Khác biệt giữa các bản “John Knox”

n
clean up, General fixes using AWB
n (→‎Tham khảo: chuyển về bản mẫu chính using AWB)
n (clean up, General fixes using AWB)
Có lẽ Knox đã theo học trường dạy [[latinh|tiếng Latin]] ở Haddington. Vào thời ấy, trở thành [[linh mục]] là lựa chọn duy nhất cho những người muốn theo đuổi sự nghiệp học thuật thay vì buôn bán hoặc làm nông.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=16}}</ref> Knox đến học ở Đại học St Andrews, cũng có thể là Đại học Glasgow. Knox theo học John Major, một trong những học giả vĩ đại nhất thời ấy.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=229–231}}. Theo MacGregor, có một người tên là John Knox được ghi nhận đã học tại đại học Glasgow vào năm 1522. Tuy nhiên, vì tên John Knox khá phổ biến nên người ta không chắc "John Knox" đó có phải là nhân vật trong bài này không. John Major thì giảng dạy tại đại học Glasgow và sau đó tại đại học Thánh Andrews. Theo năm sinh được Hay Fleming tính toán thì John Know sẽ quá trẻ để học ở Glasgow khi mà Major giảng dạy tại đây. Thời gian Major dạy ở St Andrews hợp với thời gian Know trong lứa tuổi học đại học và một lời kể từ [[Theodore Beza]] rằng Knox được dạy bởi Major ở đại học Thánh Andrews.</ref>
 
Năm [[1540]], người ta biết đến Knox như là một linh mục và là công chứng viên. Knox tiếp tục công việc này cho đến cuối năm [[1543]] khi ông viết trong một chứng từ công chứng đề ngày [[27 tháng 3]], “John"John Knox, chức dịch của bàn thờ thánh, Giáo phận St Andrews, công chứng viên được ủy thác bởi thẩm quyền Tông đồ."<ref name="Innes11">{{Harvnb|Innes|1905|p=11}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=58–60}}, Vol. I</ref> Thay vì làm linh mục giáo xứ, ông chọn công việc dạy học cho hai con trai của Hugh Douglas ở Longniddry. Ông cũng dạy học cho con trai của John Cockburn ở Ormiston.<ref name="Percy41">{{Harvnb|Percy|1964|p=41}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=66}}, Vol. I</ref> Cả hai địa chủ này đều ủng hộ tư tưởng cải cách, lúc ấy đang lan truyền rộng rãi khắp [[châu Âu]].<ref>{{Harvnb|McCrie|1850|p=26}}</ref>
 
==Chấp nhận Cải cách Kháng Cách==
Knox không ghi lại thời điểm và diễn biến những trải nghiệm của ông chấp nhận [[đức tin Kitô giáo|đức tin]] Kháng Cách,<ref>{{Harvnb|Innes|1905|pp=3–4}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=31–32}}, Vol. I</ref> nhưng có lẽ ông chịu ảnh hưởng của George Wishart.<ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=61}}, Vol. I</ref> Wishart là một nhà cải cách, rời Scotland năm [[1538]] để tránh những cáo buộc dị giáo. Đến Anh, tại [[Bristol]] ông thuyết giảng chống lại việc sùng kính [[Maria|Mary]]. Wishart bị buộc phải công khai rút lại ý kiến, sau đó tìm đến tị nạn tại [[Đức]] và [[Thụy Sĩ]]. Trong thời gian ở đại lục, ông dịch bản Tín điều First Helvetic sang [[tiếng Anh]].<ref>{{Harvnb|Laing|1895}}, Appendix IX</ref> Năm [[1544]], Wishart quay trở lại Scotland, nhưng tình hình trong nước vào thời điểm ấy không thuận lợi cho ông. Tháng 12 năm [[1543]], Quốc hội Scotland thông qua luật xét xử người dị giáo. Đạo luật nhận được sự ủng hộ của James Hamilton, Công tước Châtellerault, nhiếp chính cho Mary, Nữ hoàng Scotland, và được thực thi bởi [[Hồng y]] [[David Beaton]].<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=61–69}}, Vol I.</ref> Wishart đi khắp Scotland để thuyết giảng nhằm tìm kiếm sự ủng hộ cho công cuộc cải cách, khi đến East Lothian, ông gặp Knox và hai người kết thân với nhau. Knox đi cùng Wishart, với một thanh gươm hai lưỡi, để bảo vệ ông.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=30}}</ref> Tháng 12 năm [[1545]], Wishart bị Patrick Hepburn, Bá tước Bothwell, bắt giữ theo lệnh của Beaton, và giải đến Lâu đài St Andrew.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=37}}</ref> Knox có mặt trong đêm Wishart bị bắt, muốn theo Wishart vào chỗ giam cầm, nhưng Wishart bảo Knox, “Đừng"Đừng, hãy trở lại tòa giảng, xin Chúa ban phước cho ông. Một người là đủ cho sự hi sinh này rồi."<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=37–38}}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=68}}, Vol I.</ref> Wishart bị truy tố về tội dị giáo. Ngày [[1 tháng 3]] năm [[1546]], ông bị đưa lên giàn hỏa thiêu trước sự chứng kiến của Hồng y Beaton.
 
