Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Kinh tế Bắc Triều Tiên”

n (Liên kết hỏng)
[[Tập tin:North Korea-Anbyon County-Shop at Chonsam Cooperative Farm-01.jpg|nhỏ|phải|270px|Một điểm mua bán ở Bắc Triều Tiên]]
Trước đây, nền kinh tế Triều Tiên là kinh tế tập thể, kinh tế chỉ huy và hoạt động mậu dịch và giao thương chủ yếu là mậu dịch quốc doanh. Từ năm [[2002]], chính phủ Bắc Triều Tiên đã bắt đầu cho phép một số [[chợ]] được hoạt động<ref>{{chú thích web|url=http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=351787&ChannelID=2 |title=Báo Tuổi Trẻ |publisher=Tuoitre.com.vn |date= |accessdate=2013-09-22}}</ref> và cho phép người dân mua và bán hàng tại chợ tự do, [[phương Tây]] nhận định rằng việc cho phép thị trường hoạt động tự do hơn có lẽ là cách duy nhất để nhiều người Triều Tiên tự nuôi lấy mình<ref name=autogenerated37 />. Một ước tính năm 2013 thì trung bình các [[hộ gia đình]] tại Triều Tiên kiếm được 3/4 thu nhập của mình từ hoạt động [[kinh tế tư nhân]]<ref>http://dantri.com.vn/kinh-doanh/ben-trong-nen-kinh-te-bi-an-cua-trieu-tien-762223.htm</ref>. Năm [[2003]], Triều Tiên cũng lần đầu tiên phát hành [[trái phiếu]] chính phủ và cả nước đã phấn khởi tham gia mua trái phiếu do nhà cầm quyền Bình Nhưỡng phát hành. Việc phát hành trái phiếu là một trong các biện pháp thị trường hóa nền kinh tế [[hệ thống xã hội chủ nghĩa|xã hội chủ nghĩa]] của Triều Tiên, vốn suy sụp đến nỗi phải sống nhờ vào viện trợ nhân đạo của quốc tế<ref name=autogenerated10 />
===Chợ đen===
 
Thị trường tư nhân quy mô nhỏ, được gọi là [[janmadang]] hay còn gọi là chợ đen, chợ cóc bắt đầu hình thành trên cả nước để [[nhập khẩu]] [[thực phẩm]] và các hàng hóa khác nhau, từ [[mỹ phẩm]] đến [[mô tô|xe máy]] cung cấp cho người dân với để đổi lấy [[tiền]]<ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00400&num=2828 Jangmadang Will Prevent "Second Food Crisis" from Developing], DailyNK, 2007-10-26</ref><ref>[http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk00100&num=4409 2008 Top Items in the Jangmadang], The DailyNK, 1 January 2009</ref> càng ngày càng có nhiều người dân tại đất nước [[nghèo]] khó này lệ thuộc vào các chợ chui hay chợ đen (chợ tư phát không có kiểm soát của nhà nước) để bù đắp tình trạng thiếu lương thực và các [[nhu yếu phẩm]] khác. Chợ đen (được gọi là [[jangmadang]] ở Triều Tiên còn được quen gọi là chợ cóc vì những người buôn bán thoắt ẩn thoắt hiện) mọc lên như [[nấm]] trên khắp mọi vùng miền ở Triều Tiên, để bổ sung cho hệ thống phân phối yếu kém của nhà nước và là nguồn kiếm sống chính đối với hầu hết người Triều Tiên.<ref name="vnexpress1"/>
 
 
Chợ đen là nơi mà có thể vô hình trung sẽ thay đổi nhận thức của người dân Bắc Triều Tiên. Sự hình thành một cách tự phát của chợ đen đã khiến người dân Triều Tiên hiểu rằng, cho dù không thể dựa vào số hàng hóa được phân phát, họ cũng có thể tiếp tục sinh tồn theo cách riêng của mình. Ngoài ra, chợ đen cũng là một kênh trao đổi [[thông tin]] tự do. Vì vậy [[nhà nước]] đã quyết liệt kiểm soát và đưa ra tiến hành cải cách tiền tệ. Chính sách này đã giáng một đòn chí mạng cho không ít người và các [[doanh nghiệp nhỏ]]<ref name=autogenerated2>{{chú thích web|url=http://www.bsc.com.vn/NewsTools/Print.aspx?newsid=71401 |title=Triều Tiên muốn kiểm soát các chợ đen |publisher=Bsc.com.vn |date= |accessdate=2013-09-22}}</ref>, một số chợ buôn bán đã trở nên bỏ hoang, không hoạt động sau khi có sự thay đổi về chính sách tiền tệ này.<ref name=autogenerated5 />
===Giao dịch ngầm===
 
