Khác biệt giữa các bản “Tiểu hành tinh”

n
không có tóm lược sửa đổi
n (→‎Liên kết ngoài: sửa khoảng trắng trước dấu chấm, phẩy, replaced: . → . using AWB)
n
{{bài chính|Gia đình tiểu hành tinh|Hành tinh nhỏ}}
 
Nhiều tiểu hành tinh đã được xếp vào các nhóm và các gia đình dựa trên tính chất quỹ đạo của chúng. Thông thường việc đặt tên một gia đình tiểu hành tinh tiến hành dựa theo thành viên đầu tiên được phát hiện. Các nhóm có liên kết động học khá lỏng lẻo với nhau, trong khi các gia đình có quan hệ “chặt chẽ” hơn, và là kết quả của một vụ tan rã một tiểu hành tinh lớn hơn trong quá khứ.
 
Để biết danh sách đầy đủ các nhóm và các gia đình tiểu hành tinh đã biết, xem [[hành tinh vi hình|hành tinh nhỏ]] và [[gia đình tiểu hành tinh]].
[[Tập tin:243 ida.jpg|nhỏ|phải|[[243 Ida]] và Mặt Trăng Dactyl của nó, vệ tinh đầu tiên của một tiểu hành tinh được khám phá.]]
=== Các phương pháp khám phá lịch sử ===
Trong hai thế kỷ qua các phương pháp khám phá tiểu hành tinh đã có những bước tiến bộ to lớn.
 
Những năm cuối thế kỷ 18, Baron [[Franz Xaver von Zach]] đã tổ chức một nhóm 24 nhà thiên văn học để khảo sát bầu trời nhằm tìm kiếm "hành tinh bí ẩn" được tiên đoán nằm ở khoảng cách 2.8 [[Đơn vị thiên văn|AU]] từ [[Mặt Trời|Mặt trời]] theo [[Quy luật Titius-Bode]], một phần có cảm hứng từ khám phá ra [[Sao Thiên Vương]] trước đó ở đúng vị trí “tiên đoán” theo quy luật này của Ngài [[William Herschel]] năm 1781. Nhiệm vụ này đỏi hỏi phải vẽ tay các biểu đồ bầu trời với toàn bộ những ngôi sao trong dải [[hoàng Đạo|hoàng đạo]] với giới hạn phát sáng nhỏ nhất của ngôi sao theo thoả thuận trước. Trong những đêm tiếp sau, bầu trời sẽ được vẽ lần nữa và bất kỳ một vật thể nào chuyển động, sẽ biến thành một vạch. Chuyển động theo tiên đoán của hành tinh bí ẩn đó là khoảng 30 cung một giờ, rõ ràng có thể phân biệt đối với các nhà quan sát.
Tới tận năm 1998, các tiểu hành tinh vẫn được khám phá theo quy trình bốn bước. Đầu tiên, một vùng bầu trời được [[chụp ảnh]] bằng [[kính viễn vọng|kính thiên văn]] có thị trường rộng. Thông thường cứ mỗi giờ lại chụp hai bức (một cặp). Một ngày có thể chụp nhiều cặp. Thứ hai, hai [[film]] của cùng một vùng bầu trời được quan sát dưới [[kính nổi]]. Bất kỳ một vật thể nào có quỹ đạo quanh Mặt trời sẽ hơi chuyển chỗ sau mỗi cặp phim. Dưới kính nổi, hình ảnh vật thể sẽ thể hiện hơi nổi lên trên nền các ngôi sao phía sau. Thứ ba, một khi vật thể di chuyển đã được xác định, vị trí của nó sẽ được đo đạc chính xác bằng kính hiển vi số. Vị trí này sẽ được đo so với vị trí các ngôi sao đã được biết trước.<ref>{{chú thích web|title=Carolyn Shoemaker|accessdate=2003-06-23|url=http://astrogeology.usgs.gov/About/People/CarolynShoemaker/}}</ref>
 
Ba bước đầu tiên đó chưa hoàn thành việc khám phá tiểu hành tinh: người quan sát chỉ mới tìm thấy một [[sự xuất hiện]] (apparition), và nó được cấp một [[sự định danh tạm thời trong thiên văn học|số định danh tạm thời]], gồm năm khám phá, một chữ thể hiện tuần lễ khám phá, và cuối cùng là một chữ và một số thể hiện số dãy (sequential number) của sự khám phá (ví dụ: {{mp|1998 FJ|74}}).
 
