Khác biệt giữa các bản “Quách Gia”

Hoàn thành bài
(Hoàn thành bài)
Quách Gia người huyện Dương Địch, quận Dĩnh Xuyên, Dự Châu ([[Hà Nam (Trung Quốc)|Hà Nam]] ngày nay).
 
''Phó tử'' chép: Quách Gia thời trẻ chí hướng cao xa. Thời Hán mạt thiên hạ sắp loạn, Gia từ lúc 20 tuổi trốn dấu hình tích, bí mật kết giao với người tuấn kiệt, không tiếp xúc với tục nhân nên người thời ấy đa phần chẳng ai biết, chỉ có bậc thức giả mới biết tài của Gia. Năm 21 tuổi, Gia được triệu vào phủ [[Tư đồ]]<ref name=":0">Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 17</ref>.
 
Lúc trước, Quách Gia lên phương bắc yết kiến Viên Thiệu, xong bảo với mưu sĩ của Thiệu là [[Tân Bình (Đông Hán)|Tân Bình]] và Quách Đồ rằng:
:''Bậc trí giả khéo ở việc chọn chủ, cho nên trăm lần mưu việc là trăm lần toàn vẹn mà công danh có thể lập được. Viên công muốn nhún mình đãi kẻ sĩ bắt chước Chu Công, nhưng chưa hiểu được mấu chốt của việc dùng người. Đòi nhiều nhưng ít thiết yếu, thích mưu mà không quyết, muốn chung sức cứu giúp đại nạn cho thiên hạ, định nghiệp vương bá, khó thay!''<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 16</ref>
:''Lã Bố dũng mãnh mà vô mưu, nay giao chiến ba trận đều thua cả, nhuệ khí của hắn đã suy rồi. Ba quân lấy tướng soái làm chủ, chủ suy thì quân không có chí chiến đấu. Trần Cung có trí mưu nhưng chậm chạp, nay là lúc khí của Bố chưa hồi phục, cái mưu của Cung chưa định, ta tiến gấp đánh chúng, có thể bắt được Bố vậy.''
Tào Tháo nghe theo, dùng kế dẫn nước sông Nghi, sông Tứ vào thành Hạ Phì, thành vỡ lở, bắt sống được Lã Bố, sau đó cho giết Bố.
 
''Phó tử'' chép: Tào Tháo muốn dẫn quân về, Quách Gia nói:
:''Xưa kia [[Hạng Vũ|Hạng Tịch]] đánh hơn 70 trận, chưa từng bị thua bại, một sớm thất thế mà thân chết nước vong, là bởi hữu dũng vô mưu vậy. Nay Bố mỗi khi đánh thường thất bại, khí lực suy tận, trong ngoài thất thố. Mà uy lực của Bố chẳng bằng được Hạng Tịch, song nỗi khốn quẫn lại trầm trọng hơn nhiều, nếu ta thừa thắng đánh hắn, chính là lúc bắt được hắn''<ref name=":1" />''.''
==Đối xử với Lưu Bị==
Đầu năm Kiến An thứ 4 (199), Tào Tháo đánh thắng Lã Bố, ban sư hồi triều. Lưu Bị cũng theo về Hứa Đô, theo công ban thưởng, cho Bị làm Dự Châu mục.
 
