Khác biệt giữa các bản “Tam quốc chí”

Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
''Trần Thọ viết Tam quốc chí, lời văn nhiều chỗ khuyên răn, tỏ rõ mọi điều lợi hại, có ích cho phong hóa, tuy văn không hay bằng [[Tư Mã Tương Như|Tương Như]] nhưng chất thì ngay thẳng hơn nhiều, nguyện xin sao lục''<ref>[[s:zh:晉書/卷082|Tấn thư, quyển 82, Trần Thọ truyện]]: ''"Trần Thọ tác Tam quốc chí, từ đa khuyến giới, minh hồ đắc thất, hữu ích phong hóa, tuy văn diễm bất nhược Tương Như, nhi chất trực quá chi, nguyện thùy thái lục."''</ref>.}}
 
[[HánLưu HiếnHiệp Đế(nhà Lương)|Lưu Hiệp]], người thời [[nhà Lương|Lương]] ([[Nam-Bắc triều (Trung Quốc)|Nam-Bắc triều]]) đánh giá Tam quốc chí của Trần Thọ như sau:
{{cquote|
''Tam quốc chí của Trần Thọ thấm nhuần chất văn, [[Tuân Úc (nhà Tấn)|Tuân]], [[Trương Hoa|Trương]] đem so sánh với [[Tư Mã Thiên|Thiên]], [[Ban Cố|Cố]] chẳng phải là quá lời''<ref>[[s:zh:文心雕龍/史傳|Văn tâm điêu long, Sử truyện, quyển 16]]: ''"Duy Trần Thọ ''Tam chí'', văn chất biện hiệp, Tuân, Trương tỷ chi ư Thiên, Cố, phi vọng dự dã."''</ref>.}}
 
Thiếu sót lớn nhất của Tam quốc chí là chỉ có bản kỷ và liệt truyện, không có phần chí và biểu, do đó tác phẩm chủ yếu chép về các nhân vật thời Tam quốc chứ không chép về [[địa lý]], [[kinh tế]] và [[chế độ chính trị]]. Tính khách quan của Trần Thọ khi viết sử cũng còn nhiều ý kiến phê bình khác nhau, như [[Tấn thư]] của [[Phòng Huyền Linh]] ghi lại rằng:
{{cquote|
''Trên từ [[Sử ký Tư Mã Thiên]], dưới đến [[Ngũ Đại sử]], trong khoảng mấy ngàn năm, từ vương bá chính thống đến tiếm ngôi loạn tặc, từ các nước nhỏ, cho đến các nước Man Di Nhung Địch ở bên ngoài, sử gia không bao giờ là không ghi chép quốc hiệu, nhưng Tam quốc chí thì không thế. Cha con [[Lưu Bị]] nối tiếp nhau cai trị hơn bốn chục năm, trước sau đều xưng quốc hiệu là Hán, chưa từng xưng là Thục bao giờ, nếu như có xưng Thục thì cũng chỉ là lời tục xưng mà thôi. [[Trần Thọ]] phế bỏ chính hiệu, dùng lời tục xưng, làm theo ý riêng của Ngụy Tấn, bỏ đi phép công của người viết sử. Dụng ý như thế, thì những việc thiện ác khen chê trong sách chắc cũng định đoạt luôn, là đáng tin ư!''<ref>Đường Canh, [[s:zh:三国杂事|Tam quốc tạp sự]]: ''"Thượng tự Tư Mã Thiên Sử ký, hạ chí Ngũ Đại sử, kỳ gian số thiên bách niên, chính thống thiên bá dữ phu tiếm thiết loạn tặc, thậm vi chí nhược chi quốc, ngoại chí Man Di Nhung Địch chi bang, sử gia vị hữu bất thư kỳ quốc hiệu giả, nhi Tam quốc chí độc bất nhiên. Lưu Bị phụ tử tương kế tứ thập dư niên, thủy chung hiệu Hán, vị thường nhất xưng Thục; kì xưng Thục, tục lưu chi ngữ nhĩ. Trần Thọ truất kỳ chính hiệu, tòng kỳ tục xưng, tuần Ngụy Tấn chi tư ý, phế sử gia chi công pháp. Dụng ý như thử, tắc kỳ sở thư thiện ác bao biếm dư đoạt, thượng khả tín hồ!"''</ref>}}
 
[[Đường Canh]] còn ghi lại lời [[Vương An Thạch]] khuyên [[Âu Dương Tu]] biên soạn lại lịch sử thời Tam Quốc:
 
{{cquote|
''Trước kia [[Âu Dương Tu|Âu Dương Văn Trung công]] viết [[Tân Ngũ đại sử|Ngũ đại sử]], [[Vương An Thạch|Vương Kinh công]] nói rằng: Chuyện thời Ngũ đại, không đủ để ghi chép, sao đủ làm phiền đến ông. Những chuyện đáng vui mừng thời Tam Quốc rất nhiều, đều bị Trần Thọ phá hoại. Bây giờ có thể viết lại''<ref>Đường Canh, [[s:zh:三国杂事|Tam quốc tạp sự]]: ''"Vãng thời Âu Dương Văn Trung công tác Ngũ đại sử, Vương Kinh công viết: Ngũ đại chi sự, vô túc thái giả, thử hà túc phiền công? Tam quốc khả hỉ sự thậm đa, tất vi Trần Thọ sở hoại. Khả canh vi chi."''</ref>.}}
 
Tam quốc chí quyển 20: ''Vũ Văn thế Vương Công truyện'' có chép việc ''[[Tào Xung]] cân voi'', [[Hà Trác]] (người thời [[nhà Thanh|Thanh]]) nghi ngờ rằng việc này không chắc đã có thật:
''[[Tôn Sách]] chết vào năm [[Kiến An]] thứ năm, [[Tôn Quyền]] mới lên thay, đến năm Kiến An thứ mười lăm Quyền sai [[Bộ Chất]] làm Thứ sử [[Giao Châu]], [[Sĩ Nhiếp]] đem anh em đến vâng theo mệnh lệnh, sau đó (người Ngô) mới có thể biết được loài voi to (ở Giao Châu), còn [[Tào Xung|Thương Thư]] (tên tự của Tào Xung) thì đã mất vào năm Kiến An thứ mười ba, do đó việc (Tào Xung cân voi) là bịa đặt. Vạch mực nước đánh dấu trên thuyền thì nghi rằng toán thuật cũng có phép này.''<ref>[[Lương Chương Cự]], ''Tam quốc chí bàng chứng'': ''"Tôn Sách dĩ Kiến An ngũ niên tử, thì Tôn Quyền sơ thống sự, chí Kiến An thập ngũ niên Quyền khiển Bộ Chất mã vi Giao Châu Thứ sử, Sĩ Nhiếp suất huynh đệ phụng thừa tiết độ, thử hậu hoặc năng trí cự tượng, nhi Thương Thư dĩ vu Kiến An thập tam niên tiền tử hỹ, tri thử sự vọng sức dã. Trí thủy khắc thuyền, nghi toán thuật trung bản hữu thử pháp."''</ref>}}
 
Tam quốc chí quyển 30: ''Ô Hoàn Tiên Ti Đông Di truyện'' đã dựa vào các tư liệu từ [[Ngụy thư (Vương Thẩm)|Ngụy thư]] của [[Vương Thẩm]] và [[Ngụy lược]] của [[Ngư Hoạn]] để ghi chép về [[Nhật Bản]] - quốc gia ở phía đông [[Trung Quốc]]. Đây là sử liệu rất quan trọng ghi chép [[lịch sử Nhật Bản]] thời kỳ cổ đại.
 
==Ảnh hưởng==