Bước cuối cùng là gửi những dữ liệu vị trí và thời gian quan sát tới [[Brian Marsden]] thuộc [[Trung tâm tiểu hành tinh]]. Dr. Marsden có các chương trình máy tính tính toán xem liệu một sự xuất hiện có liên quan tới những sự xuất hiện trước đó thành một quỹ đạo duy nhất không. Nếu đúng vậy, vật thể sẽ được gắn một số. Người quan sát sự xuất hiện đầu tiên và tính ra được quỹ đạo của nó được tuyên bố là người khám phá ra tiểu hành tinh, và anh ta có được vinh dự đặt tên cho nó (phải được [[Liên đoàn Thiên văn học Quốc tế]] chấp nhận) một khi nó được đánh số.
{{bài chính|Ý nghĩa tên tiểu hành tinh}}
 
Một số ít tiểu hành tinh đầu tiên được đặt tên theo những nhân vật trong [[Thần thoại Hy Lạp - La Mã]], nhưng khi tên những vị thần đã được sử dụng hết, những nhân vật khác —người nổi tiếng, nhân vật văn học, tên vợ những người có công khám phá, tên trẻ em, và thậm chí cả những nhân vật truyền hình cũng được dùng.
 
Tiểu hành tinh đầu tiên được đặt tên không theo thần thoại là [[20 Massalia]], theo tên thành phố [[Marseille]]. Trong một thời gian chỉ tên phụ nữ (hay nữ hoá) mới được sử dụng; [[Alexander von Humboldt]] là người đàn ông đầu tiên có tên được đặt cho một tiểu hành tinh, nhưng tên ông đã được nữ hóa thành [[54 Alexandra]]. Quy ước truyền thống ngầm này kéo dài tới tận khi đặt tên cho [[334 Chicago]]; thậm chí sau đó, nhiều tên nữ hóa kỳ quặc vẫn xuất hiện trong những bản danh sách trong nhiều năm sau.
 
== Khảo sát tiểu hành tinh ==
Trước thời [[du hành không gian|du hành vũ trụ]], các tiểu hành tinh chỉ đơn giản là những hình ảnh nhỏ như đầu đinh ghim, thậm chí khi quan sát bằng các kính viễn vọng lớn nhất và hình dạng cũng như địa hình của chúng còn là điều bí ẩn.
 
Những bức ảnh gần đầu tiên của những vật thể như tiểu hành tinh được chụp năm 1971 khi tàu thăm dò vũ trụ [[Mariner 9]] chụp ảnh [[Phobos (Mặt Trăng)|Phobos]] và [[Deimos (Mặt Trăng)|Deimos]], hai vệ tinh nhỏ của [[Sao Hỏa|Sao Hoả]], có lẽ là những tiểu hành tinh đã bị bắt giữ. Những hình ảnh này cho thấy hình dạng không đều, giống như củ khoai tây của hầu hết tiểu hành tinh, tương tự như những hình ảnh sau này về các Mặt Trăng nhỏ của các [[hành tinh khí khổng lồ]] do tàu thăm dò vũ trụ [[Chương trình Voyager|Voyager]] chụp.
 
[[Tập tin:Gaspra rotation.jpg|nhỏ|phải|[[951 Gaspra]], tiểu hành tinh đầu tiên được chụp cận cảnh.]]
Tiểu hành tinh thật sự đầu tiên được chụp gần là [[951 Gaspra]] năm 1991, sau đó là [[243 Ida]] và Mặt Trăng của nó là [[Dactyl (tiểu hành tinh)|Dactyl]] năm 1993, tất cả những bức ảnh này đều do [[Tàu vũ trụ Galileo|tàu thăm dò vũ trụ Galileo]] chụp khi đang ''trên đường'' tới [[Sao Mộc]].
 
Tàu thăm dò vũ trụ đầu tiên dành riêng cho mục đích nghiên cứu tiểu hành tinh là [[NEAR Shoemaker]], nó đã chụp ảnh [[253 Mathilde]] năm 1997, trước khi đi vào quỹ đạo quay quanh [[433 Eros]], cuối cùng đổ bộ xuống bề mặt tiểu hành tinh này năm 2001.
Các tiểu hành tinh khác từng được tàu vũ trụ viếng thăm trong một khoảng thời gian khi chúng đang ''trên đường'' thi hành nhiệm vụ khác gồm [[9969 Braille]] (bởi [[Deep Space 1]] năm 1999), và [[5535 Annefrank]] (bởi [[Stardust (tàu vũ trụ)|Stardust]] năm 2002).
 
