Mở trình đơn chính

Các thay đổi

Không thay đổi kích thước ,  4 năm trước
không có tóm lược sửa đổi
'''Nhà Tùy''' hay '''triều Tùy''' ({{zh|c=隋朝|p=Suí cháo|v=Tùy triều}}, 581-619) là một [[triều đại Trung Quốc|triều đại]] trong [[lịch sử Trung Quốc]], kế thừa [[Nam-Bắc triều (Trung Quốc)|Nam-Bắc triều]], theo sau nó là [[triều Đường]]. Năm 581, [[Tùy Văn Đế]] Dương Kiên [[thiện nhượng|thụ thiện]] từ [[Bắc Chu Tĩnh Đế]] mà kiến lập triều Tùy; đến năm 619 thì Hoàng Thái Chủ [[Dương Đồng]] [[thiện nhượng|nhường ngôi]] cho [[Vương Thế Sung]], triều Tùy diệt vong, vận nước kéo dài 38 năm.<ref name="隋帝國的亂亡">傅樂成(1993年):《中國通史·隋唐五代史》第四章〈隋帝國的亂亡〉,第36頁。</ref> Từ khi Tùy Văn Đế lên ngôi, triều đình căn cứ theo kinh nghiệm thời Nam-Bắc triều mà tiến hành cải cách chế độ chính trị, cho xây dựng [[Đại Vận Hà]] kéo theo sự xuất hiện của rất nhiều thành thị dọc theo kênh, thay thế phế lập rất nhiều thứ cũ mới. Trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa và ngoại giao, triều Tùy có ảnh hưởng sâu rộng đến triều Đường, [[triều Tống]], và các triều đại sau này của Trung Quốc.
 
Dương Kiên thuộc thế gia Quan Lũng Hồ-Hán của [[Bắc Chu]], dần dần kiểm soát triều đình Bắc Chu sau khi [[Bắc Chu Tuyên Đế]] Vũ Văn Uân kế vị. Sau khi [[Bắc Chu Tĩnh Đế]] Vũ Văn Xiển tức vị khi còn nhỏ tuổi, Dương Kiên khống chế triều chính với thân phận [[ngoại thích]]. Năm 518581, Bắc Chu Tĩnh Đế thiện nhượng cho Dương Kiên, Bắc Chu mất, Dương Kiên đặt quốc hiệu là "Tùy".<ref>《[http://www.sui.org.cn/xwzx/show.php?bh=186 隋、随一家]》、《[http://www.sui.org.cn/ssqy/index.php?flbm=0201 隋氏历史之迷]》:楊堅的爵位是隨國公,依照慣例應將國號定為「隨」,但「隨」字的「辶」有忽走忽停不穩定的意思,於是他去掉「辶」,以「隋」這個新字作為王朝名。</ref> Năm 587, Tùy Văn Đế phế trừ [[Hậu Lương (Nam triều)|Hậu Lương]], đến năm 589 thì phát động chiến tranh diệt [[nhà Trần (Trung Quốc)|Nam triều Trần]], bắt được [[Trần Thúc Bảo|Trần Hậu Chủ]] Trần Thúc Bảo. Đến lúc này, triều Tùy thống nhất [[thiên hạ]], cục diện phân liệt từ thời [[Ngụy-Tấn-Nam-Bắc triều]] chấm dứt.
 
Triều Tùy tổng kết nguyên nhân hưng vong của các triều trước, tập trung vào việc duy trì quan hệ với nông dân, điều hòa quan hệ trong tập đoàn thống trị, khiến mâu thuẫn xã hội có xu hướng hòa hoãn, kinh tế và văn hóa phát triển nhanh chóng, xuất hiện cảnh tượng phồn hoa, khai sáng ra [[Khai Hoàng chi trị]]. Tuy nhiên, vào những năm cuối, Tùy Văn Đế trở nên cố chấp, đại sát công thần, khiến Tùy suy thoái. Tháng 8 năm năm [[604]], Tùy Văn Đế qua đời, Thái tử Dương Quảng kế vị, tức [[Tùy Dạng Đế]]. Để củng cố sự phát triển của triều Tùy, Tùy Dạng Đế cho xây dựng nhiều công trình quy mô lớn, tiến hành các cuộc chinh phục, Tùy phát triển đến cực thịnh vào đầu thời Dạng Đế. Tuy nhiên, do quá khoa trương, Tùy Dạng Đế khiến cho quốc lực hao phí, nhất là ba lần [[Chiến tranh Tùy-Cao Câu Ly|tấn công]] [[Cao Câu Ly]]. Cuối cùng, Tùy chìm trong [[Tùy mạt Đường sơ|các cuộc khởi nghĩa nông dân]], Tùy Dạng Đế dời đông đô Lạc Dương đến Giang Đô (tức [[Dương Châu]] ngày nay). Tháng 4 năm 618, [[Vũ Văn Hóa Cập]] cùng những tướng lĩnh khác phát động binh biến, sát hại Tùy Dạng Đế. Đến tháng 6, tại Trường An, Tùy Cung Đế [[thiện nhượng|nhường ngôi]] cho [[Lý Uyên]], triều Đường được kiến lập; tại Lạc Dương, tháng 5 năm 618, [[Vương Thế Sung]] phế [[Dương Đồng]], Tùy mất. Từ thời Tùy mạt, diễn ra cục diện quần hùng cát cứ, cuối cùng thống nhất dưới trướng triều Đường.<ref name="隋帝國的亂亡"/>
Người dùng vô danh