Khác biệt giữa các bản “Lịch sử Bắc Kinh”

n
không có tóm lược sửa đổi
n
n
Vào tháng 1 năm 1958, Mao Trạch Đông khởi động kế hoạch 5 năm bằng một chiến dịch đầy tham vọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. [[Đại nhảy vọt]] (''Đại dược tiến'') có mục tiêu là khắc phục tình trạng thiếu vốn của Trung Quốc thông qua huy động quần chúng, sử dụng các nông trại tập thể quy mô lớn để tăng sản lượng nông nghiệp và lương thực dư ra được phát miễn phí cho các lao động trong lĩnh vực công nghiệp. Tại vùng đô thị Bắc Kinh, cũng như các thành phố khác, các tòa nhà ở mới được xây dựng mà không có nhà bếp. Thay vào đó, các cư dân ăn tối trong phòng ăn tập thể, được phục vụ miễn phí. Các cư dân được huy động sản xuất thép tại gia, sử dụng các tài sản cá nhân bằng kim loại (như chậu và dao kéo, được cho là không cần thiết do có nhà ăn tập thể).<ref name="Jinshiye1"/> Tường thành cũng bị phá hủy để lấy vật liệu xây lò nung. Thép thỏi phẩm cấp thấp được sản xuất từ các lò này không thích hợp khi sử dụng trong công nghiệp. Chính sách thất bại hoàn toàn, và việc phân bổ sai các nguồn tài nguyên ngăn cản các kế hoạch xây dựng lại thành phố trong nhiều năm.
 
Vào đầu chiến dịch diễn ra [[chiến dịch diệt chim sẻ|phong trào diệt bốn loài gây hại]], bao gồm chim sẻ- do được cho là gây hại do ăn ngũ cốc.<ref>{{zh icon}} [http://www.thjunshi.com/jmda/2012/9/12/12129_4.shtml 中国"痛剿麻雀"旷古奇观] 2012-09-12</ref> Vào đỉnh điểm của phong trào, vào tháng 4 năm 1958, trên ba triệu cư dân Bắc Kinh sử dụng pháo, cồng, đánh vào chậu hay chai lọ để phát thành tiếng, dùng cờ màu mè, mục đích là để chim sẻ và các loài chim khác không tìm được chỗ đậu trong thành phố và mệt mỏi do bay quá nhiều mà chết. Trên 400.000 chim sẻ và vô số các loài chim khác bị giết chết trong ba ngày.<ref>{{zh icon}} [http://www.thjunshi.com/jmda/2012/9/12/12129_5.shtml 讲述1958年除四害运动的来龙去脉] 2012-09-12</ref> Chiến dịch được dừng lại sau khi việc loại bỏ chim sẻ khiến số [[châu chấu]] tăng đột biến.
 
