Khác biệt giữa các bản “Trận Bắc Ninh (1884)”

không có tóm lược sửa đổi
|}}
'''Trận Bắc Ninh''' hay '''Trận Pháp đánh thành Bắc Ninh''' là một phần của cuộc [[chiến tranh Pháp-Đại Nam|chiến tranh Pháp-Việt 1858-1884]] diễn ra từ ngày 7 tháng 3 năm [[1884]] và kết thúc vào ngày 12 tháng 3 cùng năm. Đây là trận đánh lớn thứ hai, sau [[trận Sơn Tây (1883)|trận thành Sơn Tây]], do quân đội [[Pháp]] tổ chức tấn công nhằm hoàn thành gấp công cuộc thống trị và bảo hộ [[Việt Nam]] của chính phủ Pháp.
 
==Bắc Ninh==
=== Tỉnh Bắc Ninh===
Thành Bắc Ninh có tọa độ là 21<sup>0</sup>10'59" N và 106<sup>0</sup>03'34" E [http://wikimapia.org/#lat=21.1865326&lon=106.0604668&z=15&l=0&m=a&v=2].
 
===Lực lượng đôi bên===
==Trước trận đánh==
Thành Bắc Ninh là một căn cứ tập trung khá đông quân đội Việt và quân đội Thanh. Tổng chỉ huy quân Thanh là Từ Diên Húc (徐延旭), tổng đốc Quảng Tây. Do già yếu nên Từ Diên Húc đóng ở Lạng Sơn, giao quyền chỉ huy quân Thanh cho các thuộc tướng của mình là Hoàng Quế Lan (黃桂蘭) và Triệu Ốc (趙沃). Hai tướng Hoàng và Triệu là các tướng dày dặn kinh nghiệm của các đạo quân An Huy và Hồ Nam, nhưng lại kình địch và không phối hợp với nhau. Tổng số quân Thanh lên đến 20.000 quân, nửa đóng dọc đường cái quan về hướng tây nam thành Bắc Ninh. Nửa còn lại đóng ở phía đông trên bình nguyên Trung Sơn và Đáp Cầu, phòng ngự hướng nam và nhìn ra bến sông đi [[Thái Nguyên|Thái Nguyên]] và [[Lạng Sơn|Lạng Sơn]] tại Phú Cẩm và Đáp Cầu.<ref>Lung Chang, Yueh-nan yu Chung-fa chan-cheng [越南與中法戰爭, Vietnam and the Sino-French War] (Taipei, 1993), tr. 207–08</ref>
 
Trước thất bại vừa rồi trong trận thành Sơn Tây, Tổng đốc Bắc Ninh là [[Trương Quang Đản]] nao núng, nên ông cho rút quân ra khỏi thành về đóng ở huyện [[Tiên Du]]. Cho nên lúc bấy giờ ở ngoại vi thành chỉ có tướng nhà Thanh là Triệu Ốc<ref>Ghi theo GS. Giàu. ''Việt sử tân biên'' ghi tên là Châu Phú. Không biết đây là hai người hay chỉ là một.</ref> trấn giữ, ở trong thành chỉ có Bố chính Nguyễn Tu, Án sát Nguyễn Ngọc Trân cùng 10.000 quân Thanh<ref>Ghi theo Trần Văn Giàu. Sách ''Lịch Sử Việt Nam'' (1858-cuối XIX) ghi 22.000. Cùng đề tài, ở Wiki tiếng Anh ghi 10.000 lính Trung Quốc và 3.000 lính Cờ Đen. Nhưng theo sử Việt đã dẫn, quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc không tham gia trận này.</ref> do Thống lĩnh Hoàng Quế Lan chỉ huy.
 
Phía quân Pháp có cả thảy 16.300 quân, 55 khẩu đại bác và 6 tàu chiến. Đặc biệt, là lần này có thêm một công cụ mới để điều tra quan sát trận địa đó là chiếc [[khí cầu]]. Lực lượng quân viễn chinh Pháp tập trung cho trận này là lực lượng lớn nhất kể từ trước tới nay trong [[chiến dịch Bắc Kỳ]]. Sau khi để lại một lực lượng đồn trú, tướng Millot giao cho mỗi lữ đoàn trưởng của mình hai trung đoàn, mỗi trung đoàn gồm ba tiểu đoàn bộ binh. Theo nguyên tắc, ông không được được thành lập các tiểu đoàn hỗn hợp lính hải quân đánh bộ, lính Bắc Phi và lính nội địa Pháp, nên ông phải thành lập một trung đoàn lính hải quân đánh bộ, hai trung đoàn Bắc Phi, và một trung đoàn Pháp. Một trung đoàn lính Bắc Phi gồm ba tiểu đoàn lính bộ binh người Algeria, trong khi trung đoàn kia gồm các đơn vị lính người Âu thuộc quân [[Lê dương Pháp|Lê Dương]] và bộ binh nhẹ châu Phi. Bốn trung đoàn này được chỉ huy bởi các trung tá Lieutenant-Colonels Bertaux-Levillain, Belin, Duchesne và Defoy. Ngoài ra mỗi lữ đoàn còn có một tiểu đoàn lính thủy vũ trang (fusiliers-marins), được chỉ huy bởi các thuyền trưởng Laguerre và de Beaumont.
 
