Khác biệt giữa các bản “Lý thuyết hỗn loạn”

n
robot Thêm: pam:Teoriang chaos; sửa cách trình bày
n (robot Thêm: sh:Teorija kaosa)
n (robot Thêm: pam:Teoriang chaos; sửa cách trình bày)
:''Album [[Jumpsteady]], xem [[thuyết hỗn mang(album)]].''
:''Trò chơi điện tử, xem [[Splinter Cell: Chaos Theory]].''
[[FileTập tin:WeierstrassFunction.svg|nhỏ|300px|Hàm Weierstrass, một loại hình phân dạng mô tả một chuyển động hỗn loạn]]
[[HìnhTập tin:Lorenz_system_r28_s10_b2-6666.png|nhỏ|300px|phải||Quỹ đạo của hệ Lorenz cho các giá trị ''r'' = 28, σσ = 10, ''b'' = 8/3]]
Trong lĩnh vực [[toán học]] và [[vật lý]], '''thuyết hỗn mang''' mô tả những hệ [[tuyến tính]] hoặc [[phi tuyến]] (trong một số điều kiện) thể hiện hiện tượng '''hỗn loạn''', đặc trưng bởi tính chất nhạy cảm với với điều kiện ban đầu (xem [[hiệu ứng cánh bướm]]). Với đặc tính này, những biến đổi quan sát được của các hệ thống vật lý có biểu hiện hỗn loạn trông có vẻ ngẫu nhiên, dù mô hình mô tả của hệ thống là 'xác định' theo nghĩa là được định nghĩa chính xác và không chứa những tham số ngẫu nhiên. Một vài ví dụ của những hệ thống như vậy là khí quyển trái đất, hệ mặt trời, kiến tạo học, đối lưu chất lỏng, kinh tế, tăng trưởng dân số.
 
Tính hòa lẫn nhau, các điểm tuần hoàn trù mật, và sự nhạy cảm đối với điều kiện ban đầu có thể mở rộng ra bất kì [[không gian metric]] nào.
 
=== Vùng thu hút ===
 
Một cách để nhìn thấy các chuyển đổng hỗn loạn, hay bất kì một thứ chuyển động nào, là vẽ [[sơ đồ pha]] của chuyển động đó. Trong một sơ đồ như vậy thời gian không được biểu diễn và mỗi trục đại diện cho một chiều của trạng thái. Chẳng hạn, ta có thể vẽ ''vị trí'' của một [[con lắc]] so với ''vận tốc'' của nó. Con lắc ở điểm dừng sẽ được vẽ bằng 1 điểm và một con lắc tuần hoàn lắc lư qua lại sẽ được vẽ bằng một đường cong khép kín. Khi một sơ đồ làm thành một đường cong khép kín, đường cong đó được gọi là một [[quỹ đạo]]. Con lắc của chúng ta có vô số quỹ đạo, tạo thành một vết các hình ellip lồng vào nhau xung quanh gốc tọa độ.
* [[Logistic map]]
* [[Henon map|Hénon map]]
* [[Lorenz attractor | Lorenz model]]
* [[Horseshoe map| Smale horseshoe]]
* [[Dynamical billiards]]
 
== Xem thêm ==
* [[Anosov diffeomorphism]]
* [[Bifurcation theory]]
* [[Complexity]]
* [[Dynamical system]]
* [[Phân dạng]]
** [[Benoit Mandelbrot]]
** [[Mandelbrot set]]
** [[Julia set]]
* [[Edge of chaos]]
* [[Mitchell Feigenbaum]]
* [[Predictability]]
* [[Sensitive dependency on initial conditions]]
 
