Khác biệt giữa các bản “Hoàn Nhan Doãn Tế”

không có tóm lược sửa đổi
Năm [[1189]], Kim Thế Tông mất, người cháu đích là Cảnh lên kế ngôi, là [[Kim Chương Tông]]. Cùng năm đó ông được đổi phong làm Lộ vương, vì kiêng húy Hiển Tông (Hoàn Nhan) Doãn Cung (bố Chương Tông, anh Doãn Tế) nên ông bị đổi tên thành Vĩnh Tế.
 
Kim Chương Tông hôn dung vô năng, bên trong đam mê nữ sắc, để cho ngoại thích Lý thị kiểm soát hết triều chính, bên ngoài nghi kị tông thần, công thần, trước sau đã giết hại các hoàng thúc Triệu vương Vĩnh Đạo, Trịnh vương Vĩnh Trung. Đến khi Vĩnh Đạo được minh oan thì lại không có người kế tự, nên con trai của Vĩnh Tế được phong làm tự cho Trịnh vương; đồng thời ông được phong tiết độ sứ ở Vũ Định quân<ref name="KS13" />. Năm thứ 8 (1197), từ Vũ Định quân vào triều yết. Bấy giờ Kim chủ đối với người thân đề phòng rất nghiêm; ngoài việc giết hai vương trước kia thì đối với những người vương gia còn lại trong tông thất cũng bố trí người quan sát, kềm kẹp. Riêng có Vĩnh Tế tuy là em cùng mẹ với Vĩnh Đạo nhưng do nhu nhược vô năng nên Kim chủ không những không ghét bỏ mà còn thương yêu nữa. Bấy giờ hậu cung không sinh được hoàng tử, cũng không có ý lập anh hoặc em, mà muốn nhường ngôi cho Vĩnh Tế<ref name="KS13" />.
==Làm vua==
 
Vào năm 1208, nông lịch ngày 20 thang 11, Kim Chương Tông lâm bệnh mất, do không có con, Vệ Vương Hoàn Nhan Doãn Tế trở thành hoàng đế.
== Lên ngôi vua ==
 
Vào năm 1208, nông lịch ngày 20 thang 11, Kim Chương Tông lâm bệnh mất, do không có con, Vệ Vương Hoàn Nhan Doãn Tế trở thành hoàng đế. Bấy giờ trong cung có hai phi tử Giả thị, Phạm thị đang mang thai nhưng chưa sanh nở. Nguyên phi Lý thị cùng Hoàng môn thị lang Lý Tân Hỉ bàn nhau, rồi triệu Bình chương chánh sự [[Hoàn Nhan Khuông]] vào triều, soạn di chiếu lập Vĩnh Tế lên ngôi<ref name="TTTTG158">''[[Tục tư trị thông giám]]'', [[:zh:s:續資治通鑑/卷158|quyển 158]]</ref>. Ngày [[29 tháng 12]] năm [[1108]]<ref>Academia Sinica - Chuyển hoán Trung Tây lịch</ref>, di chiếu hoàng thúc Vĩnh Tế tức vị hoàng đế. Trong di chiếu còn bảo về việc hai phi tử có mang, nếu như sinh con trai thì hãy lập làm thái tử. Ông lập Nguyên phi Đồ Đan thị làm Hoàng hậu. Vĩnh Tế bàn kế với Bình chương chánh sự [[Bộc Tán Đoan]] nói rằng Giả thị vốn phải sinh vào tháng 11 mà nay đã quá 3 tháng; còn Phạm thị phải sinh vào tháng giêng mà thai khí tổn thương, đến nay ngự y chẩn không thấy thai. Rồi bá cáo trong kinh ngoài trấn rằng Giả thị vốn không mang thai, Phạm thị bị sẩy thai, hai người bị bắt phải làm ni cô<ref name="KS13" /><ref name="TTTTG158" />. Bộc Tán Đoan sau đó được thăng làm Hữu Thừa tướng.
 
Mùa hạ năm 1209, Kim chủ hạ chiếu định tội của Nguyên phi Lý thị, là người sủng phi của Chương Tông là cùng với Giả thị mưu giả có mang để chiếm đoạt triều chính, ý đồ xấu xa; rồi buộc Lý thị và Giả thị phải tự tử; anh Lý thị là Hỉ Nhi bị đày đi châu xa. [[Hoàn Nhan Khuông]] tham gia vào việc khép tội Lý thị, được bái Thượng thư lệnh, phong Thân vương<ref name="TTTTG158" />.
 