Bên cạnh đó công dân Triều Tiên bao gồm cả một số quan chức [[chính phủ]] cũng có tham gia vào các hoạt động buôn bán [[ma túy]]. Một thông tin cho biết Triều Tiên liên tục dính đến những vụ buôn lậu heroin và [[ma túy đá]] số lượng lớn, bên cạnh đó, những kẻ buôn lậu ma túy còn tuồn [[tiền giả]] vào để tiêu thụ trong thị trường Triều Tiên. Các loại ma túy bị cấm trên khắp thế giới thì ở đây được sử dụng như những phương thuốc trị bệnh hiệu quả, bao gồm cả ma túy đá và [[thuốc phiện]]<ref>{{chú thích web|url=http://nongnghiep.vn/nongnghiepvn/72/1/24/24/110059/Default.aspx}}</ref>. Một số chuyên gia cho rằng nền kinh tế nhân dân ở Triều Tiên chủ yếu dựa trên thị trường đen kể từ khi đồng won của nước này bị mất giá trị. Nạn đói vào những năm 1990 chia thị trường làm nhiều phần: nền kinh tế chính thức, kinh tế của người dân, kinh tế của quân đội và một nền kinh tế để giữ cho sự lãnh đạo theo đúng phong cách họ đã lựa chọn, người dân Triều Tiên, bao gồm cả quan chức chính phủ, tham gia buôn bán trái phép ma túy. Khá nhiều người Triều Tiên hiện nay bị nghiện ma túy đá và thuốc phiện<ref name="dantri5"/> Nền kinh tế của Triều Tiên cũng được phân chia thành kinh tế chính thức, kinh tế quân đội và kinh tế của tầng lớp lãnh đạo, bao gồm gia đình nhà ông Kim<ref name="dantri6">{{chú thích web|url=http://dantri.com.vn/kinh-doanh/ong-kim-ongun-co-45-ty-usd-o-ngan-hang-nuoc-ngoai-706775.htm |title=Ông Kim Jong-un có 4-5 tỷ USD ở ngân hàng nước ngoài? - Quốc tế - Dân trí |publisher=Dantri.com.vn |date= |accessdate=2013-09-22}}</ref>
{{Chính|Mại dâm tại Bắc Triều Tiên}}
Đồng thời với kinh tế ngầm này là tệ nạn mại dâm đang ngày càng phổ biến ở Triều Tiên, đặc biệt là ở các khu vực giáp ranh với [[Trung Quốc]], tại đây, [[bao cao su]] là mặt hàng bán chạy nhất ở [[khu chợ]] Hyesan, tỉnh [[Ryanggang]] (giáp ranh với Trung Quốc). Sự bùng nổ về tình dục tại Triều Tiên bắt đầu từ những bộ [[phim heo]] do Trung Quốc sản xuất và nhập vào Triều Tiên <ref name=bdv1/> một ước tính khoảng gần 10.000 [[phụ nữ]] Triều Tiên đã sang Trung Quốc, nhiều người trong số họ trở thành [[nô lệ tình dục]]<ref>{{chú thích web |title='2008 USCRI RefugeesReportChina)'|url=http://www.refugees.org/countryreports.aspx?id=2127 |publisher= USCRI News }}</ref>.<ref>"China: Korean women forced into sex slavery" by Carol Anne Douglas. ''[[Washington Post]]'', 3/3/2004</ref><ref>{{chú thích báo|title= Smuggling, Sex And Slavery|newspaper=[[Sky News]]|date=2008-11-13|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/North-Koreans-In-Prostitution-And-Slavery-After-Crossing-The-Border-Illegally-Into-China/Article/200811215150156|accessdate=2008-11-17}}</ref>. Từ năm 2005, 60-70% những người Triều Tiên trốn sang Trung Quốc là phụ nữ, 70-80% trong số đó trở thành nạn nhân của nạn buôn bán người.<ref name=jeongjs>"[http://www.awomansvoice.org/nl1-2004-2.html Intervention Agenda Item 12: Elimination of Violence Against Women]" at the [[United Nations Commission on Human Rights]] in April 2004; speaker: Ji Sun JEONG for ''A Woman's Voice International'' (AWVI, an NGO that focused on the PRC's and DPRK's treatment of [[North Korean defectors#In China|North Korean refugees to China]] and of Christians). Incidentally, exactly one year after her speech, the [[United Nations Economic and Social Council|ECOSOC]]'s Committee on Non-Governmental Organizations, which "is the UN body that adjudicates requests by nongovernmental organizations for accreditation to participate in ECOSOC and its subsidiaries’ meetings",[http://www.state.gov/documents/organization/74053.pdf] suspended AWVI at the instigation of the PRC's delegation. This came after another AWVI speaker activated a Chinese taser gun to illustrate torture by PRC authorities while giving his speech at the [[United Nations Commission on Human Rights|UNCHR]]'s 61st plenary session.[http://www.state.gov/documents/organization/74053.pdf][http://www.awomansvoice.org/nl1-2005-6.html][http://www.awomansvoice.org/nl1-2005-3.html]</ref>
===Hàng gia dụng===
[[Tập tin:Tourist "department store" in Pyongyang.JPG|nhỏ|phải|270px|Một [[cửa hàng bách hóa]] ở Bình Nhưỡng sẵn sàng cung cấp các mặt hàng cho khách du lịch kể cả pho mat kem từ Mỹ]]
Thủ đô Bình Nhưỡng cách đây 10 năm là một thành phố ảm đạm với những [[nhà cao tầng]] bằng bê-tông xám ngắt và hầu như chẳng có một hoạt động [[thương mại]] nào, giờ đây đã rất nhiều [[Cửa hàng bán lẻ|cửa hàng]] và nhiều [[quầy bán hàng|quầy hàng]] bán [[Kem (thực phẩm)|kem]], [[Bánh (thực phẩm)|bánh]], [[hoa]] và thậm chí cả băng [[video]] trên vỉa hè xuất hiện những dấu hiệu của [[quảng cáo]] thương mại đầu tiên của đất nước này<ref name=autogenerated18 />. Ngoài ra, ngay tại thủ đô Bình Nhưỡng, có nhiều trung tâm thương mại bán [[đồ xa xỉ]], phục vụ cho tầng lớp thượng lưu, chẳng hạn như [[Pothongang Ryugyong]] là trung tâm thương mại cao cấp đầu tiên tại Triều Tiên và mới được mở cuối năm 2011<ref>{{chú thích web|url=http://phapluattp.vn/20120428105439154p1017c1077/binh-nhuong-day-hang-hieu.htm |title=Bình Nhưỡng đầy hàng hiệu - Thế giới - Pháp Luật TPHCM Online |publisher=Phapluattp.vn |date= |accessdate=2013-09-22}}</ref>.
 
