Khác biệt giữa các bản “Ngụy Văn hầu”

không có tóm lược sửa đổi
n (Bot: Di chuyển 6 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q1140999 Addbot)
| miếu hiệu =
| thụy hiệu = Ngụy Văn hầu
| cha = [[Ngụy Câu|Ngụy Hoàn tử]] (ông)
| mẹ =
| sinh =
| nơi mất = [[Trung Quốc]]
}}
'''Ngụy Văn hầu''' ([[chữ Hán]]: 魏文侯; trị vì: [[403 TCN]]-[[396 TCN]]), tên thật là '''Ngụy Tư''' (魏斯), là vị quân chủ khai quốc của [[ngụy (nước)|nước Ngụy]], [[chư hầu nhà Chu]] trong [[lịch sử Trung Quốc]].
 
Ngụy Văn hầu tện thật là '''Ngụy Tư''' (魏斯),concháu trainội của [[Ngụy Câu|Ngụy Hoàn tử]], tức Ngụy Câu. Vốn họ Ngụy là quan khanh ở [[tấn (nước)|nước Tấn]], đến đời của Hoàn tử hợp sức với hai nhà [[Hàn (nước)|Hàn]], [[Triệu (nước)|Triệu]] diệt họ Trí, trở nên ngày càng hùng mạnh, không còn lệ thuộc vào vua [[Tấn (nước)|Tấn]] nữa. Năm thứ 6 đời [[Tấn Ai công]], tức [[446 TCN]], Ngụy Hoàn tử chết, Ngụy Tư thế tập làm thủ lĩnh họ Ngụy.
 
==Chiêu hiền đãi sĩ==
 
Ngụy Tư chú trọng thu dụng hiền tài để chấn hưng họ Ngụy. Năm đó [[Ngụy Tư]] nghe có người học trò của [[Khổng Tử]] là Tử Hạ, dạy học ở Tây Hà, bèn tự mình đến gặp bái làm thầy. Tử Hạ bị lòng chân thành của Ngụy Tư làm cảm động, nên đồng ý theo giúp [[Ngụy (nước)|Ngụy]]. Tử Hà khuyên Ngụy Tư chú tâm phát triển kinh tế, lo cho nhân dân, học theo cái đạo [[Nghiêu Thuấn]] thời xưa. Ngụy Tư đối với Tử Hà hết lòng cung kính. Sau đó nghe tiếng người tài là [[Điền Tử Phương]], bèn tự thân đến mới, khi Tử Phương đến, Văn hầu cho đãi yến tiệc, lễ nhạc linh đình, Điền Tử Phương thấy thế cười lớn, Ngụy Tư hỏi nguyên do, Tử Phương đáp:
 
''Làm vua mà không lấy đại tâm mà xem xét cái đạo lí của người xưa, không biết dùng trí mà trị nước, mà chỉ ngồi đây nghe âm nhạc, thần thường nghĩ vua như thế làm sao mà trị nước được.''
 
Ngụy Văn hầu nghe lời Tử Phương, bảo con là thái tử Kích theo học Điền Tử Phương.
 
Ngụy Tư lại nghe nói [[Đoàn Cam Mộc]] ở Tây Hà là người trí tuệ uyên thâm, bèn tự mình đến Tây Hà bái yết, Cam Mộc có ý tránh mặt, bèn ở lại, ngày nào cũng xin vào gặp, không dám ngồi trong xe nữa, Đoàn Cam Mộc cảm động, cũng theo giúp nước Ngụy. Các hiền sĩ thấy Ngụy Tư trọng đãi người hiền, bèn đua nhau đến Ngụy.
 
[[Tần (nước)|Nước Tần]] xuất binh đánh Ngụy, Đoàn Cam Mộc đích thân ra thuyết vua Tần, [[nước Tần]] chẳng mấy chốc lui binh.
 
Sau đó Ngụy Tư trọng dụng người hiền tài là Lý Khôi, phong làm tướng quốc ban hành cải cách làm cho nước Ngụy phát triển lớn mạnh.
 
==Giữa chiến tranh Hàn, Triệu==
 
Bấy giờ hai đất Hàn, Triệu phát sinh chiến tranh, quân Hàn sai sứ đến cầu cứu Ngụy Tư, đánh họ Triệu. Văn hầu đáp: "''Quả nhân với Triệu hầu tình thân tựa thủ túc, nên không thể giúp quý quốc được.''"
 
