Khác biệt giữa các bản “Phong trào Giám lý”

n
clean up, replaced: → (21), , → , using AWB
n (Bot: Di chuyển 1 liên kết ngôn ngữ đến Wikidata tại d:q33203 Addbot)
n (clean up, replaced: → (21), , → , using AWB)
{{Phong trào Giám Lý}}
'''Phong trào Giám Lý''' là một nhóm các giáo hội có mối quan hệ lịch sử với nhau thuộc Cộng đồng [[Tin Lành|Kháng Cách]] (''Protestant''). Bắt nguồn từ cuộc phục hưng tôn giáo khởi phát bởi [[John Wesley]] tại [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland|Anh Quốc]] vào [[thế kỷ 18]]. John Wesley, một mục sư Anh giáo, cố giữ phong trào chấn hưng tâm linh này phát triển bên trong [[Giáo hội Anh|Giáo hội Anh Quốc]], và cũng có khá đông chức sắc [[Anh giáo]] gia nhập phong trào.<ref>http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/subdivisions/methodist_1.shtml/ BBC History</ref> Ngay từ thế kỷ 18, Phong trào Giám Lý đã bắt đầu phân nhánh: Giám Lý xứ Wales, Giám Lý theo [[Thần học Calvin]],<ref>Richard Bennett, "Howell Harris and the Dawn of Revival", (1909, Eng. tr. 1962), ISBN 1-85049-035-X</ref><ref>Gwyn Davies, "A Light in the Land", (2002), Ch 5, ISBN 1-85049-181-X</ref> và hội đoàn Giám Lý của Nữ Bá tước Hungtington qua ảnh hưởng của [[George Whitefield]].
 
Tín hữu Giám Lý đến từ mọi giai tầng trong xã hội, kể cả giới thượng lưu nhiều quyền lực.<ref>J A Clapperton, "Romance and Heroism in Early Methodism", (1901)</ref> Song, các nhà thuyết giáo Giám Lý thường tìm đến các khu vực có nhiều người lao động nghèo và tội phạm là những người bị các giáo hội bỏ rơi, đem đến cho họ thông điệp phúc âm. Sau một thời gian chần chừ, Wesley tiếp bước Whitefield tổ chức những buổi truyền giảng bên ngoài khuôn viên các nhà thờ.<ref>John Wesley, ''Journal'' [[31 March]] [[1739]]</ref>
 
Về thần học, đa số tín hữu Giám Lý chấp nhận tư tưởng Arminius, trong khi Howell Harris và Whitefield thiên về thần học Calvin<ref>Gwyn Davies, "A Light in the Land", (2002), p. 46, ISBN 1-85049-181-X Tuy nhiên, toàn thể cộng đồng Giám Lý đều đồng thuận về các giáo thuyết được trình bày trong [[Năm Tín lý Duy nhất]], nền tảng thần học của cuộc [[Cải cách Kháng Cách]]</ref><ref>J. Steven Harper, "The Way to Heaven: The Gospel According to John Wesley", (1983), ISBN 0310252601</ref> Wesley đã không để những dị biệt thần học này làm tổn thương tình bạn giữa ông và Whitefield, bài giảng của ông trong tang lễ của Whitefield bộc lộ tình cảm sâu sắc và sự tôn trọng Wesley dành cho người bạn quá cố.<ref>Wesley, "Sermons on Several Occasions", [http://www.ccel.org/ccel/wesley/sermons.v.liii.html No. 53]</ref>
Nhờ những hoạt động truyền giáo tích cực và hiệu quả, đức tin Giám Lý lan toả khắp [[Đế quốc Anh]], [[Hoa Kỳ]] và nhiều nước trên thế giới.
 
Giáo nghi Giám Lý thường đơn giản và chú trọng đến sự thành tâm khi thờ phượng theo giáo huấn của [[Cuộc đời Chúa Giê-xu theo Tân Ước|Chúa Giê-xu]], "''Thiên Chúa là Thần, nên ai thờ lạy Ngài phải lấy tâm thần và lẽ thật mà thờ lạy''".<ref>Phúc âm Giăng 4: 24</ref> Đến năm [[2006]], có khoảng 75 triệu tín hữu Giám Lý trên khắp thế giới.
== Phục hưng ==
Cuộc phục hưng Giám Lý bắt đầu từ nước Anh, khởi phát bởi [[John Wesley]], em ông, [[Charles Wesley]], và [[George Whitefield]]. Ban đầu là một phong trào canh tân bên trong [[Giáo hội Anh]] vào [[thế kỷ 18]], tập chú vào việc nghiên cứu [[Kinh Thánh]] và chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp để học Kinh Thánh. “Methodist” là biệt danh dùng để chế giễu một hội đoàn được thành lập bởi một nhóm sinh viên [[Đại học Oxford]], họ nhóm lại với nhau từ năm [[1729]] đến năm [[1735]] vì mục đích bồi dưỡng tâm linh, dự tiệc thánh mỗi tuần, thường xuyên kiêng ăn để cầu nguyện, tránh xa nếp sống xa hoa và hầu hết các hình thức giải trí vui chơi. Họ tìm đến thăm viếng người nghèo, người bệnh và tù nhân trong lao xá.
 