Người ta không biết rõ Knox làm gì sau khi Wishart bị bắt giữ. Có lẽ ông tìm đến Longniddry để tị nạn.<ref name="Percy41"/> Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau Knox trở lại công việc gia sư, dạy các con trai của Douglas và Cockburn, lúc ấy cũng đang trốn tránh từ nơi này đến nơi khác. Knox tính đến việc đào thoát sang [[Đức]], và đưa các học trò đi cùng. Tuy nhiên, khi Knox còn đang lẩn trốn, ngày [[29 tháng 5]] năm [[1546]], một nhóm năm người đột nhập vào Lâu đài St Andrew ám sát Hồng y Beaton trả thù cho vụ hành quyết Wishart. Sau khi chiếm giữ lâu đài, người thân và bằng hữu của họ tìm đến tị nạn tại đây. Trong số khoảng 150 người tị nạn có Henry Balnaves, từng là bộ trưởng trong chính phủ, bị sa thải và tống giam vì ủng hộ tư tưởng Kháng Cách, ông cũng là người đàm phán với [[Anh]] để tìm kiếm sự hỗ trợ tài chính cho phe nổi dậy.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=35,42,45–46}}</ref> Douglas và Cockburn cũng đến tị nạn ở đây, nhắn tin cho Knox nhờ đem con của họ đến lâu đài để có thể tiếp tục dạy dỗ chúng trong đức tin cải cách. Ngày [[10 tháng 4]] năm [[1547]], Knox đến Lâu đài St Andrew.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|p=48}}</ref><ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=40-42}}</ref>
==Từ Geneva đến Frankfurt và Scotland, 1554 – 1556==
[[Tập tin:KnoxRefWall.JPG|nhỏ|phải|160px|Tượng John Knox tại [[Bức tường Cải cách]] ở [[Genève|Geneva]]]]
Knox lên bờ ở [[Dieppe]], Pháp, rồi đi tiếp đến [[Genève|Geneva]], đang ở dưới quyền lãnh đạo của [[John Calvin]]. Tuy nhiên, thời điểm Knox đến Geneva là lúc Calvin đang gặp khó khăn. Ông vừa ra lệnh xử tử [[Michael Servetus]] vì tội dị giáo, điều này khiến uy tín của ông sút giảm, và cả thành phố chống lại ông. Calvin khuyên Knox đến gặp nhà cải cách [[Thụy Sĩ]] [[Heinrich Bullinger]] ở [[Zürich]]. Ngày [[20 tháng 7]] năm 1554, Knox phát hành một tiểu luận chỉ trích Mary Tudor và các giám mục đã tôn bà lên ngai.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=148–157}} cho biết nhan đề của cuốn sách mỏng Pamfơlê này là ''A Faithful Admonition to the Professors of God's Truth in England''</ref> Ông cũng đả kích Hoàng đế [[Đế quốc La Mã Thần thánh|Thánh chế La Mã]], [[Karl V của đế quốc La Mã Thần thánh|Charles V]], gọi Charles là “thù"thù nghịch Chúa Cơ Đốc chẳng khác gì [[Nero]]."<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|p=70}}</ref>
 
Tháng 9 năm 1554, Knox nhận lời làm quản nhiệm cho một giáo đoàn người Anh tị nạn tại Frankfurt, nhưng do những bất đồng về giáo nghi, ngày [[26 tháng 3]] năm [[1555]] Knox rời [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. Đây là thời điểm đánh dấu sự đoạn tuyệt của Knox với Giáo hội Anh.<ref>{{Harvnb|Percy|1964|pp=158–166}}</ref><ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=72–77}}</ref>
Ngày [[1 tháng 8]] năm 1560, Quốc hội Scotland họp để xác lập các vấn đề tôn giáo của đất nước, mời Knox và năm vị mục sư soạn thảo bản cương lĩnh đức tin. Trong vòng bốn ngày, bản Tín điều Scotland được đệ trình Quốc hội, và được chuẩn thuận. Một tuần sau, chỉ trong một ngày, Quốc hội thông qua ba đạo luật: hủy bỏ thẩm quyền của Giáo hoàng trên lãnh thổ Scotland, bác bỏ mọi giáo thuyết và giáo nghi không phù hợp với đức tin cải cách, và cấm cử hành lễ [[Misa]] tại Scotland. Trước khi kết thúc kỳ họp, Quốc hội ủy nhiệm cho Knox và các mục sư tổ chức giáo hội cải cách. Trong vài tháng, họ hoàn tất bản Nội quy (''Book of Discipline''), văn kiện ấn định thể chế cho giáo hội tân lập. Tháng 12 năm 1560, Marjorie qua đời, để lại cho Knox gánh nặng chăm sóc hai con trai, ba tuổi rưỡi và hai tuổi.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957|pp=148–152}}</ref>
 
