Khác biệt giữa các bản “Cải cách giá - lương - tiền”

wikify
(Trang mới: “'''Cải cách giá - lương - tiền''' hay còn gọi '''Tổng điều chỉnh giá - lương - tiền''' là cuộc cải cách kinh tế tại Việt Nam vào năm 1985 đã…”)
 
(wikify)
 
==Bối cảnh==
Tại [[Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ IV|Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ IV]] diễn ra từ ngày 14 đến ngày 20 tháng 12 năm 1978, Đảng Lao động Việt Nam quyết nghị đổi tên Đảng thành [[Đảng Cộng sản Việt Nam]], đổi tên nước thành [[Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam]], áp dụng mô hình kinh tế của [[miền Bắc]] trước khi thống nhất cho cả nước, tiến hành [[kế hoạch 5 năm]] 1976-1981. Mô hình kinh tế được lựa chọn đã bộc lộ những khuyết điểm ngay khi còn đang áp dụng ở miền Bắc, khi áp dụng ở [[miền Nam]] lại càng cho thấy không phù hợp, gây ra rất nhiều khó khăn cho các đơn vị và nhân dân. Trước thực tiễn đó, những sự thay đổi tư duy quản lý kinh tế đã hình thành, kể cả ở cấp đầu não chính trị, cấp địa phương, lẫn ở các đơn vị kinh tế. Thời kỳ 1979-1982 là thời kỳ có những chuyển biến trong tư duy về kế hoạch hóa kinh tế, về chính sách giá thu mua nông sản, về khoán sản xuất. Kết quả là kinh tế Việt Nam thời kỳ này có những khởi sắc. Tuy nhiên, cũng có những hậu quả tiêu cực như tình trạng tranh mua, tranh bán đẩy giá lên cao, tình trạng kế hoạch tập trung của nhà nước bị các đơn vị kinh tế không chấp hành do mải chạy theo kế hoạch 2 (kế hoạch liên doanh liên kết) và kế hoạch 3 (kế hoạch làm ăn kiểu thị trường). Những mặt tiêu cực này đã khiến hình thành [[chủ trương xét lại]], thể hiện rõ qua [[Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ V|Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ V]] vào tháng 3 năm 1982, hội nghị lần thứ 1 (tháng 9/1982), thứ 3 (tháng 12/1982), thứ 4 (tháng 6/1983)và thứ 5 (12/1983) của [[Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam|Ban chấp hành Trung ương Đảng]] khóa V, [[Chỉ thị Z30|chiến dịch Z-30]], v.v... Giữa lúc chủ trương uốn nắn lại được đẩy mạnh thì Chủ tịch nước [[Trường Chính]] trước vốn là được xem là người bảo thủ đã có những thay đổi lớn về tư duy, đặc biệt là sau khi nghiên cứu những kết quả của các cải cách thời kỳ 1979-1982 và đi thực tiễn địa phương ở nhiều nơi. Ông đã nêu ra ý kiến cần đổi mới và phải đổi mới triệt để tại các hội nghị trung ương lần thứ 6, và 7. <ref name="ĐP">Đặng Phong (2008), ''Tư duy kinh tế Việt Nam - Chặng đường gian nan và ngoạn mục 1975-1989'', Nhà xuất bản Tri thức, Hà Nội.</ref>. Đến hội nghị trung ương 8 (tháng 6/1985), Ban chấp hành trung ương đã quyết nghị tiến hành một cuộc cải cách lớn về [[giá - lương - tiền]], với nội dung chính như sau:
*Tính đủ chi phí hợp lý và sản xuất
*Thực hiện [[cơ chế một giá]] trong toàn bộ hệ thống giá cả
*Đảm bảo tiền lương thực tế, thực sự đảm bảo cho người ăn lương sống chủ yếu bằng tiền lương, tái sản xuất được sức lao động.
*Xác lập quyền tự chủ về tài chính của các ngành và các cơ sở kinh tế. <ref>Xem Nghị quyết hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa V.</ref>.
 