''Ngụy thư'' chép: Có người bảo Tào Tháo rằng:
:''Bị có chí anh hùng, nay không sớm trừ đi, sau tất thành họa.
''Phó tử'' chép: Khi Lưu Bị đến hàng, Tào Tháo dùng lễ khách đối đãi. Quách Gia nói với Tào Tháo rằng:
:''Bị có hùng tài mà rất được lòng người. Trương Phi, Quan Vũ đều có sức địch muôn người, sẵn lòng chết vì Bị. Gia xét thấy, Bị rốt cuộc không chịu ở dưới người, mưu tính của hắn chưa thể lường được vậy. Cổ nhân có nói ''"Một ngày thả địch, hậu hoạn nhiều đời"''. Nên sớm liệu đi''<ref name=":2" />''.''
Bấy giờ, Tào Tháo phụng mệnh Thiên tử để hiệu lệnh thiên hạ, đang chiêu dụ kẻ anh hùng để nêu cao đại tín, chưa theo mưu của Gia được. Đến lúc sai Bị đi đánh [[Viên Thuật]], Quách Gia và [[Trình Dục]] đều đón xe ngựa mà can rằng:
:''Thả Bị đi, là sinh biến vậy''<ref name=":2" />''!''
Bấy giờ Bị đã đi xa, đến Từ Châu liền giết tướng Xa Trụ của Tào Tháo, chiếm Từ Châu, cất binh làm phản. Tháo hận đã không dùng lời của Gia.
Bùi Tùng Chí khi chú giải đã cho rằng 2 cách nói trong ''Ngụy thư'' và ''Phó tử'' là trái ngược nhau, nhưng không chỉ ra cách nói nào là đúng.
:''[[Tam quốc diễn nghĩa|Tam Quốc diễn nghĩa]]'' thiên về cách nói trong ''Phó tử''.
''Phó tử'' chép: Tào Tháo muốn tức tốc đi đánh Lưu Bị, kẻ nghị bàn sợ rằng khi quân đi, bị Viên Thiệu đánh úp phía sau, tiến thì không đánh được mà lui thì mất chỗ ở. Tào Tháo ngờ sợ, hỏi Quách Gia, Gia khuyên:
:''Thiệu vốn chậm chạp mà đa nghi, đến tất không nhanh được. Bị mới khởi sự, nhân tâm chưa phục, đánh gấp hắn tất bại. Đấy là mấu chốt của lẽ tồn vong, chẳng nên bỏ lỡ vậy''<ref name=":3">Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 20</ref>''.''
Tào Tháo nghe theo, sang đông đánh Lưu Bị. Bị thua chạy sang chỗ Viên Thiệu, Thiệu quả nhiên không xuất binh.
 
Bùi Tùng Chi cho rằng trong ''Vũ đế kỷ'' việc quyết kế đánh Lưu Bị, liệu rằng Thiệu không xuất binh là do ở Tào Tháo chứ không phải Quách Gia<ref name=":3" />.
==Dự đoán về cái chết của Tôn Sách==
Bấy giờ, [[Tôn Sách]] đánh quanh ngàn dặm, thu hết xứ Giang Đông, nghe tin Tào Tháo và Viên Thiệu cầm giữ nhau ở Quan Độ, muốn vượt sông Giang lên phía bắc đánh úp Hứa Huyện. Chúng nghe nói đều sợ, Gia dự liệu rằng:
:''Sách mới thôn tính Giang Đông, những kẻ sĩ bị Sách giết đều là anh hùng hào kiệt, có thể khiến kẻ khác dốc sức đến chết. Vậy mà Sách lại coi thường không phòng bị, dẫu có trăm vạn bộ chúng, chẳng khác một mình đi giữa trung nguyên. Ví như có thích khách một mình mai phục, thì là một người đánh một người thôi. Vì thế ta cho rằng, Sách tất sẽ chết bởi tay một kẻ thất phu''<ref name=":3" />''.''
Tôn Sách đến ven biên, còn chưa sang sông, quả nhiên bị môn khách của Hứa Cống giết chết<ref name=":3" />.
 
Bùi Tùng Chi cho rằng Quách Gia dự đoán được Tôn Sách sẽ chết dưới tay kẻ thất phu là tiên kiến sáng suốt, nhưng không hẳn là thượng trí, vì Gia không biết Sách chết vào ngày tháng năm nào. Việc Sách chết vào đúng năm định đánh Hứa Đô chỉ là sự trùng hợp<ref name=":3" />.
==Giúp sức dẹp họ Viên==
Năm Kiến An thứ 5 (200), Quách Gia theo Tào Tháo đại phá 10 vạn quân của Viên Thiệu trong [[trận Quan Độ]]. Hai năm sau (202), Viên Thiệu ho ra máu, chết ở Nghiệp Thành, lập thư truyền vị cho con thứ 3 là [[Viên Thượng]], bỏ qua con trưởng là [[Viên Đàm]]. Hai anh em Đàm, Thượng đánh nhau giành quyền thừa kế.
 
Tào Tháo nhân cơ bắc phạt, Quách Gia theo đi đánh Đàm, Thượng ở Lê Dương, đánh thắng liên tiếp nhiều trận. Chư tướng muốn thừa thắng hết sức đánh<ref name=":3" />, Gia nói:
:''Viên Thiệu yêu quý hai đứa con này, không biết nên lập đứa nào. Có Quách Đồ, Phùng Kỷ là mưu thần giúp hai đứa, tất sẽ đến lúc chúng giao đấu, rồi chia lìa nhau vậy. Ta đánh gấp thì chúng hòa nhau, ta trì hoãn thì chúng nảy lòng tranh đoạt. Chẳng bằng ta xuôi nam hướng đến Kinh Châu vẻ như đi đánh Lưu Biểu, đợi chúng sinh biến; biến đã thành mà sau ta đánh chúng, có thể chỉ một trận là định được''<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 20-21</ref>''.''
Tào Tháo nghe theo, bèn nam chinh. Quân đi đến Tây Bình, Đàm và Thượng quả nhiên tranh đoạt Ký Châu. Đàm bị Thượng đánh bại, chạy đến giữ huyện Bình Nguyên, sai [[Tân Bì]] đến xin hàng. Tào Tháo quay về cứu Đàm vì thế bình định được huyện Nghiệp.
 