Đã từng có một số tiến bộ trong nền kinh tế của Bắc Triều Tiên có thể thấy rõ trong một bộ phận [[doanh nhân]], đó là những người quản lý các nhà máy quốc doanh mua bán than cốc, than đá và quặng sắt để đổi lấy hàng tiêu dùng và lương thực giá rẻ của Trung Quốc, rồi bán lại cho người dân Bắc Triều Tiên<ref name=autogenerated18 /> Trong năm 2010, Bắc Triều Tiên đã có những chấn chỉnh trong hoạt động mậu dịch, cụ thể là Bắc Triều Tiên đã thực hiện các biện pháp quan trọng để tái phân bổ của cải và đánh vào thu nhập của những người tham gia những hoạt động mà Bắc Triều Tiên coi là buôn bán trái phép, Chính phủ Bình Nhưỡng đã cấm sử dụng ngoại tệ như đô la Mỹ hoặc đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc<ref>[http://tin180.com/thegioi/cuoc-song-do-day/20100114/cac-bien-phap-kinh-te-moi-cua-bac-trieu-tien.html Các biện pháp kinh tế mới của Bắc Triều Tiên - Cuộc sống đó đây - Tin Thế Giới - Tin180]{{dead link|date=September 2013}}</ref> nhưng đều chưa có kết quả rõ nét.
===Cà phê===
Kinh doanh cà phê ở Triều Tiên cũng là một hoạt động mậu dịch đáng chú ý. Dù lượng tiêu thụ đã tăng đáng kể từ năm 2000, kinh doanh cà phê tại Triều Tiên vẫn còn rất hạn chế do giá thành cao hơn nhiều thu nhập bình quân. Hiệp hội Cà phê thế giới (ICO) và Liên hợp quốc cho thấy từ năm 2000, Triều Tiên nhập 3.000-30.000 bao cà phê mỗi năm và lượng nhập khẩu dao động lớn qua các năm, nhưng trung bình vào khoảng 19.000 bao mỗi năm trong 13 năm qua. Uớc tính mỗi người dân Triều Tiên tiêu thụ 50gr cà phê (khoảng 7 cốc) mỗi năm. Con số này tương đối cao so với thập niên 90, nhưng vẫn còn rất thấp so với các nước khác trên thế giới<ref>[http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/quoc-te/kinh-doanh-ca-phe-o-trieu-tien-3041424.html Kinh doanh cà phê ở Triều Tiên]</ref>.
 
Các quán cà phê kiểu phương Tây đã bắt đầu xuất hiện tại Bình Nhưỡng, nhưng cà phê vẫn được coi là mặt hàng xa xỉ, do giá thành vượt xa thu nhập trung bình của người dân, trung bình mỗi cốc cà phê tại một cửa hàng gần khách sạn Bình Nhưỡng là 3 USD một cốc. Hệ quả là thị trường cho thức uống này rất hạn chế. Ở Bình Nhưỡng có quán Gold Cup Coffeeshop, cửa hàng này được mở ra để thu hút khách du lịch. Giá mỗi cốc espresso ở đây là 3,5 USD, rẻ hơn so với nhiều nơi khác trong thành phố. Nhưng nó cũng không phải là một tiệm cà phê đúng nghĩa, do nhu cầu ở Triều Tiên không đủ để duy trì kinh doanh. Gold Cup Coffeeshop thực chất là một phần của một nhà hàng, như phần lớn các quán cà phê khác tại Bình Nhưỡng, bản thân nhà hàng Gold Cup cũng thuộc một công ty lớn hơn<ref>[http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/quoc-te/kinh-doanh-ca-phe-o-trieu-tien-3041424.html Kinh doanh cà phê ở Triều Tiên]</ref>.
 
==Tiền tệ==