Khác biệt giữa các bản “Ferdinand Foch”

không có tóm lược sửa đổi
'''Ferdinand Foch''' ({{IPA-fr|fɔʃ}}), ([[2 tháng 10]] năm [[1851]] – [[20 tháng 3]] năm [[1929]]) là một quân nhân và nhà lý luận [[quân sự]] [[Pháp]], đồng thời là người hùng quân sự của khối [[Entente|Đồng minh]] thời [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]]. Sau sự thua trận của Pháp cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]] ([[1870]] &ndash; [[1871]]), Foch giảng dạy quân sự.<ref name="stansandler284"/> Ông nhanh chóng được thăng lên như "diều gặp gió", trở nên một nhà thuyết giảng quân sự có nhiều ảnh hưởng.<ref name="cowley165"/> Ông trở thành một tướng lĩnh Pháp từ năm [[1907]], và tham gia trong cuộc [[Chiến tranh thế giới thứ nhất]]<ref name="grossoman116"/>. Ông thể hiện sự quyết đoán và can đảm trong [[Trận Biên giới Bắc Pháp]]<ref name="spencertucker2"/> &ndash; trận đánh đầu tiên trong cuộc đời của ông,<ref name="cowley165"/> và đóng vai trò quan trọng đối với [[thắng lợi chiến lược]] của liên quân [[Lực lượng Viễn chinh Anh (Thế chiến thứ nhất)|Anh]] - Pháp trong [[trận sông Marne lần thứ nhất]], và kể từ sau trận đánh này Foch đã trở nên nổi tiếng và lòng dũng cảm của mình.<ref name="michaelneiberg39">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 3-9.</ref> Tuy vậy, học thuyết chủ trương tấn công của Foch cũng khiến cho quân Đồng minh bị đánh thiệt hại nặng trong trận Marne.<ref name="grossoman116">Mark Grossman, ''World military leaders: a biographical dictionary'', trang 116</ref> Trong cuộc "[[Chạy đua ra biển]]" ngay sau đó, ông hợp tác chặt chẽ với các lãnh đạo quân sự của [[Bỉ]] và Anh Quốc.<ref name="spencertucker2"/> Dù không thể chủ trương tấn công, ông cũng ngăn được bước tiến của Đức vào các cảng [[eo biển Manche|eo biển Anh]].<ref name="cowley165"/> Trong [[trận Ypres lần thứ nhất]], học thuyết của ông lại gây cho khối Đồng minh những tổn thất lớn. Sang năm [[1915]], ông bị chịu chỉ trích do quá xem trọng tấn công khiến Đồng minh bị thiệt hại nặng.<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 38-43.</ref> Sau khi quân Đức đánh gãy chiến tuyến của Đồng minh trong [[trận Ypres lần thứ hai]] (1915), ý định phản công của ông chỉ làm phung phí binh lực của Đồng minh.<ref name="cowley165"/>
 
