Khác biệt giữa các bản “Tiếng Việt”

→‎Ngữ âm: Dịch thêm từ Wikipedia tiếng Anh về nguyên âm, phụ âm, thanh điệu.
(Sửa ảnh.)
(→‎Ngữ âm: Dịch thêm từ Wikipedia tiếng Anh về nguyên âm, phụ âm, thanh điệu.)
== Ngữ âm ==
{{chính|Ngữ âm tiếng Việt}}
 
===Nguyên âm===
Giống như nhiều ngôn ngữ khác ở Đông Nam Á, tiếng Việt khá phong phú về [[nguyên âm]]. Dưới đây là bảng các nguyên âm theo giọng Hà Nội.
 
:{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!  
! [[Nguyên âm giữa|Trước]]
! [[Nguyên âm giữa|Giữa]]
! [[Nguyên âm sau|Back]]
|-
! [[Nguyên âm đóng|Đóng]]
| ''i'' {{IPA|[i]}}
| ''ư'' {{IPA|[ɨ]}}
| ''u'' {{IPA|[u]}}
|-
! [[Nguyên âm nửa đóng|Nửa đóng]]
| ''ê'' {{IPA|[e]}}
| ''ơ'' {{IPA|[əː]}}
| ''ô'' {{IPA|[o]}}
|-
! [[Nguyên âm nửa mở|Nửa mở]]
| ''e'' {{IPA|[ɛ]}}
| ''â'' {{IPA|[ə]}}
| ''o'' {{IPA|[ɔ]}}
|-
! [[Nguyên âm mở|Mở]]
| colspan="3" | ''ă'' {{IPA|[a]}} / ''a'' {{IPA|[aː]}}
|}
 
Trong bảng trên, các nguyên âm trước, giữa và nguyên âm mở là nguyên âm không tròn môi, còn lại là nguyên âm tròn môi. ''Ă'' và ''â'' là dạng ngắn của ''a'' và ''ơ''.
 
Đồng thời, tiếng Việt còn có hệ thống [[nguyên âm đôi]] và [[nguyên âm ba]].
 
===Phụ âm===
Bảng dưới đây trình bày các phụ âm trong tiếng Việt và cách viết.
:{| border="1" cellpadding="4" style="border-collapse: collapse; background: #f9f9f9; margin: 1em 1em 1em 0; vertical-align: top; border: 1px solid #ccc; line-height: 1.3em; text-align: center;"
|- style="background: #efefef;"
! colspan="2" |
! [[Phụ âm đôi môi|Đôi môi]]
! [[Phụ âm vòm trên|Vòm trên]]
! [[Phụ âm uốn lưỡi|Uốn lưỡi]]
! [[Phụ âm vòm|Vòm]]
! [[Phụ âm vòm mềm|Vòm mềm]]
! [[Phụ âm họng|Họng]]
|-
! style="text-align: left; background: #efefef;" rowspan="3" | [[Phụ âm tắc|Tắc]]
| style="text-align: left; background: #efefef;" | <small>vô thanh</small>
| ''p'' {{IPA|[p]}}
| ''t'' {{IPA|[t]}}
| ''tr'' {{IPA|[ʈʂ~ʈ]}}
| ''ch'' {{IPA|[c~tɕ]}}
| ''c/k/q'' {{IPA|[k]}}
|
|-
| style="text-align: left; background: #efefef;" | <small>bật hơi</small>
| &nbsp;
| ''th'' {{IPA|[tʰ]}}
|
|
|
|
|-
| style="text-align: left; background: #efefef;" | <small>hữu thanh</small>
| ''b'' {{IPA|[ɓ]}}
| ''đ'' {{IPA|[ɗ]}}
|
|
|
|
|-
! style="text-align: left; background: #efefef;" rowspan="2" | [[Phụ âm xát|Xát]]
| style="text-align: left; background: #efefef;" | <small>vô thanh</small>
| ''ph'' {{IPA|[f]}}
| ''x'' {{IPA|[s]}}
| ''s'' {{IPA|[ʂ]}}
|
| ''kh'' {{IPA|[x~kʰ]}}
| ''h'' {{IPA|[h]}}
|-
| style="text-align: left; background: #efefef;" | <small>hữu thanh</small>
| ''v'' {{IPA|[v]}}
| ''d'' {{IPA|[z~j]}}
| ''r'' {{IPA|[ʐ~ɹ]}}
| ''gi'' {{IPA|[z~j]}}
| ''g/gh'' {{IPA|[ɣ]}}
|
|-
! style="text-align: left; background: #efefef;" colspan="2" | [[Phụ âm mũi|Mũi]]
| ''m'' {{IPA|[m]}}
| ''n'' {{IPA|[n]}}
|
| ''nh'' {{IPA|[ɲ]}}
| ''ng/ngh'' {{IPA|[ŋ]}}
|
|-
! style="text-align: left; background: #efefef;" colspan="2" | [[Phụ âm tiếp cận|Tiếp cận]]
| ''u/o'' {{IPA|[w]}}
| ''l'' {{IPA|[l]}}
|
| ''y/i'' {{IPA|[j]}}
|
|
|}
Một số phụ âm chỉ có một cách viết (như ''b'', ''p''), nhưng một số có nhiều cách viết như ''k'', có thể được biểu diễn bằng ''c'', ''k'' hay ''q''.
Đồng thời, các phụ âm có thay đổi tuỳ theo địa phương. Sự khác biệt về phụ âm giữa các vùng miền được trình bày kĩ hơn trong bài [[phương ngữ tiếng Việt]].
 
=== Thanh điệu ===
 
Trong tiếng Việt các âm tiết mang [[vần nhập thanh]] chỉ có thể mang một trong hai thanh sắc và nặng. Vần nhập thanh trong tiếng Việt là các vần kết thúc bằng một trong ba phụ âm dưới đây:
*'''[k]''': trên chữ quốc ngữ được ghi bằng chữ cái "c" và chữ cái nhị hợp "ch". Ví dụ như các vần ec, ôc, iêc, ươc, ach, ich, êch...
*'''[p]''': trên chữ quốc ngữ được ghi bằng chữ cái "p". Ví dụ như các vần ep, ôp, iêp, ươp...
*'''[t]''': trên chữ quốc ngữ được ghi bằng chữ cái "t". Ví dụ như các vần et, ôt, iêt, ươt...
Do chịu ảnh hưởng của phụ âm cuối nên các vần nhập thanh không thể mang thanh điệu tùy ý được, chỉ có thể mang các thanh điệu có điệu trị ngắn và nhanh.
 
Trong thơ ca, các thanh được chia thành hai nhóm: [[thanh bằng]] gồm có ngang và huyền, [[thanh trắc]] gồm các thanh còn lại. Trong các thể thơ cổ như Đường luật và lục bát, sự hoà hợp thanh điệu bằng - trắc giữa các tiếng trong một câu thơ rất quan trọng.
 
== Ngữ pháp ==
72

lần sửa đổi