Trong suốt mùa hè và mùa thu năm 1958, chất lượng và số lượng thực phẩm được phục vụ trong các nhà ăn tập thể liên tục suy giảm, và các nhà ăn tập thể bị đóng cửa hoàn toàn vào đầu năm 1959.<ref name="Jinshiye1">{{zh icon}} [http://xzj.2000y.com/mb/1/readnews.asp?newsid=202860 记忆中的大跃进(一)大炼钢铁] 2004-12-06</ref> Thay vào đó, các cư dân nhận thực phẩm theo khẩu phần bằng tem phiếu (15–17&nbsp;kg cho mỗi đàn ông, 13,75&nbsp;kg cho mỗi phụ nữ, 12,75&nbsp;kg cho thanh thiếu niên, 3,75&nbsp;kg cho trẻ em dưới 10 tuổi).<ref name="Jinshiye2">{{zh icon}} [http://xzj.2000y.com/mb/1/ReadNews.asp?NewsID=202863 记忆中的大跃进(二)大锅饭] 2004-12-06</ref> Do dự báo tăng sản lượng lương thực, người ta không trồng lúa mì vụ đông vào năm 1958 khiến mùa xuân năm 1959 không có gì để thu hoạch.<ref name="Jinshiye2"/> Đến tháng 5 năm 1959, các cư dân buộc phải bổ sung chế độ ăn uống ít ỏi của họ bằng vỏ [[cây đu]], rễ cây sậy, chồi cây liễu, dền hoang, cần tây hoang và các loại cây hoang dã khác có thể ăn được.<ref name="Jinshiye2"/> Việc suy dinh dưỡng trở nên phổ biến trong thành phố. Khoảng 420.000 cư dân được đưa đến các vùng nông thôn vì thành phố không còn có thể hỗ trợ cho họ. Tình trạng thiếu lương thực khiến tỷ lệ "tử vong do nguyên nhân không tự nhiên" tại Bắc Kinh tăng từ 3,64% vào năm 1958 lên 4,4% vào năm 1961, tức có thêm 90.000 ca tử vong.<ref name="XieWendou">{{zh icon}} [http://www.21ccom.net/articles/wztj/2012/1114/70969.html 谢文斗 "中国大跃进期间(1958~1962年)非正常死亡人口"] 2012-11-14</ref>
 
=== Cách mạng văn hóa ===
[[Cách mạng văn hóa|Đại Cách mạng văn hóa vô sản]] là chiến dịch do Mao Trạch Đông phát động nhằm thay đổi cơ cầucấu xã hội và văn hóa của Trung Quốc, được mở đầu và kết thúc tại Bắc Kinh, với các hậu quả sâu sắc đối với thành phố và quốc gia. Mao Trạch Đông khởi đầu chiến dịch bằng việc chỉ đạo các cuộc tiến công chống lại các nhân vật chính trị-văn học tại Bắc Kinh. Mục tiêu đầu tiên là [[Ngô Hàm]]- phó thị trưởng Bắc Kinh và cũng là một sử gia, ông viết ''[[Hải Thụy bãi quan]]'', chuyển thể từ vở kịch về một quan lại liêm khiết thời Minh, từng được Mao Trạch Đông ca ngợi vào đầu thập niên 1960. Tuy nhiên, vào ngày 10 tháng 11 năm 1965, tác phẩm này bị [[Diêu Văn Nguyên]] chỉ trích là phục hồi [[Bành Đức Hoài]]. Phạm vi cuộc tấn công mở rộng đến "Tam gia thôn"- ba đồng tác gia một chuyên mục trên [[Nhân Dân nhật báo]], trong đó có tổng biên tập [[Đặng Thác]]. Bộ ba này bị cáo buộc ngầm tấn công chống Mao chủ tịch, kết quả là Đặng Thác tự tử. Thị trưởng Bắc Kinh Bành Chân bị cáo buộc điều hành thành phố giống như ấp phong của mình và nuôi dưỡng âm mưu chống đảng, việc tấn công Bành Chân làm suy yếu [[Lưu Thiếu Kỳ]]-, vốn là mục tiêu cuối cùng của Mao Trạch Đông. Chính quyền thành phố Bắc Kinh trở thành nạn nhân đầu tiên của cách mạng văn hóa, các vị trí lãnh đạo thành phố được thay thế bằng những người theo [[chủ nghĩa Mao Trạch Đông]].
 