Vào năm [[1916]], [[Trận Somme (1916)|Chiến dịch tấn công Somme]] với thiệt hại rất lớn cho liên quân Anh - Pháp đã khiến cho Tổng tư lệnh quân đội Pháp [[Joseph Joffre]] bị sa thải và Foch mất uy tín nghiêm trọng do sự hợp tác vững chãi của ông với Joffre.<ref name="spencertucker2">Spencer Tucker, Laura Matysek Wood, ''The European powers in the First World War: an encyclopedia'', trang 257</ref> Tuy nhiên, sau khi [[Philippe Pétain]] lên nắm quyền Tổng tư lệnh vào năm [[1917]], Foch trở thành Tổng Tham mưu trưởng quân dội Pháp.<ref name="grossoman116"/> Nhưng, khi [[Quân đội Đức (Đế quốc Đức)|quân đội của Đức hoàng]] phát động [[tổng tấn công Mùa xuân 1918|cuộc Tổng tấn công Mùa xuân]] năm [[1918]] đẩy quân Đồng minh vào tình thế bất lợi,<ref name="spencertucker2"/> khí thế của viên tướng Pháp<ref name="cowley165"/> đã khiến ông được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh tối cao của các lực lượng Đồng minh, với hàm ''[[Tổng thống lĩnh|Đại Thống chế]]''. Nắm trọng trách này, Foch phải áp dụng mọi kinh nghiệm tác chiến của mình từ đầu cuộc [[chiến tranh]].<ref name="greenhal10"/> Dưới sự chỉ huy táo bạo và quyết đoán của ông, quân đội Đồng minh đã cản được cuộc tổng tấn công của Đức và giành [[thắng lợi quyết định]] trong [[trận sông Marne lần thứ hai]] vào [[tháng bảy|tháng 7]] &ndash; [[tháng tám|tháng 8]] năm 1918, tạo bước ngoặt cho chiến tranh.<ref name="neiberg7586">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 75-86.</ref> [[Chiến thắng]] Marne khiến ông được phong hàm [[Thống chế Pháp]]<ref name="stansandler284"/>, và đây được cho là đỉnh cao vinh quang trong cuộc đời của ông.<ref name="greenhal10">Elizabeth Greenhalgh, ''Foch in Command: The Forging of a First World War General'', các trang 1-2.</ref> Tiếp theo đó, quân Đồng minh dưới quyền Foch giành đại thắng trong [[Trận Amiens (1918)|trận Amiens]], khởi đầu cuộc [[Tổng tấn công Một trăm ngày]].<ref name="neiberg7586"/> Trận Amiens được xem là thắng lợi lớn nhất của người tổng chỉ huy phe Đồng minh.<ref name="stewartro"/> Sau khi cuộc Tổng tấn công Một trăm ngày thành công, cảm thấy nước Đức đã thất trận<ref name="cowley165">Robert Cowley, Geoffrey Parker, ''The Reader's Companion to Military History'', trang 165</ref>, Foch đề xướng những điều khiểnước trong [[hiệp định đầu hàng của Đức]] ở [[Compiègne]] vào [[tháng mười một|tháng 11]] năm 1918.<ref name="neiberg7586"/> Do bằng được phải xóa bỏ bằng được mối đe dọa từ nước Đức láng giềng đối với Pháp, viên thống chế trở nên thất vọng, cay đắng do [[Hòa ước Versailles]] ([[1919]]) đã không hoàn thành điều mà ông khao khát. Trong cơn thịnh nộ ấy Foch tuyên bố: ''"Đó không phải là hòa bình. Đó là sự hưu chiến trong vòng 20 năm"'' - lời tiên đoán này đã trở thành hiện thực khi cuộc [[Chiến tranh thế giới thứ hai]] bùng nổ 20 năm sau, tức năm [[1939]].<ref name="neiberg101104">Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang 101-104.</ref><ref>R. J. Overy, Andrew Wheatcroft, ''The road to war'', trang 122</ref>
 
Với sự chấm dứt cuộc Chiến tranh thế giới thứ, ông đã hoàn thành mục tiêu lớn của mình là lấy lại lãnh thổ bị mất của Pháp trong cuộc Chiến tranh Pháp-Phổ.<ref name="stewartro">Stewart Ross, [http://books.google.com.vn/books?id=BbZpg6B5Z8IC&q=%22was+one+of+the+few+militarv%22 ''Leaders of World War I'']</ref> Dù có người khen ông là nhà quân sự xuất sắc của nước Pháp kể từ sau [[Napoléon Bonaparte]],<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', trang 118</ref> ông cũng bị chỉ trích như là một viên tướng nướng lính khét tiếng<ref name="grossoman116"/>. Đóng góp của Foch đối với chiến thắng của phe Đồng minh cũng thể hiện qua sự phối hợp chặt chẽ của ông với mọi lãnh đạo của phe mình. Không những cộng tác với [[người Anh]], ông còn cộng tác với vua [[Albert I của Bỉ]], rồi sang năm [[1918]] thì ông còn cộng tác với [[Đại tướng]] [[John Pershing]] của [[Hoa Kỳ]], cùng với các tổng chỉ huy quân đội [[Ý]] [[Luigi Cardona]] và [[Armando Diaz]].<ref name="greenhal10"/> Ông cũng được nhìn nhận là một chỉ huy quân sự mẫu mực của chiến tranh hiện đại, am hiểu tường tận về nền nền quân sự của kẻ thù mình.<ref>Michael S. Neiberg, ''Foch: Supreme Allied Commander in the Great War'', các trang IX-XIV.</ref> Như là một trong số ít tướng lĩnh không bị mất uy tín sau Chiến tranh thế giới thứ nhất<ref name="stewartro"/>, đã gia nhập [[Viện Hàn lâm Pháp]] và trở thành vị tướng Pháp duy nhất được phong làm [[Thống chế Anh]]. Không những thế, ông còn được phong hàm [[Nguyên soái]] [[Ba Lan]].<ref name="stansandler284">Stanley Sandler, ''Ground warfare: an international encyclopedia'', Tập 1, trang 284</ref> Trong khoảng thời gian này, ông cũng đến thăm Hoa Kỳ.<ref name="grossoman116"/> Tuy nhiên, thay vì giành trọn những năm cuối đời trong niềm vui thắng trận thì Feridnand Foch luôn đau khổ, trước từng bước vực dậy của Đức và sự bất lực của Pháp, cũng như mâu thuẫn gay gắt giữa ông và [[Thủ tướng]] [[Georges Clemenceau]] trong đường lối [[ngoại giao]].<ref name="neiberg101104"/> Ông qua đời tại thủ đô Paris.<ref name="spencertucker2"/>
Ngoài đạo Công giáo ra thì một truyền thống quý giá nhất của dòng họ Foch chính là nền [[quân sự]]. Người ông ngoại của ông khi xưa đã được [[Napoléon Bonaparte]] trao tặng [[Bắc Đẩu Bội tinh|Bắc đẩu bội tinh]] vì đã lập nhiều công lớn trong [[các cuộc chiến tranh của Napoléon|các chiến dịch của Napoléon]] ở [[Ý]], [[Tây Ban Nha]], và trong [[trận Austerlitz]]. Trong một lần người ông ngoại của Foch theo hầu Napoléon, vị [[Danh sách vua và hoàng đế Pháp|hoàng đế]] đã giới thiệu: ''"Đây là một người dũng cảm"''. Một trong những người chú của Foch từ một cậu bé đánh trống trong Quân đội Pháp trở thành tướng lĩnh - người chú này trở thành niềm tự hào của cả gia tộc. Cả nhà đều có một truyền thống rất đặc sắc là sùng bái Napoléon Bonaparte. Họ còn xem nền [[Đế chế thứ hai]] do [[Napoléon III]] lập ra là một thành tựu vẻ van, thể hiện niềm kiêu hãnh của nước Pháp. Ngay cả người cha của Foch cũng có tên là Napoléon; tuy nhiên, cha ông muốn Foch tham gia việc phục vụ dân sự vì đây là điều mà trước đây bản thân ông cũng đã hoàn thiện. Thất bại thảm hại của Pháp trong cuộc chiến tranh với Đức năm 1870 &ndash; 1871 đã gây tổn hại nghiêm trọng cho quốc gia này.<ref name="michaelneiberg39"/>
 
