Khác biệt giữa các bản “Tấn Vũ Đế”

không có tóm lược sửa đổi
n (→‎top: sửa chính tả 3, replaced: tên chữtên tự using AWB)
 
== Thừa hưởng cơ nghiệp cha ông ==
Tư Mã Viêm là cháu nội [[Tư Mã Ý]], con trai trưởng [[Tư Mã Chiêu]], mẹ ông là Vương Nguyên Cơ, con gái của Vương Túc. Khi Tư Mã Viêm lớn lên, dòng họ Tư Mã đã nắm quyền thao túng Triều đình nhà Ngụy thời Tam Quốc.
 
Năm 251, Tư Mã Ý qua đời, bác Tư Mã Viêm là [[Tư Mã Sư]] lên thay, nắm quyền trong triều. Tư Mã Sư không có con nên Tư Mã Chiêu cho người con thứ [[Tư Mã Du]] (em Viêm) làm con anh mình. Tư Mã Sư thấy Phế đế Tào Phương có ý chống đối, bèn truất ngôi và lập Tào Mao lên thay.
 
Năm 254, Tư Mã Sư ốm chết, Tư Mã Chiêu lên thay. Tào Mao cũng định chống đối Chiêu, bị Chiêu giết chết và lập Tào Hoán kế vị, tức Ngụy Nguyên Đế.
Tư Mã Viêm lên ngôi Tấn Vương, không lâu sau đó đã bắt Hoàng đế [[Tào Hoán]] của [[Tào Ngụy]] thoái vị và giao lại Triều đình cho mình vào ngày Nhâm Tuất (13) tháng 12 năm Ất Dậu (tức [[4 tháng 2]] năm 266). Ông lên ngôi Hoàng đế vào ngày Bính Dần (17) cùng tháng (tức [[8 tháng 2]]), tức là vua '''Tấn Vũ Đế''', vương triều Tây Tấn được thành lập.
 
== Hoàng đế Đại Tấn ==
Các lực lượng chống đối trung thành với nhà Ngụy đều không còn, các đại thần khuyên ông nên đánh nốt nước Ngô vì Vua Ngô là [[Tôn Hạo]] là kẻ tàn bạo đang mất lòng dân. Sau mấy lần do dự, cuối cùng Tư Mã Viêm sai [[Đỗ Dự]], Vương Tuấn cùng Tư Mã Du mang quân Nam tiến đánh Ngô (280). Quân Tấn nhanh chóng đánh bại quân Ngô và tiêu diệt nước Ngô, bắt sống Tôn Hạo.
 
=== CaiThống trịnhất Trung Hoa ===
Các lực lượng chống đối trung thành với nhà Ngụy đều không còn, các đại thần khuyên ông nên đánh nốt nước Ngô vì Vua Ngô là [[Tôn Hạo]] là kẻ tàn bạo đang mất lòng dân. Sau mấy lần do dự, cuối cùng Tư Mã Viêm sai [[Đỗ Dự]], [[Vương Tuấn (đầu Tây Tấn)|Vương Tuấn]] cùng Tư Mã Du mang quân Nam tiến đánh Ngô (280279). Quân Tấn nhanh chóng đánh bại quân Ngô và tiêu diệt nước Ngô, bắt sống Tôn Hạo (đầu năm 280). Đến đây thì chấm dứt thời kì chiến loạn đẫm máu kéo dài từ thời [[Nhà Hán|Hán mạt]] gần 100 năm, Trung Hoa lại được quy về một mối.
 
=== Thái Khang chi trị ===
Trước sự hùng mạnh của Tây Tấn, những sự cướp phá chống Trung Quốc của [[Hung Nô]] và những bộ tộc khác tạm dừng trong một thời gian. Và chính sách định cư các bộ tộc bên trong Trung Quốc đã có kết quả. Triển vọng về một nền hòa bình, thống nhất và thịnh vượng bắt đầu.
 
Năm 280, Tấn Vũ Đế bắt đầu thi hành chính sách mới. Quân đội được nghỉ ngơi, các vũ khí kim loại bị đúc thành tiền. Nhưng cố gắng của Tấn Vũ Đế nhằm giải ngũ quân đội không có nhiều kết quả. Một số binh sĩ giải ngũ nhưng vẫn giữ vũ khí, các binh sĩ buôn bán vũ khí của họ với Hung Nô để đổi lấy đất, còn các hoàng thân ở vùng xa không chịu giải giáp hay giản tán quân đội của mình.
 
