Khác biệt giữa các bản “Flavius Aetius”

n
clean up, replaced: : → :, ; → ; using AWB
n (sửa khoảng trắng trước dấu chấm, phẩy, replaced: , → , (2), . → . (2) using AWB)
n (clean up, replaced: : → :, ; → ; using AWB)
 
===Chiến dịch chống lại người Burgundi, Bagaudae, và Tây Goth===
Từ năm [[433]] đến [[450]], Aetius là nhân vật chi phối toàn bộ quyền bính của Đế chế Tây La Mã, ngày [[5 tháng 9]] năm [[435]] ông được ban cho tước hiệu quý tộc (patrician) đóng vai trò là ''người bảo hộ'' Galla Placidia và là quan Nhiếp chính của Hoàng đế Valentinianus III. Đồng thời ông tiếp tục hướng sự chú ý đến xứ Gaul. Vào năm [[436]], Aetius đánh bại quân đội của [[Gunther]], vua xứ [[Burgundi]] và buộc phải chấp nhận ký kết hiệp ước hòa bình với Tây La Mã, cùng năm đó, Aetius cùng với tướng [[Litorius]] dưới quyền đem quân trấn áp một cuộc nổi loạn của [[Bacaudae]] tại [[Armorica]]. Trong hai năm tiếp theo, đại tướng Aetius tiến hành các chiến dịch quân sự chống lại người Suebi và Tây Goth. Vào năm [[438]], Aetius chỉ huy quân La Mã đánh bại người Tây Goth tại [[Trận Mons Colubrarius]], đến năm 439, thì người Tây Goth dẫn quân đánh bại và giết chết viên tướng dưới quyền Aetius là Lictorius. Khi trở lại Ý, ông được [[Viện nguyên lão]] và dân chúng thành La Mã tán dương, ca ngợi, thậm chí Hoàng đế Valentinianus III còn cho dựng tượng ông để hưởng ứng, sự kiện này được ghi lại trong những bài văn tán tụng của [[Merobaudes]].<ref>''Annales Ravennates'', s.a. 435; John of Antioch, fr. 201.3; Prosper of Aquitaine, s.a. 435, s.a. 438, s.a. 439; Cassiodorus, ''Chronica'', s.a. 435; ''Chronica Gallica a. 452'', 117 (s.a. 435), 118 (s.a. 436), 119 (s.a. 437), 123 (s.a. 439); Hydatius, 108 (s.a. 436), 110 (s.a. 437), 112 (s.a. 438), 117 (s.a. 439); Sidonius Apollinaris, vii.234-235 and 297-309; Merobaudes, ''Panegyrici'', i fr. iib 11ff, i fr. iia 22-23, and ii.5-7; Jordanes, ''Getica'', 176; ; [[Barnes, Timothy]], "Patricii under Valentinian III", ''Phoenix'', 29, 1975, pp. 166-168; Jones, pp. 24-26.</ref>
 
Vào năm [[443]], Aetius cho phép những người Burgundi còn lại được định cư ở [[Savoy]], phía nam [[Hồ Genève|Hồ Geneva]]. Nhưng mối quan tâm cấp bách nhất của ông chính là những vấn đế tại Gaul và Iberia, chủ yếu là với Bagaudae. Ngoài ra ông còn cho phép người [[Alan]] tới định cư ở khoảng giữa [[Valence]] và [[Orléans]] chứa đựng những bất ổn xung quanh bán đảo [[Bretagne|Brittany]] ngày nay.
{{bquote|Đế chế tự bản thân nó giờ chỉ còn là một vết tích. Các xứ như Gaul, Tây Ban Nha, và Anh quốc thì hầu như đã mất, Illyria và Pannonia thì nằm trong tay của người Goth, và Bắc Phi sớm bị người rợ thâu tóm. Valentinian khá may mắn khi sở hữu được danh tướng Aetius, sinh trưởng ở Scythia, người đã giữ cho cái tên La Mã kéo dài sự tồn tài của nó và được người đời phong tặng danh hiệu Người La Mã Cuối Cùng. Về sau ông bị ám sát bởi vị hoàng đế vô ơn Valentinian.."<ref>[http://www.nalanda.nitc.ac.in/resources/english/etext-project/history/ancrome/chapter42.html Ancient Rome from the earliest times to 476 A.D, By Robert F. Pennel (1890)]</ref> }}
 
Tuy nhiên đã có nhiều ý kiến bất đồng trong việc đánh giá vai trò lịch sử của Aetius từ các sử gia từ xưa đến nay, theo các sử gia như Gibbon, Norwich và Bury thì coi ông là người bảo vệ La Mã trong suốt ba thập kỷ từ sự tấn công tràn lan của người rợ, còn Sir Edward Creasy thì ca ngợi ông là người anh hùng trong trận Châlons, một số khác thì lại phê phán rằng ông đã để mất các tỉnh Bắc Phi của Đế chế vào tay người Vandal, đến như sử gia nổi tiếng như Bury, thường hay phê bình về ông cũng đã phải thốt lên một câu hỏi tỏ vẻ hối tiếc khi nói về cái chết của Aetius : ''Giờ đây ai sẽ là người giải cứu vùng Ý thoát khỏi người Vandal ?''. Chẳng có nhân vật nào có đủ khả năng để thế chỗ Aetius và đảm trách việc bảo vệ và phòng thủ phương Tây. Chỉ có một điều chắc chắn là vai trò của đại tướng Flavius Aetius trong lịch sử sẽ được người đời mãi mãi ghi nhớ về thành tựu to lớn của vị đại tướng La Mã phía Tây cuối cùng và là người đã đánh bại ''cây roi da của Thượng Đế'' Attila người Hung.<ref>[http://www.standin.se/fifteen06a.htm]</ref>
 
=== Aetius trong nghệ thuật===