Mở trình đơn chính

Các thay đổi

n
clean up, replaced: → (2), → (46) using AWB
'''Ngựa Thuần Chủng''' là [[giống ngựa]] được lai phối từ những con [[Ngựa Ả rập|ngựa đực Ả Rập]] và ngựa cái của Anh từ cuối thế kỷ 17. Giống ngựa này được lai tạo để phục vụ cho việc đua ngựa, ngựa đua phải là ngựa Thuần Chủng<ref name="danviet.vn">http://danviet.vn/khoa-hoc/nam-ngo-ban-chuyen-cac-thuong-hieu-ngua-danh-gia-23896.html</ref> Cần lưu ý rằng đây là tên của một chủng loại ngựa nổi tiếng nhất thế giới hiện nay mà không phải [[thuần chủng]] theo nghĩa đơn giản là bất cứ chủng loài ngựa thuần khiết, trong [[tiếng Anh]] giống ngựa này có tên là ''Thoroughbred'' và trong [[tiếng Việt]] viết là '''Ngựa Thuần Chủng''' và phải viết hoa chứ không phải là '''ngựa thuần chủng'''.<ref name="danviet.vn"/> Ngựa thuần chủng có xuất xứ từ vương quốc Anh, là loài ngựa nổi tiếng nhất thế giới hiện nay, có tốc độ phát triển nhanh nhất, có đặc trưng điển hình của ngựa đua đó là cấu trúc cơ thể có chỗ để ngồi.
==Lịch sử==
Chủng loại ngựa Thuần Chủng được phát triển trong thế kỷ 17 tại Anh và được định hình dần ở thế kỷ 18. Đấy là kết quả lai tạo giữa 1 loài ngựa cái tốt nhất ở Anh với một trong 3 loại ngựa đực nổi tiếng thời điểm bấy giờ là [[Ngựa Ả Rập]], [[Ngựa Barb]] ([[Ngựa Bắc Phi]]) và [[Ngựa Turkoman]] (Trung Đông, nay đã tuyệt chủng). Từ cuối thế kỷ 18, ngựa Thuần Chủng bắt đầu lan rộng ra phạm vi ngoài nước Anh. Nó được nhập vào Mỹ, Nhật, Australia, châu Âu, và ngày càng phát triển. Hiện có hàng triệu con ngựa Thuần Chủng trên khắp thế giới, mỗi năm lại có khoảng 180 nghìn con được đăng ký mới. Hiện nay Ngựa Thuần Chủng đa phần được sử dụng trong các cuộc đua, đây cũng là loài ngựa được đánh giá là đắt giá nhất thế giới. Với danh hiệu loài ngựa đắt giá nhất thế giới, việc sử dụng 1 con ngựa thuần chủng phải thông qua rất nhiều giấy phép và thủ tục phức tạp.
==Đặc điểm==
Các đặc điểm của Ngựa Thuần Chủng như đầu nhẹ, cổ nhỏ và dài hướng về phía trước, ngực rộng, 4 chân dài, chân trước luôn có sự cong khớp xương bẩm sinh, gân thô, gân xương phân tách rõ ràng, móng chắc chắn. Ngựa Thuần Chủng đực trưởng thành cao 159.0&nbsp;cm, vòng ngực 183.0&nbsp;cm, ống tròn 20.0&nbsp;cm, con cái có số đo lần lượt là 156.4&nbsp;cm, 179.2&nbsp;cm và 19.2&nbsp;cm, sức kéo lớn nhất là 40&nbsp;kg. Trong 300 năm qua, chúng không ngừng được cải tiến nòi giống để nổi bật những tố chất cần thiết của một chiến mã chuyên nghiệp gồm cao to, mạnh mẽ, thể hình tuyệt đẹp và tốc độ tuyệt vời. Tốc độ đạt nhanh nhất của ngựa thuần chủng ở cự ly từ 1 đến 3&nbsp;km<ref name="vtc.vn">http://vtc.vn/ky-2-phap-phong-ngua-dua-thuan-chung.200.156730.htm</ref> và tốc độ cực đại hơn 60&nbsp;km/giờ.<ref name="ReferenceA">http://danviet.vn/the-thao/ngua-kho-nga-nhung-nga-ngua-la-tham-hoa-378619.html</ref>
 