Đối với vua cũ của ba nước là Tào Hoán, Tôn Hạo và [[Lưu Thiện|Lưu Thiền]], Vũ Đế đối xử rất hậu, cho hưởng đủ phú quý sung túc, ngay cả Tào Hoán khi dâng biểu cũng không cần xưng "thần". Những việc làm này khiến cho quý tộc ba nước dần quy thuận, không nghĩ kế làm phản nữa<ref name=":0">Trương Thánh, sách đã dẫn, tr 116</ref>.
 
Đối với dân chúng, Vũ Đế thi hành chính sách <nowiki>''</nowiki>Chiếm điền chế", quy định đàn ông có thể sở hữu 70 mẫu ruộng, đàn bà có thể sở hữu 30 mẫu. Chính sách này đã thúc đẩy dân chúng tích cực sản xuất, bình ổn vùng nông thôn. Có nông nghiệp làm cơ sở, thương nghiệp và thủ công nghiệp nhanh chóng phát triển, kinh tế cả nước phát triển phồn thịnh<ref name=":0" />. Vũ Đế cho bãi bỏ chế độ đồn điền do [[Tào Tháo]] lập nên, cho những hộ dân đồn điền được biên lại thành hộ trong châu quận. Nhà vua cho chiêu mộ những người lưu dân từ Thục và Ngô đến phương bắc nhằm gia tăng dân số. Ngoài ra Vũ Đế còn cấm những nhà giàu tự chiêu mộ tá điền.
 
Ngoài ra, Vũ Đế còn thi hành chính sách cai trị "vô vi<nowiki>''</nowiki>, ban ra 5 chiếu thư<ref name=":0" />:
* Thứ nhất là chính thân, yêu cầu quan lại phải liêm khiết, yêu thương dân chúng.
* Thứ hai là tích cực chăm lo việc của dân.
* Thứ ba là giúp đỡ người cô quả, cẩn phải kiẹp thời cứu giúp những người hoạn nạn.
* Thứ tư là coi trọng nông nghiệp, hạn chế các ngành nghề khác phát triển (như thương nghiệp).
* Thứ năm là về nhân sự, loại bỏ những chức vụ không cần thiết<ref name=":1">Trương Thánh, sách đã dẫn, tr 117</ref>.
Nhờ những chính sách trên, dân số dần được gia tăng. Năm Thái Khang thứ 3 (282), cả nước có 377 vạn hộ. Vào những năm Thái Khang, thiên hạ vô sự, nhờ thế mà xuất hiện lại cảnh tượng phồn vinh kể từ thời nhà Hán, sử sách gọi là [[Thái Khang chi trị]].
 
Vũ Đế tìm cách quay lại thời kỳ vĩ đại của triều Hán, khi hòa bình và thịnh vượng có ở khắp đất nước và nhà Hán có được quyền lực trung ương mạnh. Tấn Vũ Đế đặt ra các cải cách nhằm mục đích kiềm chế quyền lực địa phương - quyền lực của các gia đình lớn. Nhưng những [[đổi mới|cải cách]] đó không thành công.
 
=== NgườiĐại kếphong vịtông thất ===
[[Tào Phi|Ngụy Văn Đế Tào Phi]] phế [[Hán Hiến Đế]], lên ngôi lập ra nhà Ngụy, sau đó chèn ép các em trai, bãi bỏ binh quyền của tông thất họ Tào, tự làm cô lập hoàng đế nên khi Tư Mã Ý tạo phản trong tông thất không ai ra giúp được hoàng đế. Tấn Vũ Đế lên ngôi, nhận được bài học của Tào Ngụy nên đại phong tông thất làm các phiên vương, thành lập các quận quốc nhỏ trên khắp lãnh thổ nhà Tấn. Các phiên vương được tự coi việc hành chính và mộ tư binh trên lãnh thổ của mình. Chính sách này có mục đích trấn áp những hào tộc có dã tâm nhưng đã phản tác dụng, vì lịch sử đã chứng minh, vào [[Loạn bát vương]] thì chính các phiên vương mới là những kẻ có dã tâm muốn tranh ngôi báu.
Ngoài một số cố gắng thay đổi chính sách không thành công, Tấn Vũ Đế được xem là người hoang dâm. Sau khi đánh chiếm [[Đông Ngô]], ông bắt rất nhiều cung nữ của Tôn Hạo về [[Lạc Dương]], số lượng lên tới vài ngàn. Hằng ngày ông thường cưỡi [[xe]] [[dê]] kéo chạy đi các buồng cung nữ, nếu xe dừng lại ở đâu thì ông dừng lại ngủ ở đó. Vì thế các cung nữ đều thi nhau để cành dâu trước cửa để hấp dẫn con dê kéo xe cho vua, hy vọng vua sẽ ghé vào chỗ mình.
 
