Khác biệt giữa các bản “Trà đạo Nhật Bản”

Đã lùi về phiên bản 23745064 bởi DangTungDuong (thảo luận): Ổn định. (TW)
(Đã lùi về phiên bản 23745064 bởi DangTungDuong (thảo luận): Ổn định. (TW))
{{TOCright}}
 
== Khái quát: Hòa - Kính - Thanh - Tịch==
''Hòa, Kính, Thanh, Tịch'' (和 - 敬 - 清 - 寂) là bốn nguyên tắc cơ bản của Trà đạo. Phật giáo thường dùng thuật ngữ "ngón tay chỉ mặt trăng". Suy rộng ra, Trà đạo là con đường mà đi hết con đường đó sẽ đến nơi có "trà vừa ngon vừa không ngon".
 
Khác với trông chờ vào đâu đó, Trà đạo thuộc về bên lối sống "tự làm chủ bản thân".
 
==Lịch sử==
===Giai đoạn 1===
Vào [[thế kỷ 8|thế kỷ thứ 8]] - [[thế kỷ thứ 14|14]] trà bắt đầu được sử dụng phổ biến trong tầng lớp quý tộc. Lúc đó có các cuộc thi đấu đoán tên trà. Văn hóa uống trà giai đoạn đó được coi là những trò chơi xa xỉ và tầng lớp quý tộc rất thích dụng cụ uống [[trà Trung Quốc]].
Dần dần, trà đạo được đưa vào phòng khách theo phong cách phương Tây. Người đến không cần phải gò bó theo kiểu ngồi hay cách uống trà của người Nhật vẫn có thể mặc áo theo kiểu Tây phương.
 
==Trà thất==
[[Tập tin:Museum für Ostasiatische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 017.jpg|phải|nhỏ|Bên trong một Trà thất]]
'''Trà thất''' là một căn phòng nhỏ dành riêng cho việc uống trà, nó còn được gọi là "nhà không".
Ngay trong phòng trà cũng ngự trị một bầu không khí lặng lẽ cô tịch, không có màu sắc rực rỡ, chỉ có màu vàng nhạt của tấm thảm rơm và màu tro nhạt của những bức vách bằng giấy.
 
==Tokonoma==
'''Tokonoma''' là một góc phòng được trang trí và hơi thụt vào trong so với vách tường. Tokonoma là một trong bốn nhân tố thiết yếu tạo nên phòng khách chính của một căn nhà. Bản thân từ "tokonoma" ám chỉ góc phòng thụt vào hoặc căn phòng có góc như nó.
 
:Thiền gây ảnh hưởng đến tokonoma lẫn chabana... chỉ khi chúng ta chú tâm đến những chi tiết nhỏ bé trong cuộc sống thì mới thấy vẻ đẹp trong những điều giản dị.
 
==Chabana==
<!--Hình thiếu thông tin về bản quyền [[Hình:Kakejiku2.jpg|80px|nhỏ|trái|Chabana & Kakejiku]] -->
'''Chabana''' (茶花) là phong cách cắm hoa đơn giản mà thanh lịch của Trà đạo, có nguồn gốc sâu xa từ việc nghi thức hóa [[Ikebana]]. ''Cha'', theo nghĩa đen, là "trà" và ''ban'', biến âm của từ ''hana'', có nghĩa là "hoa".
Lọ hoa có thể được làm từ bất kỳ chất liệu nào, từ đồng, gốm tráng men hoặc không tráng men, cho đến tre, thuỷ tinh và các vật liệu khác.
:Khi cắm hoa cho một bữa tiệc trà, đầu tiên chủ nhà phải chọn hoa và lọ tương ứng. Hoa trong phòng trà gợi được cho người ngắm cảm giác như đang đứng giữa khu vườn tự nhiên.
:Cách cắm hoa sẽ cho ra nhiều ý nghĩa. Ví dụ như cành thưa thớt sẽ biển hiện cho mùa đông hay, ngược lại, cắm nhiều cành đan xen với nhau sẽ tượng trưng cho mùa hạ. Hay như nụ hoa sẽ có nghĩa là tương lai, bông hoa chớm nở có nghĩa là hiện tại, và bông hoa đã nở bung gần hết có nghĩa là quá khứ
 
==Kakejiku==
<!--Hình thiếu thông tin về bản quyền [[Hình:No-word.jpg|70px|nhỏ|phải|Chữ "Vô"]] -->
'''Kakejiku''' tạm hiểu chỉ là một tấm vải trống trơn, nó có thể cuộn vào đi theo bia rượu, hoặc mở ra treo trên vách tường tokonoma. Lúc thì gắn vào Kakejiku một bức tranh nhỏ, lúc khác một bức [[thư pháp]] hoặc là sự kết hợp cả tranh và chữ ([[thư họa]]). Những nội dung khi xuất hiện trên Kakejiku thường mang ý nghĩa sâu xa, có thể là một [[công án]] [[Thiền tông]],... Chẳng hạn,
:"Just do it!".
 