Mao Trạch Đông mở rộng cuộc tranh giành quyền lực trong tầng lớp tinh hoa vào mùa xuân năm 1966, ông khích lệ thanh thiếu niên từ các trường đại học và trung học ở Bắc Kinh hưởng ứng chiến dịch của mình. Vào ngày 16 tháng 5 năm 1966, Mao Trạch Đông công bố "Ngũ Nhất Lục thông tri", chính thức phát động một cuộc Cách mạng văn hóa để thanh tẩy các yếu tố tư sản và Xô viết xét lại ra khỏi đảng và quốc gia, như Bành Chân. Ngày 25 tháng 5 năm 1966, một số giảng viên trẻ của Đại học Bắc Kinh do [[Niếp Nguyên Tử]] dẫn đầu viết một "[[đại tự báo]]" kết tội ban giám hiệu nhà trường cản trở Cách mạng văn hóa và kêu gọi quần chúng tiêu diệt các yếu tố phản cách mạng và thân [[Nikita Sergeyevich Khrushchyov|Khrushchev]]. Niếp Nguyên Tử ban đầu bị trường đại học trách phạt song tấm áp phích của bà được xuất bản trên số ''Nhân Dân nhật báo'' ra ngày 2 tháng 6. Ngày 18 tháng 6, các sinh viên Đại học Bắc Kinh tổ chức [[đại hội phê đấu]] đầu tiên nhằm tố cáo các giảng viên của mình. Phu nhân của Mao Trạch Đông là [[Giang Thanh]] đến thăm trường này để thể hiện sự ủng hộ của bà đối với các sinh viên nổi loạn. Từ ngày 29 tháng 7, các phòng học tại tất cả các trường đại học và trung học tại Bắc Kinh nghỉ học, các học sinh và sinh viên tham gia Cách mạng văn hóa. Ngày 29 tháng 5, một nhóm học sinh của Trường trung học Đại học Thanh Hoa tổ chức nhóm "[[Hồng vệ binh]]" đầu tiên để bảo vệ Mao chủ tịch khỏi những kẻ thù của cách mạng, các học sinh khác tại Bắc Kinh cũng làm theo. Vào tháng 8, Mao Trạch Đông ca ngợi Hồng Vệ binh và kêu gọi họ "[[pháo đả tư lệnh bộ]]" của các yếu tố tư sản trong chính phủ. Phong trào lan rộng và Mao Trạch Đông cho Hồng Vệ binh được đi tàu và ăn ở miễn phí trên toàn quốc để truyền bá cách mạng.<ref name=WangYouQin/> Từ ngày 18 tháng 8 đến 26 tháng 11, Mao Trạch Đông chủ trì tám cuộc mittinh của Hồng Vệ binh tại quảng trường Thiên An Môn, với sự tham gia của tổng cộng 11 triệu thanh thiếu niên, các cuộc biểu tình giúp loại bỏ quyền lực của Lưu Thiếu Kỳ.
 
Sau khi đóng cửa các lớp học và lật đổ ban giám hiệu, Hồng Vệ binh quay sang các 'kẻ thù của cách mạng' với quy mô xã hội lớn hơn. Họ lục soát nhà của những người được xem là 'kẻ thù cùa giai cấp' nhằm tìm kiểm bằng chứng buội tộc, đập phá các di tích văn hóa được xem là [[bốn cái cũ|tàn tích của nền văn hóa phong kiến]], và đấu tranh chống lại các danh nhân chính trị và văn hóa bị cáo buộc thuộc [[tẩu tư phái]]. Trong vòng một tháng sau cuộc tập hợp đầu tiên của Mao Trạch Đông vào ngày 18 tháng 8, Hồng Vệ binh lục soát 114.000 căn nhà trong thành phố, thu giữ 3,3 triệu đồ vật và 75,2 triệu tệ.{{sfn|Wang|2003|loc =[http://vip.book.sina.com.cn/book/chapter_38681_23161.html "彻底清除旧物质文化"(2)]}} Khi nhiệt thành của Hồng Vệ binh lên đến đỉnh cao vào tháng 8 và tháng 9, có ít nhất 1.772 cư dân bị giết chết.<ref name=WangYouQin>[http://humanities.uchicago.edu/faculty/ywang/history/1966teacher.htm Youqin Wang, "Student Attacks Against Teachers: The Revolution of 1966" Memorial for Victims of the Chinese Cultural Revolution] Accessed 2012-12-06</ref> Nhiều người bị các Hồng vệ binh ép tự sát hoặc bị đánh đến chết.<ref name=WangYouQin/> Nhiều người khác bị Hồng Vệ binh và những kẻ nổi loạn sỉ nhục công khai, bị đánh đập và bắt giữ phi pháp. Nhiều di tích lịch sử bị hư hại hoặc bị phá hủy trong tình cảnh lộn xộn. Các di tích mang tính biểu tượng như Thiên Đàn, Bắc Hải, Di Hòa Viên, Viên Minh Viên, Thập Tam Lăng, Ung Hòa Cung và Trường Thành cũng là các mục tiêu.{{sfn|Wang|2003|loc =[http://vip.book.sina.com.cn/book/chapter_38681_23162.html "彻底清除旧物质文化"(3)]}} Hầu như tất cả những nơi thờ phượng đều bị đóng cửa. Tử Cấm Thành được bảo vệ theo lệnh của [[Chu Ân Lai]].{{sfn|MacFaquhar|2006|p=119}} Nhiều đường phố tại Bắc Kinh được đổi tên theo các khẩu hiệu cách mạng. Hồng Vệ binh còn tìm cách đổi tên Bắc Kinh thành thành Đông Phương Hồng.{{sfn|MacFaquhar|2006|p=119}}
 