== Tham khảo ==
=== Sách tham khảo có tính kỹ thuật ===
* {{Book reference | Author=Sprott, Julien Clinton | Title=Chaos and Time-Series Analysis | Publisher=Oxford University Press | Year=2003 | ID=ISBN 01985084090-19-850840-9}}
* {{Book reference | Author=Moon, Francis | Title=Chaotic and Fractal Dynamics | Publisher=Springer-Verlag New York, LLC | Year=1990 | ID=ISBN 04715457160-471-54571-6}}
* {{Book reference | Author=Gutzwiller, Martin | Title=Chaos in Classical and Quantum Mechanics | Publisher=Springer-Verlag New York, LLC | Year=1990 | ID=ISBN 03879717340-387-97173-4}}
* {{Book reference | Author=Alligood, K. T. | Title=Chaos: an introduction to dynamical systems | Publisher=Springer-Verlag New York, LLC | Year=1997 | ID=ISBN 03879467720-387-94677-2}}
* {{Book reference | Author=Gollub, J. P.; Baker, G. L. | Title=Chaotic dynamics | Publisher=Cambridge University Press | Year=1996 | ID=ISBN 05214768520-521-47685-2}}
* {{Book reference | Author=Baker, G. L. | Title=Chaos, Scattering and Statistical Mechanics | Publisher=Cambridge University Press | Year=1996 | ID=ISBN 05213951190-521-39511-9}}
* {{Book reference | Author=Strogatz, Steven | Title=Nonlinear Dynamics and Chaos | Publisher=Perseus Publishing | Year=2000 | ID=ISBN 07382045360-7382-0453-6}}
* {{Book reference | Author=Kiel, L. Douglas; Elliott, Euel W. | Title=Chaos Theory in the Social Sciences | Publisher=Perseus Publishing | Year=1997 | ID=ISBN 04720847200-472-08472-0}}
* "Wave Propagation in Ray-Chaotic Enclosures: Paradigms, Oddities and Examples", Vincenzo Galdi, et. al., ''IEEE Antennas and Propagation Magazine'', February 2005, p. 62
 
=== Các sách phổ thông ít có tính kỹ thuật ===
* ''The Beauty of Fractals'', by H.-O. Peitgen and P.H. Richter
* ''Chance and Chaos'', by David Ruelle
* ''Computers, Pattern, Chaos, and Beauty'', by [[Clifford A. Pickover]]
* ''Fractals'', by Hans Lauwerier
* ''Fractals Everywhere'', by [[Michael Barnsley]]
* ''Order Out of Chaos'', by [[Ilya Prigogine]] and Isabelle Stengers
* ''Chaos and Life'', by Richard J Bird
* ''Does God Play Dice?'', by [[Ian Stewart (mathematician)|Ian Stewart]]
* ''The Science of Fractal Images'', by Heinz-Otto Peitgen and Dietmar Saupe, Eds.
* ''Explaining Chaos'', by Peter Smith
* ''Chaos'', by [[James Gleick]]
* ''Complexity'', by M. Mitchell Waldrop
* ''Chaos, Fractals and Self-organisation'', by Arvind Kumar
* ''Chaotic Evolution and Strange Attractors'', by David Ruelle
* ''Sync: The emerging science of spontaneous order'', by Steven Strogatz
* ''The Essence of Chaos'', by [[Edward Lorenz]]
* ''Deep Simplicity'', by John Gribbin
 
=== Phim ảnh ===
* ''Ian Malcolm'', a character from the movie and book ''[[Jurassic Park]]'', was a chaos theory mathematician.
 
== Các liên kết ngoài ==
{{commonscat|Chaos theory}}
* http://www.nbi.dk/ChaosBook/
* [http://www.libraryreference.org/chaos.html Chaos Theory and Education]
* [http://www.imho.com/grae/chaos/chaos.html Chaos Theory: A Brief Introduction]
* [http://www.ae.uiuc.edu/lndvl Linear and Nonlinear Dynamics and Vibrations Laboratory at the University of Illinois]
* [http://hypertextbook.com/chaos/ The Chaos Hypertextbook]. An introductory primer on chaos and fractals.
* ''Chaos Theory in the Social Sciences'', edited by L Douglas Kiel, Euel W Elliott.
* [http://www.cut-the-knot.org/blue/chaos.shtml Emergence of Chaos]
* {{vi}} [http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=20F4aWQ9MTM0NzMmZ3JvdXBpZD0ma2luZD1leGFjdCZrZXl3b3JkPUglZTElYmIlOTZOK0xPJWUxJWJhJWEwTg==&page=1 Trạng thái "hỗn loạn"]
 
[[Thể loại:Lý thuyết hỗn loạn|*]]
[[it:Teoria del caos]]
[[he:תורת הכאוס]]
[[pam:Teoriang chaos]]
[[lt:Chaoso teorija]]
[[hu:Káoszelmélet]]
168.091

lần sửa đổi