==Các đạo cụ được sử dụng trong Trà Đạo==
 
Để có thể thực hiện được một nghi thức Trà Đạo, người hành lễ cần phải có đầy đủ các yếu tố sau:
Bên cạnh đó là các [[hòn non bộ]], những tảng đá lớn, chậu nước cũng được sắp xếp theo bố cục chặt chẽ, thể hiện sự cân đối Âm – Dương trong [[phong thủy]].
 
==Những đạo cụ dùng trong việc pha chế, cách pha trà và thưởng thức trà==
[[Hình:Breakfast at Tamahan Ryokan, Kyoto.jpg|thumb|]]
'''Trà:''' tùy theo hệ phái nào mà trà được sử dụng có sự khác biệt.
 
- [[Maccha]] (まっちゃ): trà bột. Người ta hái những lá trà non đem đi rửa sạch, phơi ráo nước và xay nhuyễn thành bột. Vì thế trà có màu xanh tươi và độ ẩm nhất định chứ không khô như các loại trà lá. Khi uống, bột trà được đánh tan với nưới sôi.
 
- [[Trà nguyên lá]]: chỉ lấy nước tinh chất từ lá trà. Lá trà được phơi khô, pha chế trong bình trà, lấy tinh chất, bỏ xác. Thường sử dụng loại trà cho nước màu vàng tươi hay màu xanh nhẹ.
 
Phụ liệu: ngoài nguyên liệu chính là trà bột hay trà lá, người pha chế còn cho thêm một số thảo dược, các loại củ quả phơi khô, đậu để làm tăng thêm hương vị cho chén trà, hay quan trọng hơn là mang tính trị liệu, rất có lợi cho sức khỏe, giúp người bệnh mau hồi phục thể chất lẫn tinh thần.
 
'''- Nước pha trà:''' thường là nước suối, nước giếng, nước mưa, hay nước đã qua khâu tinh lọc.
 
'''- Ấm nước (お釜):''' dùng đun nước sôi để pha trà, thường được làm bằng đồng để giữ độ nóng cao.
 
'''- Lò nấu nước (焜炉):''' bếp lò bằng đồng thường dùng than để nấu. Nhưng ngày nay người Nhật đã thay than bằng một bếp điện để bên trong lò đồng
 
'''- Hũ đựng nước (水差し):''' dùng để đựng nước lạnh khi pha trà.
 
'''- Chén trà (茶碗):''' chén dùng để dựng trà cho khách thưởng thức. Chén được làm bằng men, công phu, tỉ mỉ và mỗi chén có những họa tiết độc đáo riêng. Vì thế mà trong khi làm một buổi tiệc trà, không có hai chén trà giống nhau. Các nghệ nhân làm chén cũng đưa chủ đề thiên nhiên, thời tiết vào trong tác phẩm của mình, vậy nên có thể dùng chén phù hợp cho 4 mùa: xuân, hạ, thu, đông.
 
[[Mùa xuân]]: chén có những hoa văn mùa xuân như hoa anh đào.
[[Mùa đông]]: là mùa lạnh nên chén có độ dày và cao hơn các chén mùa khác để giữ nóng lâu hơn. Màu sắc của men cũng mang gam màu lạnh.
[[Hình:2007_06_19_Maria_Kaczynska_01.jpg|nhỏ|]]
'''- Kensui (建水):''' chậu đựng nước rửa chén khi pha trà, được làm bằng men và to hơn chén trà một chút.
 
'''- Hũ, lọ đựng trà (なつめ):''' hủ,lọ dùng để đựng trà bột, được trang trí họa tiết rất đẹp, gần gũi với cuộc sống sinh hoạt nhưng cũng mang tính thẫm mĩ cao. Trên nắp hũ, đôi khi bắt gặp hình quạt giấy, hình hoa lá, tre, trúc,...
 
'''- Khăn fukusa (ふくさ):''' khăn lau hủ,lọ trà và muỗng trà khi pha trà.
 
'''- Khăn chakin (茶巾):''' khăn lau chén trà khi pha trà, được làm bằng vải mùng màu trắng.
 
'''- Khăn kobukusa (こぶくさ):''' khăn dùng để kê chén trà. Khi đem trà cho khách thưởng thức, dùng khăn để lên tay, sau đó đặt chén trà lên để giảm bớt độ nóng từ chén trà xuống tay, sau đó mang chén trà cho khách.
 