Những tín hữu Giám Lý tiên khởi đề kháng thái độ vô cảm của Giáo hội Anh, trở thành những nhà thuyết giáo ngoài trời và bắt đầu thành lập các hội đoàn Giám Lý bất cứ nơi nào họ đặt chân đến. Nhiều người nhìn xem họ với ít nhiều ác cảm vì cớ những bài giảng đầy nhiệt tâm của họ, nhiều người khác cáo buộc họ là cuồng tín. Nhiều tín hữu [[Anh giáo]] lo sợ các học thuyết mới như cần thiết phải trải nghiệm sự tái sanh sau khi được cứu, về sự xưng công chính bởi đức tin, và về sự vận hành của [[Chúa Thánh Linh]] trong linh hồn của tín hữu, sẽ gây ra hệ quả xấu trên những người có tâm trí yếu đuối. William Hogarth gọi người Giám Lý là “những kẻ cuồng nhiệt, cả tin, mê tín và cuồng tín”.
:''Có nhiều việc cần phải làm cho Chúa Giê-xu. Có việc dễ dàng, có việc khó khăn. Có việc đem đến vinh dự, có việc mang lại tủi nhục. Có việc làm ta yêu thích và mang đến lợi lộc, có việc ta không hề ưa thích mà cũng chẳng có bổng lộc… Nhưng năng lực sẽ được ban cho chúng ta để hoàn thành mọi việc trong Chúa Giê-xu, đấng làm chúng ta mạnh mẽ''.
 
:... ''nay con không thuộc về mình, nhưng thuộc về Chúa. Xin đặt con vào nơi ngài muốn con sống, đem con đến với những người ngài muốn con chia sẻ; khiến con phải làm việc, cho con chịu đau khổ; có lúc dùng con theo thánh ý, có khi vì ngài mà ở rỗi; do ngài mà được tôn vinh, vì ngài mà chịu sỉ nhục; cho con chịu đói khát, cho con được no đủ; cho con có đủ mọi sự, khiến con thiếu thốn mọi bề; hầu cho con tự nguyện hiến dâng tất cả cho ngài, với cả tấm lòng, để ý ngài được nên, để nước Chúa được đến''.<ref>[[Wesley Covenant Prayer]]</ref>
 
==Giám Lý tại Anh Quốc==
[[Tập tin:NewInnHallSt WesleyMemorialChurch 6058.jpg|nhỏ|170px|phải|Nhà thờ Tưởng niệm Wesley, [[Oxford]], Wesley từng theo học tại đây]]
Tại Anh, phong trào Giám lý luôn được biểu trưng với cơ cấu tập quyền, hội đoàn (''connexion''), tổ chức hội nghị hằng năm. Hội đoàn được chia thành nhiều hạt (''district''), đặt dưới quyền lãnh đạo của một chủ tọa (có thể là nam hay nữ). Hạt lại được chia thành các khu vực (''circuit'') đứng đầu là một mục sư chủ nhiệm (''superintendent minister''). Giám Lý ở nước Anh không thiết lập chức [[giám mục]].<ref>[http://www.methodist.org.uk/static/conf2005/co_60_whatsortofbishops_0805.doc What sorts of bishops?:Models of episcopacy and British Methodism]</ref> Các mục sư được bổ nhiệm vào những khu vực hơn là vào những nhà thờ riêng lẻ (mặc dù một số nhà thờ tại trung tâm các thành phố lớn, gọi là central hall, xem mình là ngang bằng một khu vực (nhà thờ Methodist Central Hall, đối diện [[Tu viện Westminster|Westminster Abbey]] tại trung tâm Luân đôn là một điển hình). Hầu hết các khu vực có số mục sư ít hơn số lượng nhà thờ, nên lễ thờ phụng thường được hướng dẫn bởi các truyền đạo địa phương (''local preacher''), hay bởi các mục sư hưu trí. Phong trào Giám Lý có ảnh hưởng lớn tại xứ Wales và [[Cornwall]], tại đây người dân không mấy thiện cảm với Giáo hội Anh.
 