Quách Gia lại theo đi đánh Đàm ở Nam Bì, bình Ký Châu, được phong làm Vị Dương đình hầu.
''Phó tử'' chép: Hà Bắc đã bình, Tào Tháo nhiều lần triệu gọi kẻ sĩ nổi danh ở các châu Thanh, Ký, U, Tinh, dần dần sử dụng họ, cho họ làm Duyện thuộc xét việc. Đều là mưu kế của Quách Gia vậy<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 21</ref>.
 
==Gia đình==
''Phó tử'' chép: Hà Bắc đã bình, Tào Tháo nhiều lần triệu gọi kẻ sĩ nổi danh ở các châu Thanh, Ký, U, Tinh, dần dần sử dụng họ, cho họ làm Duyện thuộc xét việc. Đều là mưu kế của Quách Gia vậy<ref name=":4">Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 21</ref>.
Quách Gia có một con trai là Quách Dịch, tự là Bá Ích, dạy văn học cho thái tử nhưng chết sớm. Ông này có hai con trai là Quách Thâm và Quách Sưởng. Con Quách Thâm là Quách Liệp còn sau đó không rõ<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 23</ref>. Quách Sưởng, tự là Thái Trung, là người có tài, nhậm chức tán kỵ thường thị<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 24</ref>.
==Quyết kế đánh Ô Hoàn==
Năm 205, sau khi Viên Đàm bị tiêu diệt, hai anh em Viên Hy và Viên Thượng kéo nhau trốn sang xứ Liêu Tây, nương nhờ thủ lĩnh Ô Hoàn là [[Đạp Đốn]]. Tào Tháo muốn đem quân đánh Viên Thượng và người Ô Hoàn ở ba quận, chư tướng đều sợ [[Lưu Biểu]] sai Lưu Bị lấy danh nghĩa đánh Tào Tháo để tập kích Hứa Đô<ref name=":4" />. Quách Gia nói:
:''Công tuy uy chấn thiên hạ, nhưng rợ Hồ cậy mình ở xa, tất không đặt phòng bị. Nhân lúc họ không phòng bị, ta thốt nhiên đánh, có thể diệt được chúng vậy. Vả lại Viên Thiệu có ân với dân Di, mà anh em Thượng vẫn còn sống. Nay dân ở bốn châu chỉ vì uy của ta mà nương tựa, ân đức chưa rủ đến, mà dấy binh nam chinh, Thượng dựa vào người Ô Hoàn, chiêu vời bầy tôi của chủ đã chết, người Hồ nhất loạt nổi dậy, dân Di đều ứng theo, Đạp Đốn sinh lòng tính kế dòm ngó, e rằng Thanh, Ký không phải là của chúng ta nữa. Biểu chỉ ngồi bàn suông với khách thôi, tự biết tài mình chẳng đủ để chế ngự Bị, dùng vào việc lớn thì sợ không ngăn giữ được, dùng vào việc nhỏ thì Bị không để cho dùng, dẫu để nước rỗng viễn chinh, công không lo vậy''<ref name=":4" />''.''
Tào Tháo cất quân đi đánh Ô Hoàn, đến huyện dịch, Gia nói:
:''Binh quý ở chỗ thần tốc. Nay nghìn dặm đánh địch, đồ truy trọng nhiều, khó tranh lợi, vả lại bên kia nghe biết, tất có phòng bị; chẳng bằng để xe truy trọng lại, khinh binh gấp đường tiến phát, đánh úp chỗ họ không ngờ''<ref name=":4" />''.''
Tào Tháo ngầm tiến ra lối hiểm ở Lô Long tắc, thẳng đến sở trị của Thiền vu. Quân Ô Hoàn nghe tin Tào Tháo đến, kinh hoàng hợp nhau ứng chiến. Tào Tháo đánh tan cả, chém được Đạp Đốn và các vương hầu có tên tuổi<ref name=":5">Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 22</ref> trong [[trận núi Bạch Lang]]. Anh em Viên Hy, Viên Thượng trốn sang đất Liêu Đông.
==Qua đời==
Sau khi chinh phạt Ô Hoàn, Quách Gia về đến Liễu Thành thì bị ốm nặng, không lâu sau thì mất, vào năm Kiến An thứ 12 (207), bấy giờ mới có 38 tuổi. Tào Tháo thương tiếc lắm, bảo bọn Tuân Du rằng:
:''Các ngài tuổi đều suýt soát Cô, chỉ có Phụng Hiếu là ít tuổi nhất. Sau khi thiên hạ an định, ta muốn đem hậu sự phó thác cho ông ấy, mà giữa lúc tráng niên lại yểu mệnh chết sớm, là mệnh vận sao!''<ref name=":5" />
Nói rồi viết biểu tấu lên triều đình, xin tăng thêm cho Quách Gia 800 hộ, cộng với cả lúc trước là 1,000 hộ, lại ban cho thụy là Trinh hầu, cho con của Gia là Dịch kế tự<ref name=":5" />.
:''Tam Quốc diễn nghĩa'' viết rằng Quách Gia khi mất để lại cẩm nang mật kế giúp Tào Tháo trừ anh em họ Viên.
 