'''- Muỗng múc trà (茶杓):''' chiếc muỗng bằng tre, dài, một đầu uốn cong để múc trà.
 
'''- Gáo múc nước:''' chiếc gáo bằng tre, nhỏ, dài để múc nước từ trong ấm nước, hủ đựng nước ra chén trà.
 
'''- Cây đánh trà (茶筅):''' dùng để đánh tan trà với nước sôi. Được làm từ tre, ống tre được chẻ nhỏ một đầu thành nhiều cọng tre có kích thước nhỏ khoảng 1mm.
 
'''- Bình trà:''' để pha trà lá
 
'''- Tách trà nhỏ:''' để thưởng thức loại trà lá.
 
'''- Bánh ngọt:''' (như là [[Wagashi]]) dùng bánh trước khi uống trà sẽ làm cho khách cảm nhận hương vị đậm đà đặc sắc của trà.
 
==Tham khảo==
♥ ''<u>'''Đầy đủ hơn (Cách pha Trà):'''</u>''
 
'''a. Nước pha trà :''' Tuyệt đối không bao giờ lấy nước đang sôi để pha trà, có nghĩa là không thể nào dùng nước đang sôi trong bình rót vào bình pha trà. Lý do trông không đẹp mắt và nhất là tất cả các loại trà Nhật Bản, trà xanh, trà bột dùng trong lễ dâng trà ''(Sadoo)'' không bao giờ dùng nước đang sôi ! Nước pha trà phải được đựng trong một bình thủy ''(uống trà thông thường)'' hay nước đưọc nấu trong một cái ấm kim khí không nắp trên bồn than rất yếu để giữ nước ở khoảng 80-90°C ''(dùng trong trà đạo)''.
 
'''b. Làm ấm dụng cụ :''' Ấm pha trà và tách uống trà được tráng bằng nước sôi trong bình thủy để làm ấm dụng cụ, sau đó dùng khăn lau khô trước khi xử dụng.
 
'''c. Cho trà vào ấm pha trà :''' Thường vơí lọai trà ngon cỡ trung bình ngươì ta thuờng tính cho mỗi một người khách khoảng một muỗng cà phê trà xanh. Tuy nhiên nếu dưới 3 người khách, nên cho hơn một tí để tránh qúa nhạt . Dĩ nhiên với nhưng người ghiền trà, thích uống đậm lại là vấn đề khác !
 
'''d. Pha trà :''' Với loại trà xanh cỡ trung bình, người ta thường pha trà 3 lần khác nhau như sau :
 
Lần thứ nhất : được pha với nước nóng ở khoảng 60°C, để trà ngấm khoảng 2 phút đồng hồ trước khi rót cho khách. Nước sôi từ bình thủy được rót ra một cài bình trà khác ''(hay chén tống)'' để giảm nhiệt độ trước khi cho vào bình pha trà. ''(lý do tại sao sẽ được giải thích ở phần sau)''.
 
Lần thứ hai : pha vơí nước nóng khoảng 80°C trong khoảng 30-40 giây, có nghĩa là cho nước vào ấm pha trà , hơi lắc nhẹ và rót ra tách cho khách ngay. Nước cũng được rót qua bình trung gian nhưng mau lẹ hơn để có nhiệt độ mong muốn. ''(Tuy nhiên, những người pha trà quen thuộc, khéo tay họ có thể điều chỉnh nhiệt độ từ bình thủy rót vào bình pha trà bằng các thủ thuật như rót nuớc thật chậm, để cao vòi nước trên bình pha trà…)''
 
Lần thứ ba : Nước pha ở nhiệt độ khoảng 90°C, cũng khoảng 30- 40 giây. Nước có thể ruôn trược tiếp từ bình thủy vào ấm trà, vì nước sôi khi qua các giai đoạn rót vào bình thủy, rồi từ bình thủy rót vào ấm pha trà đã có nhiệt độ khoảng 90°C.
 
Với những loại trà ngon đặc biệt, người ta có thể pha trà lần thứ 4 hay lần thứ 5 ''(cách thức pha như lần thứ 3)'' mà nước trà vẫn xanh và còn mùi vị. Nhưng những loại trà xanh hạ phẩm, rẻ tiền việc pha trà hơi khác hơn chút đỉnh. Chẳng hạn lần thứ nhất phải ở nhiệt độ cao hơn ''(70- 80°C, 2 phút)'' , lần thứ hai ''(90°C, khoảng 1- 2 phút)'' và không có lần thứ 3 vì hết mùi vị rồi . ''(giải thích ở phần dưới)''.
 