Đầu năm [[1210]], Hoàn Nhan Khuông chết, thăng Hữu Thừa tướng [[Bộc Tán Đoan]] làm Tả Thừa tướng, Ngự sử Trương Hành Giản làm Thái bảo<ref name="KS13" />. Cuối năm [[1211]], Vĩnh Tế lấy Thượng Kinh lưu thủ [[Đồ Đan Dật]] làm Hữu Thừa tướng.
 
== Chiến tranh với người Mông Cổ ==
 
[[Thành Cát Tư Hãn]] có ý tấn công nước Kim, đầu tiên xuất binh tấn công thần thuộc của Kim là [[Tây Hạ]]. Tây Hạ hướng sang Kim cầu viện song Vệ Thiệu Vương ngồi nhìn không ứng cứu. Tây Hạ sau đó khuất phục Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn vào năm Đại An thứ 3 ([[1212]]) đã khởi sự tấn công Kim song thất bại trước quân Kim. Vào tháng 9, quân Mông Cổ tiến đến gần Trung Đô, do thành phòng vệ kiên cố và có trọng binh phòng thủ nên đành phải rút lui. Năm sau, Thành Cát Tư Hãn lại tấn công nước Kim, bao vây Tây Kinh Đại Đồng phủ. Cùng năm, một người Kim tên là [[Da Luật Lưu Ca (nhà Nguyên)|Da Luật Lưu Ca]] tại tỉnh Cát Lâm đã khởi binh phản Kim, trong vài tháng đã phát triển đến trên mười vạn người. Da Luật Lưu Ca dựa vào Mông Cổ, tại phụ cận [[Xương Đồ]], [[Liêu Ninh]] ngày nay đã dánh bại 60 vạn quân Kim. Tình hình Kim trở nên xấu đi.
 
 
[[Thành Cát Tư Hãn]] có ý tấn công nước Kim, đầu tiên xuất binh tấn công thần thuộc của Kim là [[Tây Hạ]]. Tây Hạ hướng sang Kim cầu viện song Vệ Thiệu Vương ngồi nhìn không ứng cứu. Tây Hạ sau đó khuất phục Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn vào năm Đại An thứ 3 (1212) đã khởi sự tấn công Kim song thất bại trước quân Kim. Vào tháng 9, quân Mông Cổ tiến đến gần Trung Đô, do thành phòng vệ kiên cố và có trọng binh phòng thủ nên đành phải rút lui. Năm sau, Thành Cát Tư Hãn lại tấn công nước Kim, bao vây Tây Kinh Đại Đồng phủ. Cùng năm, một người Kim tên là [[Da Luật Lưu Ca (nhà Nguyên)|Da Luật Lưu Ca]] tại tỉnh Cát Lâm đã khởi binh phản Kim, trong vài tháng đã phát triển đến trên mười vạn người. Da Luật Lưu Ca dựa vào Mông Cổ, tại phụ cận [[Xương Đồ]], [[Liêu Ninh]] ngày nay đã dánh bại 60 vạn quân Kim. Tình hình Kim trở nên xấu đi.
 
Vệ Thiệu Vương đối đãi do dự, không có tài an bang trị quốc, chỉ biết thủ thành. Ông không khéo dùng người, không phân biệt trung gian, cuối cùng dẫn đến đại họa sát thân. Năm 1213, vào tháng 8, quân Mông Cổ lại tiến sát Trung Đô, hữu phó nguyên súy Hồ Sa Hổ (Hột Trạch Liệt Chấp Trung) khởi binh làm phản, giết chết Vệ Thiệu Vương. Tháng 9, Hoàn Nhan Tuần lên ngôi hoàng đế, tức [[Kim Tuyên Tông]]. Hồ Sa Hổ thỉnh phế Doãn Tế làm thứ nhân, dẫn theo hơn ba trăm bá quan đến tấu với triều đình. Kim Tuyên Tông bất đắc dĩ phải giáng Vệ Thiệu Vương thành Đông Hải quận hầu. Đến tháng 10, nguyên súy hữu giám quân [[Truật Hổ Cao Kỳ]] giết chết Hồ Sa Hổ.