== Gia đình ==
Quách Gia có một con trai là Quách Dịch, tự là Bá Ích, dạy văn học cho thái tử nhưng chết sớm. Ông này có hai con trai là Quách Thâm và Quách Sưởng. Con Quách Thâm là Quách Liệp còn sau đó không rõ<ref name=":6">Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 23</ref>. Quách Sưởng, tự là Thái Trung, là người có tài, nhậm chức tán kỵ thường thị<ref>Tam Quốc Chí, sách đã dẫn, tr 24</ref>.
 
==Nhận xét==
Quách Gia là một mưu sĩ giỏi thời Tam Quốc, trong trận Quan Độ đứng trước trận tiền ông có nói với Tào Tháo: ''"Thừa tướng còn đang theo dõi đợi chờ à?"'', Tào Tháo trả lời: ''"Viên Thiệu thế định tới đây đang nhẽ phải giữ thế tấn công, nay hắn lại dùng phụng bài trước trận tiền, ý của ngươi là hắn muốn thủ?"'' khi đó Quách Gia nói một câu chính xác ý nghĩa cho cả trận đánh: ''"Viện Thiệu có thể thủ, nhưng thừa tướng không thể nào làm như vậy, quân ta tinh nhuệ một chọi lại mười, cần phải tác chiến ngay lập tức, chần chừ đôi lúc lòng quân phập phồng thì nguy hiểm lắm"''.
 
''Tam Quốc Chí'' chép: Quách Gia học vấn tinh thông sâu sắc lại có mưu lược, thấu hiểu sự việc. Tào Tháo từng nói:
:''Chỉ có Phụng Hiếu có thể hiểu được ý của Cô''<ref name=":5" />''.''
Sau khi Tào Tháo đi đánh thua [[trận Xích Bích]] quay về, đến Ba Khâu gặp dịch bệnh, đốt thuyền, than rằng:
:''Nếu Quách Phụng Hiếu còn, chẳng khiến Cô đến nỗi này''<ref name=":6" />''.''
''Phó tử'' chép: Tào Tháo lại than rằng:
:''Thương thay Phụng Hiếu! Xót thay Phụng Hiếu! Tiếc thay Phụng Hiếu!''<ref name=":6" />
Lúc trước, [[Trần Quần]] chê Quách Gia không sửa hạnh kiểm, mấy lần ở triều đình tố cáo Quách Gia, Gia tỏ ý tự nhiên, Tào Tháo càng trọng dùng Quách Gia hơn, nhưng vì Trần Quần có tài chủ trì chính nghĩa, Tào Tháo cũng rất hài lòng<ref name=":6" />.
 
Trong "[[Tam quốc diễn nghĩa]]", La Quán Trung có bài thơ khen Quách Gia rằng:
 
 
==Tham khảo==
* ''[[Tam quốc chí|Tam Quốc Chí]],'' [[Trần Thọ]] (Bùi Tùng Chi chú giải), 2016, NXB Văn Học, Bùi Thông biên dịch, Phạm Thành Long hiệu đính, tập II, Quách Gia truyện
* ''[[Tam quốc diễn nghĩa|Tam Quốc diễn nghĩa]]'', [[La Quán Trung]], bản dịch của cụ [[Phan Kế Bính]], Bùi Kỷ hiệu đính
 
== Chú thích ==
303

lần sửa đổi