Khác biệt giữa các bản “Bắc Ngụy Tiết Mẫn Đế”

n
clean up, replaced: → (3) using AWB
n
n (clean up, replaced: → (3) using AWB)
| nơi an táng =
}}
'''Bắc Ngụy Tiết Mẫn Đế''' ({{zh|t=北魏節閔帝|s=北魏节闵帝}}) (498 – 21/6/532), cũng gọi là '''Tiền Phế Đế''' (前廢帝),<ref>Do ông bị loại bỏ khỏi ngai vàng nên ban đầu không có thụy hiệu. ''[[Ngụy thư]]'', do [[Ngụy Thâu]] (một quan dưới triều [[Đông Ngụy]]) viết thì ông được gọi là Tiền Phế Đế, song triều [[Tây Ngụy]], có lẽ là do thỉnh cầu của anh trai ông là Quảng Lăng vương [[Nguyên Hân]] (元欣), đã truy thụy cho ông là Tiết Mẫn Hoàng đế. Các sử gia thường gọi ông là Tiết Mẫn Đế.</ref> hay còn được gọi với tước hiệu trước khi lên ngôi là '''Quảng Lăng vương''' (廣陵王), tên húy là '''Nguyên Cung''' ({{zh|c=元恭|p=Yuán Gōng}}), [[tên chữ|tự]] '''Tu Nghiệp''' (脩業), là một [[hoàng đế]] có thời gian trị vì ngắn ngủi của triều đại [[Bắc Ngụy]] trong [[lịch sử Trung Quốc]]. Ông trở thành hoàng đế sau khi các thành viên tối cao trong gia tộc của tướng [[Nhĩ Chu Vinh]] lật đổ Hiếu Trang Đế sau khi vị Hoàng đế này sát hại Nhĩ Chu Vinh. Tiết Mẫn Đế đã cố gắng khôi phục lại nước Bắc Ngụy, song do quyền lực của ông bị gia tộc Nhĩ Chu kiềm chế, ông đã không thực hiện được nhiều điều. Sau khi tướng [[Cao Hoan]] đánh bại gia tộc Nhĩ Chu vào năm 532, Tiết Mẫn Đế bị giam giữ và sau đó bị [[Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế|Hiếu Vũ Đế]] hạ độc giết chết.
 
== Bối cảnh ==
 
== Trị vì ==
Trong suốt thời gian trị vì của Tiết Mẫn Đế, các thành viên của gia tộc Nhĩ Chu kiểm soát phần lớn chính quyền trung ương cũng như tại các châu và trong quân sự, trong đó Nhĩ Chu Thế Long kiểm soát triều đình trung ương, Nhĩ Chu Triệu kiểm soát các châu miền bắc, Nhĩ Chu Thiên Quang kiểm soát các châu phía tây, và [[Nhĩ Chu Trọng Viễn]] (爾朱仲遠) kiểm soát các châu phía đông nam. Mặc dù vậy, Tiết Mẫn Đế đã cố gắng để tạo ảnh hưởng của mình trong các chính sách bằng các phương pháp tế nhị, và vài lần ông đã từ chối làm theo mong muốn của Nhĩ Chu Thế Long. Giả dụ, khi Nhĩ Chu Thế Long lệnh cho quan [[Hình Tử Tài]] (邢子才) viết chiếu chỉ đại xá cho Tiết Mẫn Đế, trong đó mô tả cái chết của Nhĩ Chu Vinh là một hành động vô cùng sai trái của Hiếu Trang Đế, Tiết Mẫn Đế đã từ chối ban hành chiếu chỉ đã viết song thay vào đó lại tự mình viêt một chiếu chỉ ngắn gọn, sử dụng ngôn từ khiêm nhường và không đi vào chi tiết. Ông cũng loại bỏ chữ ''hoàng'' (皇) khỏi tước hiệu, biến ''hoàng đế'' (皇帝) thành ''đế'' (帝). Ông đối xử một cách tôn trọng với Nguyên Diệp, lập ông ta làm Đông Hải vương. Trong một hành động chưa có tiền lệ, ông đã ra lệnh rằng kình địch [[nhà Lương]] sẽ không còn bị gọi là "ngụy" Lương. (Theo truyền thống trong lịch sử Trung Quốc, các nước kình địch thường gọi đối thủ của mình là "ngụy") Ông truy tôn phụ thân Nguyên Vũ là hoàng đế, song chỉ truy tôn Vương thị là Thái phi, có lẽ để thể hiện sự tôn kính với chính thất của Nguyên Vũ là Trịnh Vương phi. Ông cũng phong cho em trai Nguyên Vĩnh Nghiệp là Cao Mật vương và lập con trai Nguyên Thứ (元恕) của hoàng đệ là Bột Hải vương.
 
Tuy nhiên, gia tộc Nhĩ Chu lại tham nhũng và rất bạo lực, Tiết Mẫn Đế không thể kiềm chế họ. Kết quả là các tướng [[Lưu Linh Trợ]] (劉靈助) và [[Cao Hoan]] đã nổi loạn. Mặc dù quân triều đình đã đánh bại Lưu một cách dễ dàng, song Cao Hoan đã thu hút được nhiều tướng bất mãn khác phục vụ cho mình và tỏ ra là một đối thủ ghê gớm. Cao Hoan ban đầu thừa nhận vị trí hoàng đế của Tiết Mẫn Đế song đã sớm lập một họ hàng xa của hoàng tộc Bắc Ngụy là [[Nguyên Lãng]] làm hoàng đế. Vào cuối năm 531, Cao Hoan đã tung tin đồn khiến cho gia tộc Nhĩ Chu mâu thuẫn nội bộ, sau đó Cao Hoan đánh bại Nhĩ Chu Triệu và chiếm được một thành quan trọng là [[Nghiệp (thành)|Nghiệp Thành]].
 
== Sau khi gia tộc Nhĩ Chu bị đánh bại ==
Tiết Mẫn Đế đã cố gắng chiếm thế chủ động bằng cách cử viên quan [[Lư Biện]] (盧辯) đi gặp Cao Hoan. Cao Hoan lúc này đang hộ tống Nguyên Lãng tiến về Lạc Dương, ông đã tính đến việc sẽ vẫn để cho Tiết Mẫn Đế giữ ngai vàng do Nguyên Lãng là một họ hàng xa với các hoàng đế gần nhất trước đó. Cao Hoan cử tướng [[Ngụy Lan Căn]] (魏蘭根) đến trấn tĩnh các bá quan văn võ và quan sát Tiết Mẫn Đế. Sau khi quay trở lại, Ngụy Lan Căn cho rằng Tiết Mẫn Đế là người thông minh và quả quyết nên Cao Hoan sẽ khó có thể kiếm soát được ông sau này. Cao Hoan do dó đã bắt giam Tiết mẫn Đế và giam giữ ông tại Sùng Huấn tự (崇訓寺). Thay vào đó, Cao Hoan buộc Nguyên Lãng phải nhường ngôi lại cho Bình Dương vương [[Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế|Nguyên Tu]].
 
Trong khi bị giam cầm tại Sùng Huấn tự, Tiết Mẫn Đế có viết một bài thơ mà đến nay vẫn tồn tại: