ngày 24 [[tháng mười|tháng 10]] [[âm lịch]], tại [[Đền thờ họ Mạc]], một lễ cúng “Đồng cuộc” (tức giỗ hội) được tổ chức trọng thể, để tưởng nhớ 36 người họ Mạc bị tử nạn ở Xiêm. Trương Minh Đạt cho rằng ''Mạc Thị gia phả'' (do Nguyễn Khắc Thuần dịch) chép sự kiện ấy xảy ra ngày 21 [[tháng mười hai|tháng 12]] [[âm lịch]] là sai (''Nghiên cứu Hà Tiên'', Nxb Trẻ và Tạp chí Xưa & Nay hợp tác ấn hành, 2008, tr. 346).</ref> tại [[Bangkok|Băng Cốc]]. Về sau Mạc Tử Sanh được thả, trở về Gia Định phò giúp [[Gia Long|Nguyễn Ánh]], được phong chức Tham tướng trấn thủ vùng Trấn Giang, có tiếng là tướng giỏi dù chỉ mới 19 tuổi, nhưng mất sớm.<ref>Lúc cha con Mạc Thiên Tứ bị Taksin (Trịnh Quốc Anh) làm hại thì các con thứ của ông là Tử Sanh, Tử Tuấn và Tử Thiêm vì còn nhỏ tuổi lại nhờ có Cao La Hâm Hốc (người [[Campuchia|Cao Miên]] làm quan nước Xiêm) thương tình giấu kín nên thoát chết. Về sau, năm [[1784]], Chúa Nguyễn nghĩ đến dòng dõi công thần còn xót lại, bèn dùng Tử Sanh làm Tham tướng phong tước Lý Chánh hầu. Xem thêm [[Mạc Tử Sanh]].</ref>.
 
==Công lao==
"Hà Tiên không phòng bị, giặc Xiêm chợt đến, đánh một trận không nổi, Mạc Tổng binh (Mạc Cửu) chạy về Lũng Kỳ, vợ...đương có thai, đêm mồng 17 [[tháng ba|tháng 3]] sinh Mạc Tông (Mạc Thiên Tứ)..."
 
Trong một đoạn khác, tác giả ghi rõ ngày tháng diễn ra trận giặc trên như sau: “[[Tháng hai|Tháng 2]] [[mùa xuân]] năm [[Mậu Tuất]] ([[1718]]), Phi nhã Cù Sa đem 5000 thủy binh cùng Nặc Ông Thâm tiến về [[Hà Tiên]] nhân thế mà cướp bóc, Mạc Tổng binh không địch nổi, chạy về Lũng Kỳ...<ref>Trịnh Hoài Đức, ''[[Gia Định thành thông chí]]'', Nxb Giáo dục, 1998, tr. 70-71, tiểu đề mục ''Sông Lũng Kỳ''.</ref>
 
Ngoài ra, còn hai quyển nữa, là:
149

lần sửa đổi