===Diễn biến===
===Trước trận đánh===
Ngày 16 tháng 12 năm 1883, quân Pháp đánh chiếm được [[thành cổ Sơn Tây|thành Sơn Tây]]. Hai ngày sau (18 tháng 12) ở [[Paris]], nghị viện Pháp đã phấn khởi gửi thêm 7.000 quân<ref>Ghi theo Phạm văn Sơn. Trần Văn Giàu ghi 6.000, còn sách ''Lịch sử Việt Nam'' (1858-cuối XIX) ghi 6.500 quân.</ref>, cấp 17 triệu [[Franc Pháp|quan]] và còn cho vay thêm 3 triệu nữa, để hoàn thành gấp công cuộc thống trị và bảo hộ ở Việt Nam.
Đầu tháng 3 năm 1884, sau khi giao việc phòng giữ và cai trị các tỉnh thành đã chiếm được cho đoàn khâm sai do Đoàn Văn Hội cầm đầu, tướng Charles Millot lại tiếp tục cuộc đánh chiếm, và mục tiêu lần này là thành Bắc Ninh. Phương án tác chiến đã được Millot duyệt y là: giải quyết hoàn toàn hệ thông bố phòng ở núi Và, núi Dạm và núi Rùa; phá vỡ tuyến phòng thủ Châu Cầu, Yên Định và Đạo Chân.
 
==Pháp đánh thành=Trận Bắc Ninh===
 
===Lực lượng đôi bên===
Thành Bắc Ninh là một căn cứ tập trung khá đông quân đội Việt và quân đội Thanh. Tổng chỉ huy quân Thanh là Từ Diên Húc (徐延旭), tổng đốc Quảng Tây. Do già yếu nên Từ Diên Húc đóng ở Lạng Sơn, giao quyền chỉ huy quân Thanh cho các thuộc tướng của mình là Hoàng Quế Lan (黃桂蘭) và Triệu Ốc (趙沃). Hai tướng Hoàng và Triệu là các tướng dày dặn kinh nghiệm của các đạo quân An Huy và Hồ Nam, nhưng lại kình địch và không phối hợp với nhau. Tổng số quân Thanh lên đến 20.000 quân, nửa đóng dọc đường cái quan về hướng tây nam thành Bắc Ninh. Nửa còn lại đóng ở phía đông trên bình nguyên Trung Sơn và Đáp Cầu, phòng ngự hướng nam và nhìn ra bến sông đi [[Thái Nguyên|Thái Nguyên]] và [[Lạng Sơn|Lạng Sơn]] tại Phú Cẩm và Đáp Cầu.<ref>Lung Chang, Yueh-nan yu Chung-fa chan-cheng [越南與中法戰爭, Vietnam and the Sino-French War] (Taipei, 1993), tr. 207–08</ref>
 
Trước thất bại vừa rồi trong trận thành Sơn Tây, Tổng đốc Bắc Ninh là [[Trương Quang Đản]] nao núng, nên ông cho rút quân ra khỏi thành về đóng ở huyện [[Tiên Du]]. Cho nên lúc bấy giờ ở ngoại vi thành chỉ có tướng nhà Thanh là Triệu Ốc<ref>Ghi theo GS. Giàu. ''Việt sử tân biên'' ghi tên là Châu Phú. Không biết đây là hai người hay chỉ là một.</ref> trấn giữ, ở trong thành chỉ có Bố chính Nguyễn Tu, Án sát Nguyễn Ngọc Trân cùng 10.000 quân Thanh<ref>Ghi theo Trần Văn Giàu. Sách ''Lịch Sử Việt Nam'' (1858-cuối XIX) ghi 22.000. Cùng đề tài, ở Wiki tiếng Anh ghi 10.000 lính Trung Quốc và 3.000 lính Cờ Đen. Nhưng theo sử Việt đã dẫn, quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc không tham gia trận này.</ref> do Thống lĩnh Hoàng Quế Lan chỉ huy.
 
Phía quân Pháp có cả thảy 16.300 quân, 55 khẩu đại bác và 6 tàu chiến. Đặc biệt, là lần này có thêm một công cụ mới để điều tra quan sát trận địa đó là chiếc [[khí cầu]]. Lực lượng quân viễn chinh Pháp tập trung cho trận này là lực lượng lớn nhất kể từ trước tới nay trong [[chiến dịch Bắc Kỳ]]. Sau khi để lại một lực lượng đồn trú, tướng Millot giao cho mỗi lữ đoàn trưởng của mình hai trung đoàn, mỗi trung đoàn gồm ba tiểu đoàn bộ binh. Theo nguyên tắc, ông không được được thành lập các tiểu đoàn hỗn hợp lính hải quân đánh bộ, lính Bắc Phi và lính nội địa Pháp, nên ông phải thành lập một trung đoàn lính hải quân đánh bộ, hai trung đoàn Bắc Phi, và một trung đoàn Pháp. Một trung đoàn lính Bắc Phi gồm ba tiểu đoàn lính bộ binh người Algeria, trong khi trung đoàn kia gồm các đơn vị lính người Âu thuộc quân [[Lê dương Pháp|Lê Dương]] và bộ binh nhẹ châu Phi. Bốn trung đoàn này được chỉ huy bởi các trung tá Lieutenant-Colonels Bertaux-Levillain, Belin, Duchesne và Defoy. Ngoài ra mỗi lữ đoàn còn có một tiểu đoàn lính thủy vũ trang (fusiliers-marins), được chỉ huy bởi các thuyền trưởng Laguerre và de Beaumont.
 
===Diễn biến===
[[Tập tin:Sơ đồ trận Bắc Ninh.svg|nhỏ|trái|300px|Sơ đồ quân Pháp tiến đánh thành Bắc Ninh.]]
Trước ngày khởi đại binh, Pháp còn cho người đi thăm dò đường bộ, đường sông và giả vờ là sẽ cho quân qua sông Đuống (sông Thiên Đức) ở trước Hà Nội, để cho quân Thanh dồn nhiều quân phòng thủ mặt ấy.