'''e. Lượng nước pha trà :''' Ngưới pha trà phải biết ước lượng cho bao nhiêu nước pha vào bình trà, không thể pha trà xanh Nhật Bản bằng cách cứ cho nước vào đầy bình rồi rót cho khách theo lối pha trà của Tầu hay Việt Nam được . Mà phải biết dung tích của tách uống trà và số tách để cho đúng lượng nước để mỗi lần rót trà cho khách phải hết trọn vẹn nước trong bình pha trà. Nếu còn sót lại sẽ làm giảm phảm chất của lần uống trà kế tiếp vì sai nhiệt độ, vì oxy hoá làm mất mầu xanh đẹp của trà ..v..v..
 
♥ '''<u>Cách rót trà:</u>'''
 
Không bao giờ rót trà cho khách một lần đầy tách rồi rót tiếp cho người khách kế tiếp ! Làm như vậy sẽ có sự khác biệt về độ đậm nhạt của nước trà trong mỗi tách, cũng như không đều về lượng trong mỗi tách ''(tách đầu tiên qúa nhiều, tách cuối cùng rất ít, qúa đậm vi thời gian trà ngấm ra nhiều hơn hay không còn nước cho người kế tiếp !)'' . Vì vậy tất cả các tách của khách đều được để trong khay trà rồi rót theo thứ tự 1,2,3,4… rót lần đầu khoảng 30ml ''(cho mỗi tách, cỡ lớn 70 ml)'', sau đó rót lần thứ hai với thứ tự ngược lại 4, 3, 2 ,1 mỗi lần khoảng 20ml ''(cho mỗi tách có tổng cộng 50ml nước trà)'' nếu còn dư chút ít trong bình , nên co dãn để phân đều cho các tách. Sau đó mới đưa mời khách.
 
Chính vì lý do này, người pha tra phải căn làm sao cho đủ ''(không thiếu, không thừa)'' cho tất cả khách, mỗi người khỏang 50ml ''(với loại tách uống trà cỡ 70-80 ml)''.
 
♥ '''<u>Cách uống trà:</u>'''
 
Khi uống trà xanh Nhật bản ''(cũng như uống trà bột trong lễ dâng trà)'' người Nhật phải ăn một vài loại bánh ngọt để làm gia tăng hương vị của trà . Các lọai bánh này bán rất nhiều trên thị trường thường làm bằng đậu hay bột khoai, bột gạo … Chúng ta có thể thay thế bằng các bánh ngọt khác của Âu Mỹ như bánh ngọt, chocolate… nhưng vẫn không phải là hoàn hảo lắm. Ở Việt Nam có loại bánh đậu xanh''(Bảo Nguyên Rồng vàng, Hải Dương…)'' được coi là rất thích hợp cho việc uống trà xanh.
 
Trước khi uống trà, người ta ăn vài miếng bánh ''(phải ăn hết bánh trong miệng rồi mới uống trà, không nên vừa ăn vừa uống )''. Sau đó thỉnh thoảng ăn thêm bánh và uống trà tiếp theo. Với cách này sẽ làm gia tăng hương vi của trà xanh một cách lạ kỳ.
 
Uống trà xanh Nhật bản hoàn toàn khác với lối uống nhâm nhi từng tí một trong lối uống trà Tàu của những vị nhà Nho Việt Nam. Người Nhật uống thành ngụm đàng hoàng để có đủ lượng nước trà thấm vào tất cả các màng niêm của miệng.
 
Với những loại trà xanh hảo hạng hay trên trung bình, ngươì Nhật cho rằng nước pha trà lần đầu tiên được coi là đậm đà nhất, làm mùi ngon của trà thấm vào vị giác nhiều nhất . Nước thứ hai, có một khoái cảm khác nhờ nhiệt độ nóng của lần pha này, nước trà mất đi khá nhiều vị đặc biệt của trà nhưng lại có mùi rất thơm bốc lên, kích xúc vào khứu giác. Cả hai lần pha trà này được coi là quan trọng nhất và độc đáo nhất của trà xanh Nhật bản. Với loại trà thượng hạng ngươì ta có thể uống đến lần thứ 4 hay thứ 5 nước trà vẫn xanh và mùi vị vẫn còn. Tuy nhiên loại trà hạ phẩm, người ta bỏ qua lần thứ nhất và bước sang cách pha lần thứ hai hơi đổi khác đôi chút như đã viết ở trên.
 
==• Tham khảo==
{{tham khảo}}
==Liên kết ngoài==
{{thể loại Commons|Japanese tea ceremony}}
*[http://www.urasenke.or.jp/texte/chado/chado2.html Chado The Japanese Way of Tea]