Khác biệt giữa các bản “Tây Ngụy Văn Đế”

n
clean up, replaced: phụ thân → cha (3), Phụ thân → Cha (2), Mẫu thân → Mẹ (2) using AWB
n (→‎Trị vì: chính tả, replaced: giành cho → dành cho using AWB)
n (clean up, replaced: phụ thân → cha (3), Phụ thân → Cha (2), Mẫu thân → Mẹ (2) using AWB)
 
== Bối cảnh ==
Nguyên Bảo Cự sinh năm 507. Phụ thânCha của ông là Kinh Triệu vương [[Nguyên Du]] (元愉), Du là con trai của [[Bắc Ngụy Hiếu Văn Đế|Hiếu Văn Đế]] và là em trai của [[Bắc Ngụy Tuyên Vũ Đế|Tuyên Vũ Đế]] (lúc đó đang cai trị). (Một số tư liệu lịch sử cho thấy rằng Lý thị ban đầu mang họ Dương, và chỉ được gọi là Lý thị sau khi Nguyên Du muốn bà là một thành viên của một gia đình danh giá nên đã cho một gia đình quý tộc họ Lý nhận bà làm con nuôi.) Mẫu thânMẹ ông là một thê thếpthiếp của Nguyên Du và mang họ Dương. Nguyên Bảo Cự có ba người anh em khác, có ít nhất một người trong số họ là Nguyên Bảo Nguyệt (元寶月), do Lý thị sinh ra.
 
Nguyên Du sủng ái Lý thị và có quan hệ nguội lạnh với Vu vương phi, một chị/em gái của [[Tuyên Vũ Thuận hoàng hậu]]. Do đó, Vu Hoàng hậu từng triệu Lý thị vào cung và đánh đập bà rất nghiêm trọng, và sau đó buộc bà phải trở thành một [[nữ tu|ni cô]]. Chỉ sau khi có sự can thiệp của phụ thâncha Hoàng hậu là Vu Kính (于勁) thì Lý thị mới được trở về bên Nguyên Du. Trong khi đó, năm 508, Nguyên Du đã bị Tuyên Vũ trừng phạt vì phạm tội tham nhũng. Ông bị đánh 50 roi và bị giáng làm [[thứ sử]] Kí Châu (冀州, nay là trung bộ [[Hà Bắc (Trung Quốc)|Hà Bắc]]). Trong giận dữ, Nguyên Du đã nổi loạn tại đô phủ của Kí Châu là Tín Đô (信都, nay thuộc [[Hành Thủy]], [[Hà Bắc (Trung Quốc)|Hà Bắc]]), vu cáo rằng [[Cao Triệu]] (高肇, cữu của Tuyên Vũ Đế) đã sát hại hoàng đế và tự xưng đế. Cuộc nổi loạn của Nguyên Du đã nhanh chóng bị thất bại dưới tay tướng [[Lý Bình (Bắc Ngụy)|Lý Bình]] (李平), và khi giải Nguyên Du đến [[Lạc Dương]], Cao Triệu đã giết chết Nguyên Du. Lúc này, Lý thị đang mang thai, và bà được phép sinh con trước khi bị giết. Tuyên Vũ Đế đã không xử tử bất kỳ người con trai nào của Nguyên Du, song đặt họ cùng với Nguyên Bảo Cự dưới sự quản thúc tại Tông Chính tự (宗正寺). Giả sử Lý thị và Dương thị là một người, điều này cũng có nghĩa rằng Nguyên Bảo Cự đã lớn lên mà không có cha mẹ. Ông và các huynh đệ của mình vẫn ở tại Tông Chính tự và chỉ được thả sau khi Tuyên Vũ Đế băng hà vào năm 515. Dưới thời trị vì của con trai Tuyên Vũ Đế, tức [[Bắc Ngụy Hiếu Minh Đế|Hiếu Minh Đế]], [[Hồ Thái hậu]] đã truy thụy cho Nguyên Du là Lâm Thao vương, và Nguyên Bảo Cự cùng các huynh đệ của mình được tiến hành thời kỳ tang lễ cho phụ mẫu của họ. Nguyên Bảo Nguyệt được thừa kế tước hiệu của phụ thâncha, còn Nguyên Bảo Cự lúc này không có bất kỳ tước hiệu nào, song ông được phong tướng. Mặc dù Hồ Thái hậu đã phục tước cho Nguyên Du, tuy nhiên Nguyên Bảo Cự đã không gây được ấn tượng với Thái hậu, lý do chủ yếu là bởi các người tình của bà, Nguyên Bảo Cự vì thế đã bí mật cùng với Hiếu Minh Đế âm mưu sát hại những người tình của Hồ Thái hậu. Khi kế hoạch bị bại lộ, ông đã bị tước bỏ chức vụ. Năm 525, ông kết hôn với [[Ất Phất hoàng hậu (Tây Ngụy Văn Đế)|Ất Phất thị]], con gái một gia đình quý tộc không quá danh giá. (''[[Ngụy thư]]'' mô tả Nguyên Bảo Cử khi còn trẻ là phù phiếm, nghiện rượu, và dâm loạn, song những mô tả này rất đáng nghi ngờ vì Ngụy thư được [[Ngụy Thâu]] viết, mà Ngụy Thâu lại là một quan của [[Đông Ngụy]], tức kình địch của [[Tây Ngụy]].) Năm 528, Hiếu Minh Đế đã phong cho ông tước hầu, và đến năm 530, [[Bắc Ngụy Hiếu Trang Đế|Hiếu Trang Đế]] lập ông là Nam Dương vương.
 