Tháng 12 năm 2005, tàu thăm dò vũ trụ [[Hayabusa]] của Nhật Bản đã bắt đầu nghiên cứu chi tiết [[25143 Itokawa]] và sẽ quay trở lại Trái Đất với những mẫu lấy từ bề mặt tiểu hành tinh này. Chương trình nghiên cứu tiếp sau sẽ là của Châu Âu với [[Tàu vũ trụ Rosetta|tàu thăm dò vũ trụ Rosetta]] (được phóng năm 2004), sẽ nghiên cứu [[2867 Šteins]] và [[21 Lutetia]] năm 2008 và 2010.
 
[[NASA]] đang có kế hoạch phóng [[Dawn Mission]] năm 2007, sẽ bay quanh quỹ đạo [[ceres (hành tinh lùn)|1 Ceres]] và [[4 Vesta]] năm 2011-2015, và nhiệm vụ của nó có thể sẽ mở rộng sang cả [[2 Pallas]].
 
Từng có ý kiến đề xuất sử dụng các tiểu hành tinh trong tương lai như một nguồn nguyên liệu thay thế cho nguồn nguyên liệu sẽ cạn kiệt trên Trái Đất ([[khai thác tiểu hành tinh]]).
{{bài chính|Tiểu hành tinh trong khoa học viễn tưởng}}
 
Thông thường các tiểu hành tinh (và có ít hơn là các [[Sao chổi]]) trong khoa học viễn tưởng được thể hiện như những mối đe dọa bởi sự va chạm giữa chúng và Trái Đất có thể gây nên nguy cơ nghiêm trọng với thế giới.<ref>{{chú thích sách|first=Arthur C.|last=Clarke|title=The Hammer of God|year=1993}}</ref><ref>{{chú thích sách|first=Larry|last=Niven|title=Lucifer's Hammer|year=1977}}</ref> Điều này có cơ sở từ giả thuyết khoa học cho rằng những vụ va chạm như vậy trong quá khứ Trái Đất đã dẫn tới sự tuyệt chủng của loài [[khủng long]] —dù dường như chúng xảy ra các nhau hàng chục triệu năm, không hề có lý do đặc biệt nào để cho rằng sự va chạm như vậy có thể xảy ra trong vài nghìn năm tới đây.
 
Một cách khác để coi các tiểu hành tinh là một mối nguy hiểm là biểu hiện chúng như những vật có thể đe dọa tới những con tàu vũ trụ bay từ Trái Đất ra phía ngoài Hệ Mặt trời khi bay ngang qua Vành đai Tiểu hành tinh (hay phải buộc bay vòng -tốn thời gian và nhiên liệu- để tránh nó). Các tiểu hành tinh được thể hiện như vậy thường giống như những bãi cát ngầm hay những quả núi ngầm dưới mặt biển xuất hiện trong những câu chuyện chinh phục đại dương thời cổ.<ref>{{chú thích sách|first=Isaac|last=Asimov|title=Lucky Starr and the Pirates of the Asteroids|year=1953}}</ref> Và cũng giống như những bãi cát hay đá ngầm dưới đại dương, các tiểu hành tinh cũng có thể được dùng làm nơi trú ẩn cho những kẻ ngoài vòng pháp luật phải sống trốn tránh. Vành đai Tiểu hành tinh được thể hiện trong phim ảnh thường là những phiến đá bay hỗn loạn đầy nguy hiểm phi hiện thực. Các tiểu hành tinh trong thực tế, thậm chí cả vành đai chính, nằm rất xa nhau.
 
Trước khi việc chinh phục các tiểu hành tinh có thể trở thành một khả năng hiện thực, sự quan tâm chính tới chúng chính là lý thuyết nguồn gốc tiểu hành tinh, cụ thể lý thuyết cho rằng các tiểu hành tinh là tàn tích của một hành tinh đã nổ tung. Điều này tự nhiên dẫn tới giả thuyết viễn tưởng rằng trên hành tinh này từng có người ở, và vì thế chính các cư dân ở đó đã gây ra sự hủy diệt của chính họ, bởi chiến tranh hay những hành động tàn phá môi trường. Mở rộng thêm lý thuyết đó, nếu các tiểu hành tinh là tàn dư của một hành tinh trong quá khứ thì tương lai hủy diệt Trái Đất và các hành tinh khác thành các tiểu hành tinh mới cũng không thể bỏ qua.<ref>{{chú thích sách|first=James P.|last=Hogan|title=Inherit the Stars|year=1977}}</ref><ref>{{chú thích sách|first=Robert|last=Heinlein|title=Space Cadet|year=1948}}</ref>
5.681.853

lần sửa đổi