Khác biệt giữa các bản “Anouvong”

không có tóm lược sửa đổi
n (→‎Tham khảo: clean up, General fixes using AWB)
[[Tập tin:Vientiane, Chao Anouvong Park (6031888461).jpg|nhỏthumb|phải|250px|TượngChân dung Anouvong trông ra sông Mekong ở thủ đô Viêng Chăn.]]
'''Anouvong''', hoặc Chao Anouvong, '''Chao Anou''', hay '''Chaiya-Xethathirath III''' (1767-1829), sử [[nhà Nguyễn]] gọi là '''A Nỗ''', là vị vua cuối cùng của [[vương quốc Viêng Chăn]]<ref>hoặc nước Vạn Tượng.</ref> (vương quốc kế thừa [[Lan Xang]]) tại [[Viêng Chăn]], trị vì giai đoạn 1805-1828.
[[Tập tin:Laos (8087443082).jpg|thumb|Tượng Anouvong.]]
 
== Tiểu sử ==
Anouvong, sinh năm [[1767]] tại kinh đô Viêng Chăn, là con trai thứ tư của vua Bunsan ([[Ong Bun]]), và là em trai của các vua Viêng Chăn khác là: [[Nanthasen]] và [[Intharavong Setthathirath III]]. Khi vua cha bị người Xiêm lật đổ năm [[1779]], ông bị bắt làm tù binh của [[Thái Lan|Xiêm]]. Giai đoạn 1780-1795, Anouvong sống lưu vong ở [[Bangkok]] như một con tin. Ngày mùng 2 tháng 2 năm 1795, Anouvong được vua Xiêm bổ nhiệm làm Phó vương của vương quốc Viêng Chăn với tước hiệu là ''Somdetch Brhat Chao Maha Uparaja'', trợ giúp cho vua anh là [[Intharavong Setthathirath III]].
 
===Đăng quang===
Năm [[1805]], Anouvong lên ngôi sau khi Intharavong Setthathirath III băng hà, hiệu là ''Xaiya Setthathirath IV''. Là quốc vương Vạn Tượng, ông chọn làm đồng minh của người TháiXiêm trong cuộc chiến tranh chống lại [[Myanmar|Miến Điện]]. Tuy nhiên, vì cho là Thái triều không tuyên dương những võ công của ông, vào giai đoạn 1826-1828, Anouvong nổi dậy chống lại Xiêm, giành độc lập hoàn toàn.
 
Năm 1819, sau khi dẹp loạn ở [[Champasack|Champasak]], Anouvong đưa con trai mình là Ratxabout làm vương đất Champasak.
Tháng 2 năm [[1827]], ông dấy binh kéo sang đánh Korat ([[Nakhon Ratchasima]] [[Nakhon Ratchasima (tỉnh)|tỉnh Nakhon Ratchasima]] [[Thái Lan]]), vì cho rằng người Anh ở Miến Điện cũng sẽ mở cuộc tấn công xâm chiếm Thái Lan. Thái triều cho rằng Anouvong phản trắc, bội bạc nên vua Thái [[Rama III]] đã ra lệnh vây hãm thành Viêng Chăn của Anouvong. Viêng Chăn sau đó thất thủ. Quân Xiêm do [[Chao Phraya Bodin Decha]] chỉ huy triệt hạ và phá hủy hoàn toàn Viêng Chăn và chỉ còn sót lại mỗi ngôi [[chùa]] [[Wat Si Saket]]. Thị dân Vạn Tượng thì bị bắt di chuyển sang hữu ngạn [[mê Kông|sông Mê Kông]], tức là vùng Đông Bắc Thái Lan ngày nay.
 
Tuy nhiên, vì cho là Xiêm triều không tuyên dương những võ công của ông, vào giai đoạn 1826-1828, Anouvong nổi dậy chống lại Xiêm với mong muốn giành độc lập hoàn toàn.
 
Theo [[Đại Nam thực lục]]:<blockquote>''Đinh hợi, năm Minh Mệnh thứ 8 [1827],'' </blockquote><blockquote>''Nước Vạn Tượng cùng nước Xiêm động binh đánh nhau. Trước là Quốc trưởng Vạn Tượng là A Nỗ gả con gái cho vua nước Xiêm đẻ con là Sâm Ma Yết. Vua Xiêm lại lấy người trong nước, đẻ con là Thôn ỷ Phá. ỷ Phá đã lớn, mưu cướp ngôi trưởng, giết Sâm Ma Yết đi. Vua Xiêm không ngăn cấm. A Nỗ lấy cớ ấy oán vua Xiêm, đem quân đánh lấy thành Cổ Lạc, giết binh Xiêm hơn 500 người. Vua Xiêm giận, sai Xá Chiêu Oan Na (tên vua thứ hai nước Xiêm) đem tướng sĩ vài vạn đi đánh Vạn Tượng. Tổng trấn Gia Định Lê Văn Duyệt trước được tin báo ngoài biên, đem việc tâu lên. Vua thấy thượng đạo Cam Lộ thông với nước Xiêm, sai Quản đạo Tống Văn Uyển đến ngay chỗ biên giới dò hỏi việc ấy, dặn sau có việc biên khẩn cấp cần báo ngay thì cho được làm tờ tâu đệ thẳng.'' </blockquote>Tháng 2 năm [[1827]], Anouvong dấy binh kéo sang đánh Korat ([[Nakhon Ratchasima]] [[Nakhon Ratchasima (tỉnh)|tỉnh Nakhon Ratchasima]] [[Thái Lan]]), vì cho rằng người Anh ở Miến Điện cũng sẽ mở cuộc tấn công xâm chiếm Thái Lan. Triều đình Xiêm cho rằng Anouvong phản trắc, bội bạc nên vua Thái [[Rama III]] đã ra lệnh vây hãm thành Viêng Chăn của Anouvong. Viêng Chăn sau đó thất thủ. Quân Xiêm do [[Chao Phraya Bodin Decha]] chỉ huy triệt hạ và phá hủy hoàn toàn Viêng Chăn và chỉ còn sót lại mỗi ngôi [[chùa]] [[Wat Si Saket]]. Thị dân Vạn Tượng thì bị bắt di chuyển sang hữu ngạn [[mê Kông|sông Mê Kông]], tức là vùng Đông Bắc Thái Lan ngày nay.
 
===Bại trận===