Ngày [[15 tháng 1]] năm [[1561]], Quốc hội được triệu tập để xem xét bản Nội quy. Giáo hội được tổ chức theo thể thức dân chủ. Giáo đoàn có quyền chấp nhận hay từ chối quản nhiệm, nhưng khi đã chấp nhận thì không có quyền sa thải. Mỗi giáo sở đều tự dưỡng đến mức có thể. Các giám mục bị thay thế bởi mười hai “giáo"giáo hạt trưởng”trưởng" (''superintendent''). Kế hoạch này bao gồm việc thiết lập hệ thống giáo dục quốc gia dựa trên nguyên tắc giáo dục phổ thông. Một vài lãnh vực luật pháp đặt dưới quyền kiểm soát của giáo hội.<ref>{{Harvnb|Laing|1895|pp=183–260}}, Vol. 2, The First Book Of Discipline (1560)</ref> Tuy nhiên, Quốc hội không chịu phê chuẩn kế hoạch, chủ yếu là do các vấn đề tài chính. Nguồn cung ứng tài chính cho giáo hội là tài sản kế thừa từ Giáo hội Rôma ở Scotland, nhưng hiện đang ở trong tay giới quý tộc, và họ không muốn bàn giao những tài sản này. Trong khi chờ đợi đi đến quyết định sau cùng thì Mary Stuart, Nữ hoàng Scotland, trở về.<ref>{{Harvnb|MacGregor|1957}}</ref>
 
==Knox và Nữ hoàng Mary, 1561-1564==
 
[[Tập tin:St. Giles' Cathedral front.jpg|nhỏ|phải|200px|Đại Giáo đường St Giles' Cathedral ở Edinburgh, Knox quản nhiệm từ năm 1560 đến 1572<ref>{{chú thích web |url=http://www.stgilescathedral.org.uk/history/index/reformation.html |title=St Giles' Cathedral Edinburgh - The Reformation |accessdate=2007-10-03 }}</ref>]]
Knox ghi trong di chúc, “Tôi"Tôi không hề nhận hối lộ, cũng không lừa dối ai; tôi không hề mua bán trao đổi điều gì."<ref name="MacGregor226">{{Harvnb|MacGregor|1957|p=226}}</ref> Số tiền ít ỏi Knox để lại cho gia đình chỉ đủ để họ sống trong nghèo khổ đến nỗi, một năm sau khi Knox từ trần, Nhiếp chính James Douglas yêu cầu giáo hội tiếp tục trợ giúp họ; chính ông cũng tìm cách bảo đảm cho họ cuộc sống đầy đủ.<ref name="MacGregor226"/><ref>{{Harvnb|Brown|1895|p=289}}, Vol. II</ref>
 
Nhiều người xem Knox ngang hàng với những nhà cải cách vĩ đại khác như [[Martin Luther]] và [[John Calvin]].<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=293–294}}, Vol. II</ref> Knox cũng được xem là một nhân vật quan trọng ở [[Châu Âu|Âu châu]] vì những đóng góp của ông trong 5 năm sinh sống ở Anh, và trong thời gian lưu lại Frankfurt và Geneva, ông đã có ảnh hưởng lớn trên phong trào [[Thanh giáo]]. Song, thành quả lớn nhất của Knox là những gì ông làm cho cuộc Cải cách Scotland. Cuộc cách mạng năm 1560 không chỉ cải cách tôn giáo ở Scotland mà còn đánh dấu một giai đoạn thực thi sự chuyển đổi quyền lực từ vương quyền cho quyền tự do cá nhân.<ref>{{Harvnb|Brown|1895|pp=290–292}}, Vol. II</ref> Knox cũng được xem là nhà sáng lập cộng đồng các giáo hội [[Giáo hội Trưởng Nhiệm|Trưởng Lão]] với hàng triệu tín hữu có mặt trên khắp thế giới.<ref>{{chú thích web |url= http://www.christianitytoday.com/history/special/131christians/knox.html |title= John Knox - Presbyterian with a sword |accessdate=2007-10-19 }} Chú thích nguồn từ {{chú thích| | editor-last=Galli | editor-first=Mark | title= 131 Christians Everyone Should Know| publication-place = Nashville, Tennessee | year=2000| publisher= Broadman & Holman |isbn=978-0805490404}}; {{chú thích sách