Tấn Vũ Đế trọng dụng tông thất vốn là để đối phó với giai cấp sĩ tộc (những gia tộc đời đời làm quan), vì từ khi Tào Phi thực hiện chính sách Cửu phẩm trung chính chế (chia những hào môn vọng tộc trên cả nước thành 9 bậc; cứ thế theo sự lớn nhỏ của gia tộc mà nhận chức quan, từ đó lũng đoạn con đường làm quan, nhất là những đại sĩ tộc) do [[Trần Quần]] khởi xướng, trên cơ bản tầng lớp sĩ tộc đã nắm giữ toàn bộ đất nước bao gồm: trên từ thượng tầng kiến trúc (chính quyền), dưới đến hạ tầng cơ sở (kinh tế), thậm chí quyền phát ngôn của người dân cũng bị sĩ tộc nắm trong tay (ngôn luận). Gia tộc Tư Mã nhờ sự ủng hộ của đại đa số sĩ tộc mới lên ngôi nên trong mắt sĩ tộc khác, họ Tư Mã cũng chỉ là một sĩ tộc, hoàng đế là gia chủ đại biểu của sĩ tộc đó. Vì thế Tấn Vũ Đế mới phân phong cho tôn thất nắm đại quyền về kinh tế và quân sự tại địa phương để duy trì sự ưu việt của hoàng tộc.
 
=== Bãi bỏ quận binh ===
Từ cuối thời Hán, sau [[Khởi nghĩa Khăn Vàng]], [[Hán Linh Đế]] hạ chiếu cho các trấn tự mộ quân lính phòng giữ chống giặc. Việc này tạo thành tình thế phiên trấn cát cứ, dẫn đến chiến loạn liên miên giữa các chư hầu kéo theo sự diệt vong của triều Đông Hán và tình trạng này kéo dài đến hết thời Tam Quốc. Sau khi thống nhất toàn quốc, Vũ Đế hạ chiếu: <nowiki>''</nowiki>Bãi bỏ binh lính ở các châu quận. Quận lớn thì giữ lại 100 quân lính, quận nhỏ giữ lại 50 lính để giữ trị an.", quy định:
* Các châu, quận không có chiến sự thì phải bãi binh hết.
* Đứng đầu các châu là quan Thứ sử giờ chỉ có nhiệm vụ giám sát, bãi bỏ danh hiệu tướng quân, không cho cầm quân nữa, cũng không được kiêm nhiệm chức quan giáo úy lĩnh binh.
* Thực hiện quân - dân phân trị, đô đốc giáo úy trị quân, thứ sử trị dân.
Bãi bỏ châu quận binh, một mặt có thể khiến các quan địa phương tập trung vào việc dân sinh, một mặt giảm nhẹ gánh nặng binh dịch cho dân. Gánh nặng binh dịch là gánh nặng lớn nhất của nông dân từ năm Quang Hòa thứ 7 (184) thời Hán Linh Đế. Việc bãi bỏ binh dịch đối với khôi phục sản xuất có ý nghĩa trọng đại, nhưng vì không có quận binh nên ngay cả trị an trong quận cũng không thể duy trì, đến năm 301, khi thiên hạ đại loạn, nhà Tấn không thể khống chế được cục diện nữa.
 
=== Đời sống xã hội ===
Ngoài một số cố gắng thay đổi chính sách không thành công, Tấn Vũ Đế được xem là người hoang dâm. Sau khi đánh chiếm [[Đông Ngô]], ông bắt rất nhiều cung nữ của Tôn Hạo về [[Lạc Dương]], số lượng lên tới vàinăm ngàn người. Hằng ngày ông thường cưỡi [[xe]] [[dê]] kéo chạy đi các buồng cung nữ, nếu xe dừng lại ở đâu thì ông dừng lại ngủ ở đó. Vì thế các cung nữ đều thi nhau để cành dâu trước cửa để hấp dẫn con dê kéo xe cho vua, hy vọng vua sẽ ghé vào chỗ mình<ref name=":1" />.
 
