Mở trình đơn chính

Các thay đổi

không có tóm lược sửa đổi
|sample=Zhuyinbaike.svg
|imagesize=250px
|caption= Chú âm của chữ 百科全書 (''Bách Khoa Toàn Thư'')
|creator=Độc Âm Thống Nhất Hội<br>Được giới thiệu bởi [[Chính phủ Bắc Dương]]
|time= 1918 đến 1958 ở [[Trung Quốc]];<br>1945 đến hiện tại ở [[Đài Loan]]
|j=zyu³ jam¹ fu⁴ hou²|y=jyu yām fùh houh}}
{{Alphabet}}
[[File:Bopomofo first 4 letters.png|thumb|left|108px|4 chữ cái đầu của chú âm {{lang|zh-TW|ㄅㄆㄇㄈ}} (Bopomofo)]]
[[File:Bopomofo.png|thumbnail|right|250px|Bút thuận của chú âm (đỏ→lục→lam) và [[bính âm]] tương ứng]]
 
'''Chú âm phù hiệu''' ({{zh|t=注音符號|p=bōpōmōfō|j=bo1 po1 mo1 fo1}}; Chú âm phù hiệu: {{lang|zh-TW|ㄓㄨˋ ㄧㄣ ㄈㄨˊ ㄏㄠˋ}}) hay '''chú âm''' là một loại chữ viết dùng để kí hiệu cách phát âm các [[chữ Hán]] trong [[tiếng Quan Thoại]] [[Trung Quốc]]. Bảng chữ cái chú âm gồm có 37 kí tự và 4 dấu thanh và có thể kí hiệu được toàn bộ các âm Quan Thoại của chữ Hán. Chú âm phù hiệu được phổ biến rộng rãi ở Trung Quốc bởi [[Chính phủ Bắc Dương]] vào những năm 1910 và được dùng song song với hệ thống phiên âm chữ Hán [[Wade-Giles]]. Rồi hệ thống Wade-Giles được thay thế vào năm 1958 bằng hệ thống [[Bính âm Hán ngữ]] bởi [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]]<ref>{{chú thích web |publisher=Xinhua News Agency |date=11 tháng 2, 2008 |title = Pinyin celebrates 50th birthday |url=http://www.china.org.cn/english/news/242463.htm |accessdate = 20 tháng 9, 2008}}</ref> và tại [[Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế]] vào năm 1982<ref name="ISO1982">{{chú thích web|url=http://www.iso.org/iso/iso_catalogue/catalogue_ics/catalogue_detail_ics.htm?csnumber=13682|title=ISO 7098:1982 – Documentation – Romanization of Chinese |accessdate=1 tháng 3, 2009}}</ref>. Mặc dù [[Đài Loan]] đã chính thức không sử dụng hệ thống Wade-Giles từ năm 2009, chú âm phù hiệu vẫn được sử dụng chính thức và rộng rãi tại đây trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là [[giáo dục]] và [[đánh máy]].
 
== Tên gọi ==
Tên gọi chính thức cũ của hệ thống chú âm phù hiệu là ''Quốc âm tự mẫu'' (國音字母) và ''Chú âm tự mẫu'' (注音字母)<ref name=GIO>{{chú thích web|first=Government Information Office |last=The Republic of China government |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/02PeopleandLanguage.htm |title=Taiwan Yearbook 2006: The People & Languages }} &#124;Also available at {{Wayback |date=20070509032222 |url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/02PeopleandLanguage.htm }}</ref>. Đến năm 1930 thì được đổi tên thành ''Chú âm phù hiệu'' như hiện nay và sớm được [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa]] sử dụng trong việc giáo dục tiểu học.
 
== Kí tự chú âm ==
=== Phụ âm ===
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align:center" class="wikitable"
|- lang="zh-tw"
!Chú âm phù hiệu
|ㄅ||ㄆ||ㄇ||ㄈ||ㄉ||ㄊ||ㄋ||ㄌ||ㄍ||ㄎ||ㄏ||ㄐ||ㄑ||ㄒ||ㄓ||ㄔ||ㄕ||ㄖ||ㄗ||ㄘ||ㄙ
|- lang="en"
!Bính âm
|b||p||m||f||d||t||n||l||g||k||h||j||q||x||zh||ch||sh||r||z||c||s
|- lang="en" class="IPA"
!lang="vi"|IPA
|b̥||pʰ||m||f||d̥||tʰ||n||l||ɡ̊||kʰ||x||d̥ʑ̥||tɕʰ||ɕ||d̥ʐ̥||tʂʰ||ʂ||ʐ||ʣ̥||tsʰ||s
|}
 
=== Nguyên âm ===
 
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align:center" class="wikitable"
|- lang="zh-tw"
!Chú âm phù hiệu
|ㄚ||ㄜ||ㄧ||ㄨ||ㄛ||ㄩ||ㄝ||ㄞ||ㄟ||ㄠ||ㄡ||colspan="2"|ㄢ||colspan="2"|ㄣ||ㄤ||colspan="2"|ㄥ||colspan="2"|ㄦ
|- lang="en"
!Bính âm
|a||e||i||u||o||ü||ê||ai||ei||ao||ou||colspan="2"|an||colspan="2"|en||ang||eng||ng||er||r
|- lang="en" class="IPA"
!lang="vi"|IPA
|a||ɤ||i||u||o||y||e||aɪ||eɪ||aʊ||oʊ||an||ɛn||ən||n||ɑŋ||ɤŋ||ŋ||ɚ||r
|}
 
* {{lang|zh-TW|ㄧ}} trong cách viết ngang sẽ viết là "─", còn nếu viết dọc thì sẽ viết là "│".
* {{lang|zh-TW|ㄢ}} được phát âm là {{IPA|ɛn}} nếu đứng sau {{lang|zh-TW|ㄧ}} và {{lang|zh-TW|ㄩ}}.
* {{lang|zh-TW|ㄣ}} được phát âm là {{IPA|n}} nếu đứng sau {{lang|zh-TW|ㄧ}} và {{lang|zh-TW|ㄩ}}.
* {{lang|zh-TW|ㄥ}} được phát âm là {{IPA|ŋ}} nếu đứng sau một nguyên âm.
* {{lang|zh-TW|ㄦ}} có thể được sử dụng trong Nhi hóa.
 
=== Thanh điệu ===
 
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align:center" class="wikitable"
|- lang="vi"
!Thanh!!Âm bình!!Dương bình!!Thượng thanh!!Khứ thanh!!Khinh thanh
|- lang="zh-tw"
!lang="vi"|Chú âm<br />phù hiệu
||ˉ||ˊ||ˇ||ˋ||˙
|}
 
=== Ngoại lệ ===
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" style="text-align:center" class="wikitable"
|- lang="zh-tw"
!lang="vi"|Chú âm<br />phù hiệu
|ㄩㄥ||ㄨㄥ||ㄧㄥ||ㄧㄣ||ㄧㄝ||ㄩㄝ
|- lang="en"
!lang="vi"|Bính âm
|iong||ong||ing||in||ie||üe
|}
 
== Xem thêm ==