Những cuộc ly giáo từ bên trong giáo hội Giám Lý nguyên thủy, cùng với các cuộc phục hưng dẫn đến việc hình thành nhiều giáo phái độc lập tự xem mình là Giám Lý. Lớn nhất trong các giáo phái này là Giáo hội Giám lý Tiên khởi, xuất phát từ một cuộc phục hưng tại Mow Cop, [[Staffordshire]], và Giáo hội Giám lý Hiệp nhất (không phải giáo phái có cùng tên tại Hoa Kỳ). Từ đó, Giáo hội nguyên thủy được biết đến với tên Giáo hội Giám lý Wesley. Năm [[1933]], ba nhánh chính của Giám lý nước Anh quyết định hiệp nhất để trở thành Giáo hội Giám lý Anh.
 
== Truyền giáo đến Hoa Kỳ ==
[[Tập tin:Asbury 8111.JPG|180px|trái|nhỏ|Tượng [[Francis Asbury]] , [[Wilmore, Kentucky]]]]
Từ cuối [[thập niên 1760]], đã có các người truyền đạo tình nguyện di cư đến Mỹ và thành lập những hội đoàn Giám Lý đầu tiên ở vùng đất mới. [[Philip Embury]] bắt đầu ở [[Thành phố New York|New York]]. Không lâu sau đó, Đại uý Webb thuộc quân đội Anh đến trợ giúp Embury, ông thành lập một hội đoàn ở [[Philadelphia]] đồng thời tìm đến các khu dân cư dọc bờ biển để thuyết giáo. Trong năm [[1770]], hai nhà truyền giáo, Richard Boardman và Joseph Pilmoor, được gởi đến từ Anh. Rồi [[Francis Asbury]] đặt chân đến nước Mỹ, ông bắt tay tái tổ chức các hoạt động của hội thánh thuộc khu vực trung [[Đại Tây Dương]] theo mô hình của Wesley, mặc dù nảy sinh một số bất đồng nội bộ. Việc những giáo sĩ đến thay thế các người truyền đạo địa phương đã gây bất bình cho một số nhà lãnh đạo hàng đầu trong cộng đồng tín hữu. Song, do bùng nổ chiến tranh và do yêu cầu của Wesley, tất cả giáo sĩ đều rời khỏi khu vực này. Khoảng năm [[1778]], khu vực trung Đại Tây Dương chỉ còn lại một giáo hạt. Nhưng Asbury từ chối ra đi, ông ở lại [[Delaware]] suốt trong thời kỳ khó khăn này.
 
[[Robert Strawbridge]] bắt đầu phục hồi các hoạt động của phong trào Giám Lý ở [[Maryland]], cùng lúc Embury cũng khởi đầu một công tác tương tự tại New York. Hai người không cộng tác với nhau, cũng không biết về sự hiện hữu của người kia. Strawbridge tự phong chức cho mình và thiết lập một giáo hạt. Ông đào tạo nhiều phụ tá tài năng, sau này trở nên những nhà lãnh đạo đầu tiên có nhiều ảnh hưởng trên phong trào Giám Lý tại Mỹ. Công việc của ông tiến triển nhanh chóng, thu hút nhiều tân tín hữu cũng như mở rộng địa bàn hoạt động. Lúc này, các truyền đạo địa phương cộng tác mật thiết với các giáo sĩ, tiếp tục tuyển dụng, đào tạo và sai phái nhiều truyền đạo tình nguyện hơn vào công trường thuộc linh. Trong khi đó, ở miền Nam, phong trào Giám Lý không phụ thuộc vào các giáo sĩ như ở khu vực trung Đại Tây Dương.
 