Đến năm 1967, với việc đóng cửa trường học và các nhân vật có quyền lực bị lật đổ, các phái Hồng Vệ binh bắt đầu cạnh tranh với nhau để kiểm soát các thể chế mà họ kiểm soát.<ref>Andrew G. Walder, "Ambiguity and Choice in Political Movements: the Origins of Beijing Red Guard Factionalism." ''American Journal of Sociology'' 2006 112(3): 710-750. Issn: 0002-9602 Fulltext: [[Ebsco]]</ref><ref>Joel Andreas, "Institutionalized Rebellion: Governing Tsinghua University During the Late Years of the Chinese Cultural Revolution" ''China Journal'' 2006 (55): 1-28. Issn: 1324-9347 Fulltext: [[Ebsco]]</ref> Các cuộc đụng độ bạo lực tăng lên, và một số nhóm quay sang thách thức Giang Thanh. Năm 1968, Mao Trạch Đông ra lệnh cho quân đội nắm quyền kiểm soát chính phủ, các trường đại học và nhà máy, và buộc Hồng Vệ binh phải giải tán và rời thành phố đến các vùng thôn quê, nơi họ sẽ "[[vận động thượng sơn hạ hương|trải qua cải tạo từ những người nông dân]]." Tại Đại hội Đảng lần thứ 9 được tổ chức tại Bắc Kinh vào tháng 4 năm 1969, Mao Trạch Đông tuyên bố Cách mạng văn hóa hoàn thành.
 
Sau khi Chu Ân Lai qua đời vào ngày 8 tháng 1 năm 1976, Diêu Văn Nguyên cho phát hành một loạt tác phẩm tuyên truyền để chỉ trích di sản của Chu Ân Lai, khiến dư luận phổ biến không chấp thuận. Ngày 20 tháng 3 năm 1976, học sinh trường tiểu học Ngưu Phòng đặt vòng hoa tại Bia kỉ niệm Anh hùng Nhân dân tại quảng trường Thiên An Môn nhằm tưởng nhớ Chu Ân Lai, những người khác cũng làm theo.{{sfn|MacFaquhar|2006|pp=422-23}} Nhiều vóngvòng hoa kèm theo các bài thơ tưởng nhớ vị thủ tướng. Đến [[tết Thanh Minh]] vào ngày 4 tháng 4, quảng trường Thiên An Môn đầy vòng hoa và các bài thơ, ước tính có 2 triệu cư dân thành phố đến bia kỉ niệm để bày tỏ lòng kính trọng của họ.<ref>{{zh icon}} [http://www.southcn.com/nflr/dswk/ghls/shzygmjs/200311190902.htm "四五运动"纪实] 2003-11-19</ref> Ngày hôm sau, [[Tứ nhân bang]] lệnh cho công an thu giữ và phá hủy các vòng hoa, phong tỏa quảng trường. Trong các cuộc xung đột giữa công an và người dân, hàng trăm người bị bắt giữ. [[Phong trào mùng 5 tháng 4|phong trào Tứ Ngũ]] là cuộc tập hợp tự phát lớn nhất chống lại Cách mạng văn hóa, tuy nhiên nó khiến [[Đặng Tiểu Bình]] bị thanh trừng.<ref>[[#Li, Dray-Novey & Kong|Li, Dray-Novey & Kong 2007]]: 207</ref>
 