==Phương án cải cách==
Để triển khai thực hiện nghị quyết của hội nghị trung ương 8 của Đảng, [[Nhà nước Việt Nam]] thành lập Ban chỉ đạo chiến dịch cải cách giá - lương - tiền do Phó Chủ tịch [[Hội đồng Bộ trưởng]] phụ trách phân phối lưu thông [[Trần Phương]] đứng đầu. Ban chỉ đạo có nhiệm vụ vừa thiết kế vừa triển khai chiến dịch. Tháng 8 năm 1985, phương án cải cách được đưa ra như sau.<ref name="ĐP" />:
 
*Về giá, phải tính toán đầy đủ giá các mặt hàng Nhà nước cung cấp và giá các mặt hàng Nhà nước mua của nông dân, thợ thủ công theo giá sát với chi phí sản xuất. Để tiện cho tính toán, các mức giá trên được quy ra thóc. Còn giá thóc được xác định bình quân là 25 đồng/kg, dựa trên tính toán thực tế của các chuyên gia. Các địa phương khác nhau thì mức giá thóc quy đổi này có thể cao hoặc thấp hơn. Nhà nước ban hành mức giá mới của một số vật tư, như xăng, dầu, xi măng, sắt, theo đó giá sắt 6 tăng 11,5 lần so với mức giá cũ, giá xi măng tăng 12,5 lần.
 
*Về lương, Ban chỉ đạo đề nghị tăng lương thêm 20%.
 
*Về tiền, để đáp ứng giá mới và lương mới, phải in thêm tiền, để tổng tiền trong lưu thống là 120 tỷ đồng. Nhưng thời điểm đó, Việt Nam không tự in được tiền mà phải nhờ nước ngoài in. In nhiều tiền sẽ tốn thời gian. Vì lẽ đó, để in ít tiền mà vẫn có sức mua lớn, Ban chỉ đạo đưa ra chủ trương đổi tiền. Một đồng mới sẽ đổi lấy 10 đồng hiện hành. Như vậy 12 tỷ đồng in mới và đem đổi sẽ tương đương 120 tỷ đồng hiện hành.
 
==Những trục trặc==
Nhà lịch sử kinh tế Đặng Phong cho rằng Cải cách giá - lương - tiền đã bị vỡ trận.<ref name="ĐP" />.
 
Thứ nhất, các đơn vị kinh tế quốc doanh phản đối mức giá vật tư mới, cho rằng như thế quá cao và đề nghị giảm đi. Tại hội nghị thông báo mức giá mới, các bộ trưởng đã đề nghị các mức giá vật tư thấp hơn. Chủ tịch Hội đồng bộ trưởng Phạm Văn Đồng chấp thuận rút mức giá mới xuống khoảng 70% so với phương án của Ban chỉ đạo Cải cách.
 
==Kết quả==
Chi [[ngân sách Nhà nước]] cho tiền lương tăng vọt, nhưng thu ngân sách lại không tăng bao nhiêu do giá vật tư không tăng bằng mức Ban Chỉ đạo đề nghị. Để cứu ngân sách, tiền được phát hành hơn rất nhiều so với kế hoạch. Lạm phát bùng nổ. Những vòng xoáy điều chỉnh giá - lương - tiền càng làm cho lạm phát leo thang nhanh chóng trong năm 1986. Tiền phát hành nhiều mà vẫn không đủ. Lương công nhân không có. Vật tư, hàng hóa khan hiếm. Giá bán lương thực dù tăng 10 lần vẫn không đủ bù đắp chi phí. Sản xuất nông nghiệp sa sút. Đầu tư trong công nghiệp giảm.<ref name="ĐP" />
 
Chỉ số giá bán lẻ của thị trường xã hội năm 1986 tăng 587,2% so với năm 1985. Do đồng tiền mất giá, người ta quay sang lấy vàng làm bản vị, khiến giá vàng tăng vọt, còn nhanh hơn cả tăng giá hàng hóa. <ref name="ĐP" />.
 
==Ý nghĩa==
Tuy kế hoạch cải cách giá - lương - tiền không diễn ra như kế hoạch do sự chắp vá giữa cải cách với mô hình cũ, gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong thời gian cuối năm 1985 và năm 1986, song chính sự khủng hoảng này đã làm cho các cấp các ngành nhận ra rằng đã cải cách là phải cải cách triệt để. Mô hình cũ phải bị đoạn tuyệt hoàn toàn. Trên cơ sở đó, Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ 6 của Đảng Cộng sản Việt Nam tháng 12 năm 1986 đã đưa ra những chủ trương cải cách, đổi mới lịch sử. <ref name="ĐP" />.
 
== Xem thêm ==
 
*[[Giá - lương - tiền]]
* [[Thời bao cấp]]
* [[Chỉ thị Z30]]
 
==Tham khảo==
[[Thể loại:Cải cách kinh tế]]
[[Thể loại:Kinh tế học vĩ mô]]
[[Thể loại:Chính sách Việt Nam]]
Người dùng vô danh