Khác biệt giữa các bản “Hoàn Nhan Doãn Tế”

không có tóm lược sửa đổi
== Chiến tranh với người Mông Cổ ==
 
Năm [[1206]], Thủ lĩnh bộ tộc Thát Đát là [[Thiết Mộc Chân]] thống nhất các bộ lạc, lên ngôi Đại Hãn, và có ý định bành trướng khắp Âu - Á. Khi đó Kim chủ Vĩnh Tế gửi thư lên ngôi đến [[Mông Cổ]]. Thiết Mộc Chân biết rõ vua Kim là kẻ vô năng, nên từ đó bỏ không chịu thần phục và nảy sinh ý định phạt Kim.
[[Thành Cát Tư Hãn]] có ý tấn công nước Kim, đầu tiên xuất binh tấn công thần thuộc của Kim là [[Tây Hạ]]. Tây Hạ hướng sang Kim cầu viện song Vệ Thiệu Vương ngồi nhìn không ứng cứu. Tây Hạ sau đó khuất phục Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn vào năm Đại An thứ 3 ([[1212]]) đã khởi sự tấn công Kim song thất bại trước quân Kim. Vào tháng 9, quân Mông Cổ tiến đến gần Trung Đô, do thành phòng vệ kiên cố và có trọng binh phòng thủ nên đành phải rút lui. Năm sau, Thành Cát Tư Hãn lại tấn công nước Kim, bao vây Tây Kinh Đại Đồng phủ. Cùng năm, một người Kim tên là [[Da Luật Lưu Ca (nhà Nguyên)|Da Luật Lưu Ca]] tại tỉnh Cát Lâm đã khởi binh phản Kim, trong vài tháng đã phát triển đến trên mười vạn người. Da Luật Lưu Ca dựa vào Mông Cổ, tại phụ cận [[Xương Đồ]], [[Liêu Ninh]] ngày nay đã dánh bại 60 vạn quân Kim. Tình hình Kim trở nên xấu đi.
 
[[Thành Cát Tư Hãn]] có ý tấn công nước Kim, đầu tiên xuất binh tấn công thần thuộc của Kim là [[Tây Hạ]]. Tây Hạ hướng sang Kim cầu viện song Vệ Thiệu Vương ngồi nhìn không ứng cứu. Tây Hạ sau đó khuất phục Mông Cổ, Thành Cát Tư Hãn xuất binh đánh Kim vào năm [[1211]]. Được tin, Kim chủ mệnh Chương Độc Cát Thiên Gia Nô, Ngột Thạch Liệt Hồ Sa Hổ làm tướng ra Tây Kinh chống giữ, nhưng bị quân Mông đánh cho một trận lớn, phải tháo chạy. Bấy giờ Hồ Sa Hổ tuy là thua trận nhưng không bị trách phạt mà còn được phong Hữu phó soái, Quyền Thượng thư Tả thừa<ref name="KS13" /><ref name="TTTTG159">''[[Tục tư trị thông giám]]'', [[:zh:s:續資治通鑑/卷159|quyển 159]]</ref>.
 
[[Thành Cát Tư Hãn]] vào Tây Kinh, chia quân đánh chiếm các châu quận. Tháng 8 năm [[1211]], hai quân giao chiến một trận lớn tại Dã Hồ Lĩnh<ref>Tây bắc [[Trương Gia Khẩu]], [[Hà Bắc]], [[Trung Quốc]] hiện nay</ref>. Triều đình nhà Kim đã học được bài học thất bại trong giai đoạn đầu của cuộc chiến tranh là "chia mỏng quân đội để đóng giữ ở các cửa ải, các thành quách", bắt đầu áp dụng chiến lược "tập trung quân số" để đối phó với quân địch. Nhà Kim tập trung 45 vạn quân tinh nhuệ trên cả nước, dàn trận tại Dã Hồ Lãnh, với ý đồ dồn quân đội Mông Cổ vào con đường chết. Thành Cát Tư Hãn đã tiếp nhận kiến nghị của Mộc Hoa Lê, trước tiên dùng đội quân cảm tử để thọc sâu vào Trung quân của Kim, rồi sau đó các cánh quân khác mới mở đường tấn công, tức tập trung 10 vạn quân để đánh thẳng vào một mục tiêu chủ yếu. Hơn nữa, chủ soái của Mông Cổ dù đứng trước mọi tình trạng nguy hiểm vẫn không hốt hoảng, vẫn bình tĩnh chỉ huy. Các tướng sĩ của Mông Cổ dám xông lên chiến đấu. Do vậy, chủ lực của triều đình nhà Kim mới bị đánh bại. Riêng quân Kim tiếp ứng chưa đánh đã bỏ chạy trước. Xác chết của quân Kim đã nằm rải rác trên một diện tích rộng hằng trăm dặm. Tiếp đó, quân Mông Cổ hạ Bắc, Tây, Đông ba kinh, chiếm hơn 90 thành trì của nước Kim. Nước Kim ngày càng nguy cấp.
 