Năm 532, sau một vài năm nội chiến, tướng [[Cao Hoan]] đã giành chiến thắng và lập một em họ của Nguyên Bảo Cự là Bình Dương vương [[Bắc Ngụy Hiếu Vũ Đế|Nguyên Tu]] lên ngôi hoàng đế (tức Hiếu Văn Đế). Hiếu Văn Đế không bằng lòng về việc Cao Hoan nắm quyền kiểm soát quân sự nên đã liên minh với các tướng [[Vũ Văn Thái]] và [[Hạ Bạt Thắng]] nhằm chống lại quyền kiểm soát của Cao Hoan. Nguyên Bảo Cự phụng sự cho Hiếu Vũ Đế với vai trò là một vị tướng. Năm 534, Hiếu Vũ Đế lập kế hoạch hành động chống lại Cao Hoan, song Cao Hoan đã biết được kế hoạch và đã cho quân tiến về Lạc Dương. Hiếu Vũ Đế quyết định chạy đến lãnh địa của Vũ Văn Thái, và Nguyên Bảo Cự cũng tháp tùng em họ, họ đến [[Trường An]] và cuối năm 534. Đi cùng với Hiếu Vũ Đế là [[Nguyên Minh Nguyệt]] (元明月, em gái của Bảo Cự), bà có quan hệ loạn luân với Hiếu Vũ Đế. Vũ Văn Thái không chịu đựng được mối quan hệ trái đạo lý của Hiếu Vũ Đế với Nguyên Minh Nguyệt cùng hai người họ hàng khác, và ông ta cuối cùng đã giết chết Nguyên Minh Nguyệt. Hiếu Vũ Đế trở nên giận dữ và mối quan hệ giữa ông ta và Vũ Văn Thái trở nên xấu đi. Khoảng tết năm 535, Vũ Văn Thái hạ độc giết chết Hiếu Vũ Đế.
Vũ Văn Thái trên danh nghĩa làm theo ý của Văn Đế trong hầu hết các vấn đề, song quyền lực thực tế nằm trong tay Vũ Văn Thái. Trong suốt những năm đầu trị vì, có những nghi ngờ về việc liệu Tây Ngụy có thể tồn tại được hay không, do Đông Ngụy khi đó là một nhà nước lớn mạnh hơn nhiều, và Cao Hoan đã nhiều lần tiến hành chinh phạt Tây Ngụy. Tuy nhiên, với tài năng của Vũ Văn Thái cùng các tướng khác, Tây Ngụy đã có thể chống chịu được các cuộc tấn công của Cao Hoan.
 
Năm 535, Văn Đế truy thụy cho phụ thâncha là Văn Cảnh Hoàng đế, và truy thụy cho Dương thị là Hoàng hậu. Ông lập chính thất làm hoàng hậu ([[Ất Phất hoàng hậu (Tây Ngụy Văn Đế)|Ất Phất hoàng hậu]]) và lập con trai của bà là [[Tây Ngụy Phế Đế|Nguyên Khâm]] làm [[thái tử]]. Cuộc hôn nhân của ông với Ất Phất Hoàng hậu được thuật lại là đã diễn ra hạnh phúc, bà là người có đức hạnh và xinh đẹp, và Văn Đế rất tôn trọng bà. Hoàng hậu sinh cho ông 12 người con, song chỉ có Nguyên Khâm và Vũ Đô vương Nguyên Mậu (元戊) là còn sống đến tuổi trưởng thành.
 
Năm 538, Tây Ngụy bị đe dọa bởi cuộc tấn công của [[Nhu Nhiên]], Vũ Văn Thái ban đầu đã cố gắng để làm giảm bớt căng thẳng bằng cách gả con gái của một thành viên trong hoàng tộc cho Uất Cửu Lư Tháp Hàn (郁久閭塔寒), em trai Sắc Liên Đầu Binh Đậu Phạt khả hãn [[Uất Cửu Lư A Na Côi]] của Nhu Nhiên, song sau đó lại cho rằng điều này vẫn chưa đủ, Vũ Văn Thái đã yêu cầu Văn Đế ly dị Ất Phất Hoàng hậu và lấy [[Uất Cửu Lư hoàng hậu (Tây Ngụy Văn Đế)|con gái]] của Uất Cử Lư A Na Côi. Văn Đế đồng ý, ông ly hôn với Ất Phất Hoàng hậu và bà trở thành một ni cô. Văn Đế sau đó kết hôn với con gái của khả hãn Nhu Nhiên và lập bà làm hoàng hậu. Điều này đã đem đến hòa bình với Nhu Nhiên trong một thời gian.
 
==Thông tin cá nhân==
*Phụ thânCha: Kinh Triệu vương [[Nguyên Du]] (元愉)
*Mẫu thânMẹ: Dương thị
*Phối ngẫu:
**[[Ất Phất hoàng hậu (Tây Ngụy Văn Đế)]]