Vũ Đế là một sống xa hoa, thích xây cất nhiều cung điện, việc ăn mặc cũng rất xa xỉ. Lối sống xa hoa của ông ảnh hưởng khắp cả nước. Các quan lại và bọn nhà giàu đua nhau bắt chước theo, khoe khoang sự giàu có, thi xem ai giàu hơn<ref name=":1" />. Điển hình là việc đua của báu của [[Thạch Sùng (nhà Tấn)|Thạch Sùng]] và Vương Khải. Vũ Đế thậm chí còn tặng Vương Khải một cây san hô để thi với Thạch Sùng.
 
Các tông thất và quý tộc nhà Tấn nhờ có đặc quyền kinh tế nên tích trữ được lượng lớn tài phú, nhờ đó mà thoải mái sống trong xa hoa, ăn mỗi bữa cơm phải tiêu hơn một vạn tiền. Vì để duy trì lối sống xa hoa này nên triều đình phải tăng thuế, quan viên hủ bại tham ô đã thành thói thường, trong khi đó dân chúng sống trong nghèo đói, ăn không no mặc không ấm.
 
=== Sai lầm trong việc lập tự ===
Việc triều chính, Tấn Vũ Đế dựa vào hai đại thần Giả Sung và Vệ Quán là hai người từng theo giúp [[Tư Mã Chiêu]] cuối thời Ngụy trước kia. Sau khi Dương thị được lập làm Hoàng hậu, Vũ Đế cất nhắc cha Dương Hậu là Dương Tuấn làm đại thần.
 
Tấn Vũ Đế có con cả [[Tấn Huệ Đế|Tư Mã Trung]] vốn là người đần độn. Vũ Đế muốn chọn con gái [[Vệ Quán]] cho Trung nhưng lại nghe Dương hậu khuyên nên lấy con gái [[Giả Sung]] là [[Giả Nam Phong]]. Trước khi lấy Giả thị, Trung đã sinh được con trai là Tư Mã Duật, con cung nhân Tạ thị.
 
Vũ Đế sắp mất, lo lắng vì thái tử Trung đần độn. Vệ Quán từng khuyên thay thái tử nhưng Vũ Đế không nghe vì thấy cháu là [[Tư Mã Duật|Duật]] có tư chất thông minh, hy vọng cháu có thể giúp được con.
 
== Qua đời ==
Năm 290, Tấn Vũ Đế [[chết|qua đời]], hưởng thọ 54 tuổi, được truy tôn [[miếu hiệu]] là '''Thế Tổ''', [[thụy hiệu]] là '''Vũ hoàng đế'''.
 
Thái tử Tư Mã Trung lên thay, tức [[Tấn Huệ Đế]], Giả thị được phong làm Hoàng hậu. Ngay sau cái chết của ông, [[nhà Tấn]] bắt đầu suy yếu vì Huệ Đế không điều hành nổi triều đình, các hoàng thân đồng loạt nổi lên làm loạn, gây ra [[Loạn bát vương]] và [[Ngũ Hồ thập lục quốc|loạn Ngũ Hồ]] dẫn tới sự diệt vong của nhà Tây Tấn, tất cả chỉ khoảng 26 năm sau khi Vũ Đế mất.
 
== Nhận xét ==
Tấn Vũ Đế một lần nữa thống nhất Trung Hoa, cai trị đất nước theo nguyên tắc <nowiki>''vô vi''</nowiki>, khoan thư sức dân, phát triển sản xuất, khiến kinh tế phát triển thịnh vương nhưng tiếc rằng cuối đời ông ham mê tửu sắc, tham lam vô độ. Sự dâm loạn, xa hoa của ông đã trở thành trào lưu lan rộng khắp cả nước<ref>Trương Thánh, sách đã dẫn, tr 115</ref>. Ngoài ra một loạt các chính sách sai lầm như vấn đề đối xử với người Hồ, vấn đề lạm phong các phiên vương và sai lầm trong việc chọn người kế vị đã chôn vùi vương triều Tây Tấn, khiến cho Tây Tấn trở thành vương triều đầu tiên bị ngoại tộc tiêu diệt.
 
Vũ Đế từng hỏi đại thần là Lưu Nghị rằng:
 
== Xem thêm ==
* Học viện quân sự cấp cao (1992), ''Lịch sử Trung Quốc từ thượng cổ đến Năm đời mười nước''
* Nguyễn Khắc Thuần (2003), ''Các đời đế vương Trung Hoa'', Nhà xuất bản Giáo dục
* Trương Thánh (2013), ''Chính sử Trung Quốc qua các triều đại - 350 vị hoàng đế nổi tiếng'', Nhà xuất bản Văn Hóa - Thông Tin
 
{{Navboxes
303

lần sửa đổi