Khác biệt giữa các bản “Cao Hoan”

không có tóm lược sửa đổi
n (→‎Liên kết ngoài: Thêm thể loại)
{{Thông tin nhân vật hoàng gia
| tên = Cao Hoan
| tước vị =
| thêm =
| hình =
| cỡ hình =
| ghi chú hình =
| chức vị = Quyền thần [[Bắc Ngụy]] và [[Đông Ngụy]]
| tại vị =
| kiểu tại vị =
| tiền nhiệm =
| kế nhiệm =
| tên đầy đủ =
| kiểu tên đầy đủ = Tên thật
| miếu hiệu = [[Cao Tổ]] (高祖)
| niên hiệu =
| thời gian của niên hiệu =
| tước hiệu =
| thụy hiệu = [[Vũ Đế|Thần Vũ Hoàng đế]]
| hoàng tộc = [[Bắc Tề]]
| vợ = [[Lâu Chiêu Quân]]
| con cái = [[Cao Trừng]]<br>[[Bắc Tề Văn Tuyên Đế|Cao Dương]]
| kiểu hoàng tộc = Triều đại
| cha = Cao Thụ
| mẹ = Hàn thị
| sinh = [[496]]
| nơi sinh = [[Cố Dương|Hoài Sóc]]
| mất = [[547]]
| nơi mất = [[Tấn Dương]] ([[Trung Quốc]])
| nơi an táng =
| tôn giáo =
}}
'''Cao Hoan''' ([[chữ Hán]]: ''高歡''; 496 - 547) là một quân phiệt thời [[Nam-Bắc triều (Trung Quốc)]]. Ông từng làm đến là Thượng trụ quốc nhà [[Đông Ngụy]], đối thủ của [[Vũ Văn Thái]] nhà [[Tây Ngụy]]. Sau con ông là [[Bắc Tề Văn Tuyên Đế|Cao Dương]] soán ngôi [[Đông Ngụy]], lập nhà [[Bắc Tề]], truy tặng ông là '''Cao Tổ Thần Vũ Hoàng đế'''.
 
==Thân thế==
 
Theo [[Bắc Tề thư]], tổ tịch Cao Hoan ở huyện Điệu, quận Bột Hải (nay thuộc [[Cảnh (huyện)|huyện Cảnh]], [[Hà Bắc (Trung Quốc)|Hà Bắc]], [[Trung Quốc]]): ''"Tổ 6 đời tên Ẩn, từng làm Thái thú Huyền Thố đời [[Nhà Tấn|Tấn]]. Ẩn sinh Khánh, Khánh sinh Thái, Thái sinh Hồ, 3 đời làm quan cho nhà [[Tiên Ti|Mộ Dung]]"''<ref name="bactethu">[[Bắc Tề thư]], ''Thần Vũ đế, quyển Thượng''.</ref>. Tổ phụ là Cao Mật bị lưu đày đến trấn [[Hoài Sóc]], từ đó định cư tại đây. Hoài Sóc là một trong sáu binh trấn nhà Bắc Ngụy thành lập để phòng bị người [[Nhu Nhiên]] ở phía bắc, hợp xưng là [[Lục trấn]]. Gia tộc Cao Hoan đến đời của ông đã bị [[Tiên Ti]] hóa. Bản thân Cao Hoan cũng có tên Tiên Ti là '''Heliuhun''' (''賀六渾'',Hạ Lục Hồn)
 
Cha Hoan là Cao Thụ, mẹ Hàn thị. Mẹ mất sớm, Hoan phải ở với người chị và anh rể là Úy Cảnh. Nhà nghèo, Hoan đi làm thuê ở Bình Thành, Đại Quận, được con gái gia đình giàu có trong thành là Lâu Chiêu Quân phải lòng, nhất quyết lấy, dù gia đình ngăn cản. Nhờ tiền vợ, Hoan mua được ngựa, chuyển nghề sang chạy dịch trạm chuyển văn thư giữa Bình Thành và Lạc Dương.
 
Khi [[loạn Lục trấn]] bùng phát, năm 525, Hoan theo phò [[Đỗ Lạc Chu]], sau khi Lạc Chu bị giết, Hoan theo [[Cát Vinh]]. Năm 528, Hoan bỏ Cát Vinh về với [[Nhĩ Chu Vinh]], nhờ có bạn cũ là Lưu Quý tiến cử. Ông tướng mạo tầm thường, vẫn bị Nhĩ Chu Vinh xem thường. Về sau có lần thấy ông trị được ngựa chứng, Nhĩ Chu Vinh từ đó xem trọng ông.
 
== Khởi nghiệp dưới trướng Nhĩ Chu Vinh ==
 
==Khởi nghiệp dưới trướng Nhĩ Chu Vinh==
Năm 528, [[Ngụy Hiếu Minh đế]] bị Hồ Thái hậu đầu độc, mất. Hoan đề xuất với Nhĩ Chu Vinh thảo phạt trừ thân tín của Hồ thái hậu là Trịnh Nghiễm, Từ Hột, làm thành phương châm bá nghiệp<ref name="bactethu"/>. Nhĩ Chu Vinh nghe theo, cùng Nguyên Thiên Mục khởi quân tiến về [[Lạc Dương]], tôn Trường Lạc vương Nguyên Tử Du lên ngôi, tức [[Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế|Ngụy Hiếu Trang Đế]].
 