Đến khi sứ nước Triệu đến, Ngụy Tư cũng nói như thế. Hai nước không ai được Ngụy giúp, đánh phải cùng lui binh. Đời sau vẫn khen Ngụy Văn hầu biết khéo dùng lời lẽ phân giải mà giúp hai nước tránh được chiến tranh.
 
==Ngô Khởi giữChiếm Hà Tây ==
[[Ngô Khởi]] là người tướng tài, đến [[lỗ (nước)|nước Lỗ]] đã giết vợ để tỏ lòng với vua Lỗ nhưng [[Lỗ Mục công]] không tin dùng, nghe tin Ngụy Văn hầu là vua hiền, muốn đến theo. Ngụy Văn hầu bèn thu dụng Ngô Khởi phong làm tướng đi đánh nước Tần, chiếm được năm thành.
 
NămĐất Hà Tây nằm ở ranh giới [[406Tần TCN(nước)|Tần]], [[NgôNgụy Khởi(nước)|Ngụy]], đánhlà vùng đất chiến lược quan trọng, là con đường để đi vào Trung Nguyên. Thấy [[nước Tần]] suy yếu, Ngụy Tư lại dòm ngó đến đất Hà Tây. Quân Ngụy liên tục tấn công vào lãnh thổ [[nước Tần]], trong khi đó Tần chỉ bị động phòng thủ. Đến năm [[408 TCN]], quân Ngụy chiếm được Hà Tây., NguỵNgụy Văn hầu thấy [[Ngô Khởi]] giỏi dùng binh, thanh liêm công bằng, được lòng quân sĩ, nên cho làm quan thú Tây Hà để chống lại [[nước Tần]] và [[hàn (nước)|nước Hàn]].
 
==Diệt Trung Sơn==
Năm [[410 TCN]], Ngụy Văn hầu muốn đánh [[trung Sơn (nước)|nước Trung Sơn]], bèn sai sứ đến xin [[triệu (nước)|nước Triệu]] hợp sức. [[Triệu Liệt hầu]] định từ chối, nhưng đại thần Triệu Khắc khuyên:
 
Năm [[410 TCN]], Ngụy Văn hầu muốn đánh [[trung Sơn (nước)|nước Trung Sơn]], bèn sai sứ đến xin [[triệu (nước)|nước Triệu]] hợp sức. [[Triệu Liệt hầu]] định từ chối, nhưng đại thần Triệu Khắc khuyên: nên giúp vì nghĩ rằng Trung Sơn ở gần [[Triệu (nước)|Triệu]] hơn, nếu [[Ngụy (nước)|Ngụy]] không chiếm được thì binh lực suy yếu sẽ có lợi cho Triệu, còn chiếm được thì cũng khó giữ, bởi đất Trung Sơn quá xa, do đó Trung Sơn sẽ về tay Triệu chứ không phảu về Ngụy.
''Ngụy đem quân đánh Trung Sơn, nếu như không thể thắng tất quân lính chán nản thì quốc gia suy nhược, còn nếu diệt được thì Trung Sơn ở gần ta, đợi quân Ngụy chiếm xong ta đem quân đánh lại thì không khó.''
 
Vua Triệu nghe lời. Ngụy Văn hầu theo lời Địch Hoàng, cử [[Nhạc Dương (tướng)|Nhạc Dương]] làm tướng đánh Trung Sơn. Nguyên con trưởng Nhạc Dương là [[Nhạc Thư]] đang ở Trung Sơn, nên khi Địch Hoàng tiến cử, các quan đều phản đối, nói Nhạc Dương đến Trung Sơn sẽ thương con mà đầu hàng. Địch Hoàng lấy gia tộc ra bảo đảm, Ngụy Tư mới đồng ý cho Nhạc Dương đánh Trung Sơn.
 
==Được phong chư hầu==
 
Năm [[424 TCN]], Ngụy Tư xưng hầu, tức Ngụy Văn hầu. Năm [[422 TCN]], [[Tấn U công]] ra ngoài thông dâm với đàn bà nhà dân, bị kẻ trộm trong ấp giết chết. Ngụy Tư mang quân trấn dẹp bọn cướp và lập con U công là Cơ Chỉ lên nối ngôi, tức là [[Tấn Liệt công]]. Năm [[405 TCN]], Ngụy và Hàn, Triệu xin Chu thiên tử phong cho mình làm chư hầu.
 
 
==Qua đời==
 
Năm [[396 TCN]], Ngụy Văn hầu bệnh nặng, gọi [[Ngô Khởi]] và [[Tây Môn Báo]] về phó thác thái tử. Sau đó Văn hầu qua đời, thái tử Kích nối ngôi, tức [[Ngụy Vũ hầu]].