[[ThànhTin Cátthất bại Hãn]]khiến cả ýtriều tấnđình công nướcnhà Kim, đầubàng tiênhoàng. xuấtKim binhchủ tấnphải côngcho thầnbãi thuộcchức của KimBộc Tán [[Tây Hạ]]Đoan. TâyVào Hạtháng hướng9, sangquân KimMông cầuCổ việntiến songđến Vệgần ThiệuTrung VươngĐô. ngồiKim nhìnchủ khôngthất ứngkinh, cứu.muốn Tâybỏ HạYến sauKinh đóchạy khuấtvề phụcBiện MôngKinh Cổ,nhưng Thànhquân CátKim liều Hãnsức vàochiến nămđấu, Đạicộng Anthêm thứthành 3phòng ([[1212]])vệ đãkiên khởicố sự tấn côngtrọng Kimbinh songphòng thấtthủ bạinên trướctạm đánh lui được quân KimMông. VàoTháng tháng7 9năm [[1213]], quân[[Thành MôngCát Cổ tiếnHãn]] đếntập gầntrung Trungđại Đô,quân dotừ thành phòng vệLãnh kiêntấn cốcôngđập trọngtan binh30 phòngvạn thủquân nênKim đành phảiCối rút lui.Bảo<ref>Phía Nămnam sauVạn Toàn, Thành[[Hà CátBắc]], [[Trung HãnQuốc]] lạihiện tấnnay</ref>, côngrồi nướctiến Kimthẳng tới Cư Dung Quan, bao vây Tây Kinh Đại Đồng phủ. Cùng năm, một người Kim tên là [[Da Luật Lưu Ca (nhà Nguyên)|Da Luật Lưu Ca]] tại tỉnh Cát Lâm đã khởi binh phản Kim, trong vài tháng đã phát triển đến trên mười vạn người. Da Luật Lưu Ca dựa vào Mông Cổ, tại phụ cận [[Xương Đồ]], [[Liêu Ninh]] ngày nay đã dánh bại 60 vạn quân Kim. Tình hình Kim trở nên xấu đi.
Vệ Thiệu Vương đối đãi do dự, không có tài an bang trị quốc, chỉ biết thủ thành. Ông không khéo dùng người, không phân biệt trung gian, cuối cùng dẫn đến đại họa sát thân. Năm 1213, vào tháng 8, quân Mông Cổ lại tiến sát Trung Đô, hữu phó nguyên súy Hồ Sa Hổ (Hột Trạch Liệt Chấp Trung) khởi binh làm phản, giết chết Vệ Thiệu Vương. Tháng 9, Hoàn Nhan Tuần lên ngôi hoàng đế, tức [[Kim Tuyên Tông]]. Hồ Sa Hổ thỉnh phế Doãn Tế làm thứ nhân, dẫn theo hơn ba trăm bá quan đến tấu với triều đình. Kim Tuyên Tông bất đắc dĩ phải giáng Vệ Thiệu Vương thành Đông Hải quận hầu. Đến tháng 10, nguyên súy hữu giám quân [[Truật Hổ Cao Kỳ]] giết chết Hồ Sa Hổ.
 
== Cái chết ==
 
Vệ Thiệu Vương đối đãi do dự, không có tài an bang trị quốc, chỉ biết thủ thành. Ông không khéo dùng người, không phân biệt trung gian, cuối cùng dẫn đến đại họa sát thân.
 
Hồ Sa Hổ đã từng bị Kim chủ bãi chức nên sinh ra oán hận, mưu đồ thoán nghịch. Mùa hạ năm 1213, ông ta được phong làm Hữu phó nguyên soái, nắm 5000 Vũ Vệ quân đồn trú ở phía bắc Trung Đô. Hồ Sa Hổ sau đó cho giết sứ giả của nhà vua, rồi cùng đồ đảng [[Hoàn Nhan Sửu Nô]] nói thác là vâng chiếu đi đánh Tri Đại Hưng phủ Đồ Đan Nam Bình làm phản rồi đưa quân vào Yến Kinh, hạ trại ở cửa Quảng Dương<ref name="KS13" /><ref name="TTTTG160">''[[Tục tư trị thông giám]]'', [[:zh:s:續資治通鑑/卷160|quyển 160]]</ref><ref>''[[Kim sử]]'', quyển 70</ref>. Sau đó [[Hồ Sa Hổ]] giết chết [[Đồ Đan Nam Nình]], đến cửa Đông Hoa; được hộ vệ Tà Liệt, Hòa Nhĩ đưa vào cung, xưng làm Giảm quốc Đô nguyên soái, ép Vĩnh Tế ra khỏi cung, cho 200 quân canh giữa. Lại sai Hoàng môn đến chỗ Tả phu nhân Trịnh thị để lấy ngọc tỉ<ref name="TTTTG160" />. Trịnh thị nhất định không đưa nói
:''Ngọc tỉ là đồ của thiên tử. Hồ Sa Hổ chỉ là thần tử, sao dám lấy đi? Còn mày là cận vệ được vương ân sâu nặng, lúc chủ gặp nạn sao không tận trung mà lại hùa với giặc lấy ngọc tỉ. Đầu tao mấy được nhưng ngọc tỉ thì không?''
 
Hồ Sa Hổ vẫn cho người cướp lấy ngọc tỉ, giết thêm mấy chục người; rồi giết Kim chủ Vĩnh Tế. Lai theo ý của [[Đồ Đan Dật]], cho người rước anh của cố chủ Cảnh là Dực vương Tuấn lên ngôi, là [[Kim Tuyên Tông]]. Tân Kim chủ bị ép phải giáng Vĩnh Tế làm Đông Hải quận hầu. Không lâu sau Hồ Sa Hổ bị [[Thuật Hổ Cao Kì]] giết chết<ref name="TTTTG160" />.
 
Năm Trinh Hữu thứ 4 (1216), Kim Tuyên Tông ra chiếu truy phục Doãn Tế là Vệ Vương, thụy là Thiệu, đời sau gọi là Vệ Thiệu Vương.
* [[Kì Quốc Công chúa]] (Mẫu Viên thị)
 
== Tham khảo ==
*[[Kim sử]]
*[[Tục tư trị thông giám]]
== Chú thích ==
{{tham khảo|2}}
* [http://www.guoxue.com/shibu/24shi/jingshi/js_013.htm Kim sử -Vệ Thiệu Vương bản kỉ]