 
==Xung đột Lạc Dương - Tấn Dương==
 
Cao Hoan kéo quân đến Lạc Dương. Vì Nguyên Lãng không phải dòng đích, ông bèn phế cả Tiền lẫn Hậu Phế đế, lập Bình Dương vương Nguyên Tu, tức [[Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế|Hiếu Vũ đế]]. Hiếu Vũ đế phong ông làm Thượng trụ quốc, Bột Hải vương, cưới con gái ông làm Hoàng hậu.
 
Việc Cao Hoan chuyên quyền, tự do phế lập làm Hiếu Vũ đế rất bất mãn, nên nghe theo mưu Hộc Tư Xuân, Hạ Bạt Thắng, ngầm liên kết với em Thắng là Hạ Bạt Nhạc, khi ấy thống lĩnh vùng Quan Trung, để đối phó với Hoan. Bấy giờ, Hoan trở về căn cứ của mình ở Tấn Dương, để Cao Cán làm tai mắt cho mình ở Lạc Dương. Song Cán không đủ sức kiềm chế được Hiếu Vũ đế, bèn mật tấu về cho Hoan biết, bị Hiếu Vũ đế giết chết.
 
Để tránh hậu hoạn, Hoan sai thuộc hạ là Địch Tung sang thông đồng với [[Hầu Mạc Trần Duyệt]] để ám sát Nhạc. Ông lại phục kích giết [[Hột Đậu Lăng Ỷ Lợi]] để cướp quân đội của Ỷ Lợi. [[Hạ Bạt Nhạc]] bị giết rồi, ông sai [[Hầu Cảnh]] sang tây thống lĩnh quân đội của Nhạc, song bộ hạ của Nhạc là [[Vũ Văn Thái]] đã nhanh tay đoạt lấy quyền thống quản đạo quân ở Quan Tây. Lấy cớ báo thù cho Nhạc, Vũ Văn Thái khởi binh, phát hịch văn thảo phạt Cao Hoan.
 
Nhận thấy thế lực của Vũ Văn Thái có thể đối trọng được với Cao Hoan, Hiếu Vũ Đế bèn bí mật kết liên với Vũ Văn Thái để chống lại Cao Hoan. Năm 534, Hiếu Vũ đế mộ binh, phao tin để đánh Lương, song thực tế để chinh phạt Cao Hoan. Hộc Tư Xuân xin đích thân dẫn vài ngàn kỵ binh tập kích Hoan. Có người nói với Hiếu Vũ đế: ''"Đó là giết một Cao Hoan chỉ để mọc lên Cao Hoan khác"''.
Cao Hoan nhiều lần gửi thư xin đón Hiếu Vũ đế về Lạc Dương, đều bị cự tuyệt, bèn lập Nguyên Thiện Kiến lên ngôi, tức [[Đông Ngụy Hiếu Tĩnh Đế|Hiếu Tĩnh đế]] và dời đô về Nghiệp Thành, kiến lập triều đình, sử gọi là [[Đông Ngụy]]. Tháng 12 cùng năm,Vũ Văn Thái giết Hiếu Vũ đế,lập Nguyên Bảo Cự lên ngôi, tức [[Tây Ngụy Văn Đế|Văn Đế]], định đô ở Trường An, sử gọi là [[Tây Ngụy]]. Từ đó, cục diện đối đầu [[Đông Ngụy]] và [[Tây Ngụy]] đã hình thành.
 
== Xung đột Đông-Tây Ngụy ==
 
Mùa xuân năm Thiên Bình thứ 4 (537), sau vài năm chuẩn bị chu đáo, Cao Hoan mở chiến dịch tấn công Tây Ngụy, chia làm 3 cánh do Đậu Thái, Cao Ngang, và Cao Hoan chỉ huy. Ý định của Hoan là muốn giữ chân Vũ Văn Thái để Đậu Thái đi vòng đánh sâu vào nội địa Tây Ngụy. Nắm được ý định này, Vũ Văn Thái cố ý làm ra vẻ yếu nhược, làm cho Đậu Thái khinh địch, sau đó bất kỳ xuất ý, tập trung lực lượng, dùng quân tinh nhuệ bất ngờ [[Trận Tiểu Quan|tấn công Đậu Thái tại Tiểu Quan]], đại thắng. Đậu Thái tự vẫn, Cao Hoan và Cao Ngang đành rút lui.
 
 
==Cái chết==
 
Sau thất bại nặng nề ở thành Ngọc Bích, Hoan ôm bệnh, rút quân về Tấn Dương. Hai tháng sau, Cao Hoan uất ức mà chết, hưởng dương 52 tuổi. Về sau, con là Cao Dương cướp ngôi nhà Đông Ngụy, kiến lập nhà Bắc Tề, truy tặng cha mình là Tề Hiến Vũ Vương.