Mao Trạch Đông qua đời tại Bắc Kinh vào ngày 9 tháng 9 năm 1976, và [[lăng Mao Trạch Đông|lăng]] của ông tại quảng trường Thiên An Môn được hoàn thành một năm sau đó. Chưa đầy một tháng sau khi Mao Trạch Đông qua đời, vào ngày 7 tháng 10 năm 1976, [[Uông Đông Hưng]] cho bắt giữ Tứ nhân bang tại Trung Nam Hải trong một cuộc chính biến không đổ máu. Đặng Tiểu Bình được phục hồi chức vụ và sau đó đoạt lấy quyền lực từ tay [[Hoa Quốc Phong]]- người lãnh đạo chính biến là [[Hoa Quốc Phong]]. Tại phiên họp toàn thể lần thứ 3 của Uỷ ban Trung ương Đảng Cộng sản TQ được tổ chức vào năm 1978, dưới sự lãnh đạo của Đặng Tiểu Bình, Đảng Cộng sản phục hồi cho các nạn nhân của Cách mạng văn hóa, đảo ngược phán quyết về phong trào Tứ Ngũ, và thông qua một tiến trình chính sách cải cách kinh tế. Các kỳ thi tuyển sinh đại học được khôi phục từ năm 1977 và hầu hết các thanh niên bị đưa về nông thôn quay trở lại thành phố.
 
Cách mạng văn hóa khiến quan hệ Trung-Xô thêm căng thẳng, và khoảng 300.000 cư dân thành phố được huy động để xây dựng boongke dưới lòng đất nhằm làm nơi ở cho 40% cư dân thành phố trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công hạt nhân.<ref name=WangZhiyong>Wang, Zhiyong. "[http://www.china.org.cn/english/travel/125961.htm Beijing's Underground City]". China Internet Information Center (2005-04-15). Truy cập 2012-12-06.</ref> [[Địa Hạ Thành|Thành phố ngầm]] của Bắc Kinh được xây dựng từ năm 1969 đến 1979, sau đó được chuyển thành các trung tâm mua sắm và bảo tàng dưới lòng đất.<ref name=WangZhiyong/>
 
=== 1976-1989 ===
Từ năm 1977 đến 1979, Bắc Kinh cũng là nơi diễn ra [[Mùa xuân Bắc Kinh]] và [[Bức tường Dân chủ|Tường Dân chủ Tây Đan]], kiểm soát chính trị được nới lỏng trong một thời gian ngắn tại thành phố. Phong trào dân chủ Bắc Kinh (1978–81) đặt mục tiêu xây dựng một bản sắc [[chủ nghĩa Marx]] tiến bộ. Kết hợp với các đặc điểm liên quan của một công dân xã hội chủ nghĩa, những người ủng hộ phong trào chống lại kẻ từthù từ bên ngoài và thiểu số cánh hữu ở bên trong. Bản sắc tập thể này không chỉ ngăn chặn sự đối đầu với Đảng Cộng sản, mà còn sử dụng cả tư duy Marx cổ điển và dân chủ phương Tây trong chương trình nghị sự của phong trào.<ref>Lauri Paltemaa, "Individual and Collective Identities of the Beijing Democracy Wall Movement Activists, 1978-1981." ''China Information'' 2005 19(3): 443-487. Issn: 0920-203x</ref>
 