Hai ảnh hưởng to lớn từ Công giáo và quân đội Pháp đã ăn sâu vào con người của Foch ngay từ đầu đời ông. Vào năm [[1870]], khi còn học tại ngôi trường Công giáo tại thành phố [[Metz]] (miền Đông Pháp), Foch tham gia trong ''Sư đoàn Bộ binh số 4'' để chiến đấu chống lại cuộc tấn công của [[quân đội Phổ]] &ndash; [[Lịch sử Đức|Đức]] trong những năm tháng đầu của cuộc [[Chiến tranh Pháp-Phổ]]. Một khi được nhập ngũ, Foch nhận thấy rằng quân đội Pháp ngoài chiến trường có những sĩ quan mang vẻ bề ngoài ấn tượng, nhưng không hiểu chút tê gìnào về nguyên lý của chiến tranh. Ngoài ra, ông cũng nhận thấy rằng sĩ khí của quân Pháp rất cao, song quân Pháp không có một vị tướng tài năng nào. Mặc dù Foch chưa hề tham gia chiến trận, sự hỗn loạn và vô tổ chức của các lực lượng Pháp của Quân đội Pháp trong các năm 1870 và 1871 đã khiến cho Foch có nhiều suy ngẫm. Với [[chiến thắng]] của mình, [[Đế quốc Đức]] đã sát nhập hai tỉnh [[Alsace]] và [[Lorraine]] giàu tiềm năng [[kinh tế]] vào lãnh thổ của mình, giáng một đòn trí mạng vào niềm vinh quang của Pháp. Không những thế, Pháp còn phải bồi thường một khoản chiến phí gồm thâu tới 1.5 tỉ [[Franc|quan]] và chịu sự chiếm đóng của 5 vạn quân Đức cho đến khi mà [[người Pháp]] hoàn thành khoản chiến phí khổng lồ kia. Không những thế, các lực lượng thắng trận của Đức đã tiến thẳng về [[điện Élysées]], và [[Hoàng đế Đức|Hoàng đế]] [[Wilhelm I của Đức]] làm lễ đăng ngôi tại [[lâu đài Versailles|cung điện Versailles]] là nơi gắn liền với những thời khắc vinh quang của người Pháp trong quá khứ vào năm 1871.<ref name="michaelneiberg39"/>
 
Do chưa hề đánh trận nên Foch đã không thể nào biểu hiện lòng dũng cảm của mình. Người thanh niên này đành quay về Metz đã tiếp tục học tập cho đến khi nào học xong thì sẽ trở thành quan.<ref name="michaelneiberg39"/>
 
== Chú thích ==
553

lần sửa đổi