Cho đến lúc này, ngoại trừ Strawbridge, không ai trong số các giáo sĩ và truyền đạo người Mỹ được phong chức, do đó họ tiếp tục nhận thánh lễ từ các chức sắc thuộc Anh giáo. Nhưng hầu hết mục sư Anh giáo đều đi đến Anh Quốc, New York hoặc [[Canada]] trong lúc chiến tranh. Để đáp ứng nhu cầu của hội thánh, một nhóm truyền đạo địa phương tự phong chức cho mình. Động thái này gây ra sự phân rẽ giữa Asbury và các truyền đạo phương Nam. Asbury tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng bằng cách thuyết phục những người này chờ đợi một giải pháp đến từ John Wesley. Năm [[1784]], Wesley cử [[Mục sư]] [[Thomas Coke]] đến Mỹ để thành lập một giáo hội độc lập tại đây. Một hội đồng được tổ chức vào tháng 12. Coke được uỷ nhiệm tấn phong Asbury để đồng lãnh đạo giáo hội. Nhưng Asbury trông đợi sự uỷ nhiệm từ đại biểu của hội đồng, tuyên bố ông sẽ không chấp nhận sự tấn phong trừ khi hội đồng biểu quyết bầu ông vào chức vụ ấy. Kể từ thời điểm ấy, các chức vụ lãnh đạo của giáo hội đều đến từ sự uỷ nhiệm của hội đồng. Về sau, Coke thuyết phục hội đồng chấp nhận chức vụ giám mục và hội đồng đã tấn phong Coke và Asbury là những giám mục đầu tiên của Giáo hội Giám Lý, mặc dù quyết định này đã gây nhiều tranh cãi và Wesley cũng không phê chuẩn việc thiết lập chức danh giám mục.
 
Đến kỳ đại hội đồng Giáo hội Giám Lý tổ chức năm [[1792]], vấn đề chức danh [[giám mục]] lại được đem ra bàn cãi; cuối cùng các đại biểu đồng ý với quan điểm của Giám mục Asbury. Tuy nhiên, trong đầu [[thập niên 1790]], một số người tách khỏi giáo hội và thành lập Giáo hội Giám lý Tiên khởi và Giáo hội Giám lý Cộng hoà. Asbury tiếp tục được nhìn nhận là nhà lãnh đạo phong trào Giám Lý tại Mỹ trong khi Coke gặp nhiều bất đồng với các người truyền đạo địa phương và ông mất dần ảnh hưởng.
Phong trào Giám Lý, khởi phát tại nước Anh từ những năm [[1720]], sớm quan tâm đến các hoạt động xã hội và giáo dục. Nhiều định chế xã hội và giáo dục được thành lập tại Hoa Kỳ từ đầu thế kỷ 19, cho đến nay có khoảng hai mươi viện đại học được đặt theo tên John Wesley.
 
Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất hình thành từ sự kết hợp giữa Liên hữu Tin Lành (''Evangelical United Brethren'') và Giáo hội Giám Lý. Trước đó, Liên hữu Tin Lành cũng là thành quả từ sự hiệp nhất giữa các nhóm Giám Lý gốc Đức. Trong [[thập niên 1990]], Giáo hội Giám Lý Hiệp nhất có khoảng 9 triệu thuộc viên.
 
== Các quốc gia khác ==
* Cameron, Richard M. ed. ''Methodism and Society in Historical Perspective'' 4 vol (1961)
* Cynthia Lynn Lyerly. ''Methodism and the Southern Mind, 1770-1810.'' Religion in America Series. Oxford University Press, 1998. Pp. x, 251. ISBN 0-19-511429-9
* Donald Meyer; ''The Protestant Search for Political Realism, 1919-1941'' Wesleyan Univ. Press 1988.
* Jean Miller Schmidt. ''Grace Sufficient: A History of Women in American Methodism, 1760-1939'' (1996)
* Sweet, William Warren, ''Methodism in American History'' (1954) (ISBN 0-687-25081-1)
* John H. Wigger; ''Taking Heaven by Storm: Methodism and the Rise of Popular Christianity in America'' Oxford University Press, 1998. Pp. ix, 269. focus on 1770-1910
 
=== Nguồn chính ===
* Russell E. Richey et al eds. ''The Methodist Experience in America: A Sourcebook'' (2000) 756pp of of original documents
* Sweet, William Warren, ed. ''Religion on the American Frontier: 1783-1840, Vol. IV. The Methodists: A Collection of Source Materials'' (1946) (ISBN 0-8154-0225-2) 800 pp of documents regarding American frontier
 
== Liên kết ngoài ==
* [http://www.geocities.com/dentonemc/methodism.html Divisions and Reunions in North American Methodism]
* [http://www.umc.org/ United Methodist Church]
* [http://www.umc.org/interior.asp?ptid=1&mid=1686 United Methodist Social Principles]
* [http://www.francisasbury.org Francis Asbury]
* [http://www.ame-church.com/ African Methodist Episcopal Church]