Quy hoạch đô thị tại Bắc Kinh phát triển theo một xu hướng mới so với thời đại Mao Trạch Đông. Vào tháng 4 năm 1980, khi xem xét tài trợ cho cơ sở hạnhạ tầng, [[Hồ Diệu Bang]] đặt ra các nguyên tắc chỉ đạo cho sự phát triển của Bắc Kinh:<ref name="ModernPopulation"/> Với vai trò là trung tâm chính trị của quốc gia, Bắc Kinh cần phải trở thành một trung tâm giao lưu quốc tế để hỗ trợ sự mở cửa của Trung Quốc với thế giới.<ref name="ModernPopulation"/> Với vị thế là một cửa ngõ với thế giới, Bắc Kinh cần phải là thành phố có trật tự nhất, sạch sẽ nhất và cảnh quan nhất trong cả nước.<ref name="ModernPopulation"/> Bắc Kinh cũng cần phải trở thành một trong những thành phố tiên tiến về khoa học và công nghệ, văn hóa và giáo dục trên quy mô thế giới.<ref name="ModernPopulation"/> Thành phố cần nâng cao mức sống của người dân và phát triển một nền kinh tế phù hợp với những đặc điểm độc đáo của thủ đô quốc gia.<ref name="ModernPopulation"/> Bắc Kinh sẽ không còn thu hút các ngành công nghiệp nặng.<ref name="ModernPopulation"/> Năm 1981, các nhà quy hoạch thành phố nghĩ ra một kế hoạch chi tiết mà theo đó tổ chức mở rộng đô thị xung quanh các đường vành đai đồng tâm.<ref name="ModernPopulation"/> Vùng đô thị lõi cũ của thành phố, là nơi tập trung các di tích lịch sử, từ nay sẽ phát triển với mật độ thấp.<ref name="ModernPopulation"/> Các cơ sở kinh doanh mới sẽ được xây dựng tại dải thứ hai (giữa [[đường vành đai 2 (Bắc Kinh)|đường vành đai 2]] và [[đường vành đai 3 (Bắc Kinh)|đường vành đai 3]]).<ref name="ModernPopulation"/> Với việc áp dụng [[chính sách một con]], các nhà quy hoạch thành phố dự kiến sẽ kiểm soát được dân số thành phố ở mức 10 triệu vào năm 2000, trong đó 40% sinh sống tại trung tâm đô thị và phần còn lại sinh sống tại các cộng đồng dân cư rải rác quanh dải thứ ba.<ref name="ModernPopulation"/> Có thể hình dung về các cộng đồng dân cư này thông qua [[Á Vận Thôn]] ở phía bắc và [[Phương Trang]] ở phía nam. Tuyến thứ nhất của [[tàu điện ngầm Bắc Kinh]], bắt đầu hoạt động thử nghiệm vào năm 1969 song bị ảnh hưởng bởi các vấn đề kỹ thuật, cuối cùng mở cửa phục vụ công chúng vào năm 1981.
 
Ngày 4 tháng 5 năm 1989, sinh viên từ các trường đại học tại Bắc Kinh bắt đầu tập hợp tại quảng trưởngtrường Thiên An Môn để bày tỏ thương tiếc về việc [[Hồ Diệu Bang]] qua đời. Trong vài ngày sau đó, [[Sự kiện Thiên An Môn|các cuộc biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn]] thu hút hàng nghìn người tham gia. Các cuộc biểu tình bị Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc giải tán bằng vũ lực vào ngày 4 tháng 6 năm 1989.
 
Năm 1990, dân số thường trú tại Bắc Kinh đạt 10,32 triệu người, trong đó 61% là tại các khu vực đô thị.<ref name="ModernPopulation"/> Ngoài ra, thành phố còn có 1,27 triệu người nhập cư không có hộ khẩu, tổng dân số là 11,59 triệu người.<ref name="ModernPopulation"/>