Ngựa thuần chủng không có con cái, cái tên thuần chủng có ý nghĩa như vậy. Khoảng 1 tuổi 2 tháng thì mã phu dẫn chúng đi gặp bác sĩ thú y để tuyệt nọc tức là phải bị thiến.<ref name="vtc.vn"/> Ngựa thuần chủng là giống ngựa đua ưu việt nhất thế giới hiện nay. Tuy nhiên sức đề kháng của chúng kém xa so với các loài gia súc và ngựa cỏ nên chi phí chăm sóc chúng rất tốn kém. Chiều cao trung bình của ngựa thuần chủng là 1m70. Riêng chiều dài của 2 cặp giò chiến là 1m-1,2m. Có hai loại móng dành cho ngựa thuần chủng. Loại móng thông thường dành cho tập luyện và sinh hoạt hàng ngày sẽ được thay 3 tuần/lần. Trước mỗi kỳ đua, ngựa sẽ được thay loại móng khác bằng nhôm dẻo.<ref name="vtc.vn"/> Với cấu tạo cơ thể, ngực nở, lỗ mũi rộng, chân dài ….vượt trội so với các loài ngựa khác giúp Ngựa Thuần Chủng có tốc độ vượt trội hơn hẳn.
==Sử dụng==
Các cuộc đua ngựa nghiêm túc ngày nay đều chỉ dùng ngựa Thuần Chủng. Đây cũng là chủng loại ngựa đắt giá nhất thế giới. Hình dáng và cấu trúc cơ thể (ngực nở, lỗ mũi rộng, chân dài…) giúp ngựa Thuần Chủng vượt trội so với bất cứ loại ngựa nào khác về tốc độ. Tất nhiên, không chỉ có ngựa đua là quan trọng. Thế nên, vẫn còn rất nhiều chủng loại khác được cho là quý hiếm trong thế giới loài ngựa.<ref name="danviet.vn"/> Trong cuộc đua, ở tốc độ cực đại những con ngựa Thuần Chủng như dính chùm vào nhau trên một đường đua không thể cho là rộng rãi. Khi đến khúc quanh, lại càng ngặt nghèo. Nhưng hầu như không bao giờ những chú ngựa cao to kềnh càng ấy va vào nhau và lăn ra ngã.<ref name="ReferenceA"/>
 
==Tham khảo==
* {{chú thích sách |last=Arthur |first=RM |author2=et al. |editor=Ross MW, Dyson SJ |title=Diagnosis and Management of Lameness in the Horse |accessdate = ngày 24 tháng 4 năm 2008 |year=2003 |publisher=Saunders |location=St. Louis, MO |isbn=0-7216-8342-8 |page=872 |chapter=North American Thoroughbred }}
* {{chú thích tạp chí |last=Barakat |first=Christine |date=October 2007 |title=Why Size Matters |journal=Equus |volume=361|pages=36–42}}
* {{chú thích sách |author=Bongianni, Maurizio |title=Champion Horses: An Illustrated History of Flat Racing, Steeplechasing and Trotting Races |publisher=Bonanza Books |location=New York |year=1983 |isbn=0-517-43933-6}}
* {{chú thích sách |author=Bongianni, Maurizio |title=Simon & Schuster's Guide to Horses and Ponies |publisher=Fireside |location=New York |year= 1987|isbn=0-671-66068-3 }}
* {{chú thích tạp chí |last=Bourke |first=JM |year=1994 |title=Fatalities on racecourses in Victoria: a seven year study |journal=Proceedings of the 10th International Conference of Racing Analysts and Veterinarians}}
* {{chú thích sách | last = Bruce | first = S.D. | title = The American Stud Book, Vol. 1, Revised Edition | publisher = Sanders D. Bruce | year = 1884 | location = New York}}
* {{chú thích sách |author=Buecker, Thomas R. |title=Fort Robinson and the American century, 1900–1948 |publisher=Nebraska State Historical Society |location=Lincoln |year=2002 |isbn=0-933307-29-2}}
*{{chú thích tạp chí |author=Cunningham EP, Dooley JJ, Splan RK, Bradley DG |title=Microsatellite diversity, pedigree relatedness and the contributions of founder lineages to thoroughbred horses |journal=Animal Genetics |volume=32 |issue=6 |pages=360–4 |date=December 2001 |pmid=11736806 |doi=10.1046/j.1365-2052.2001.00785.x}}
* {{chú thích sách |author=Derry, Margaret Elsinor |title=Horses in Society: A Story of Animal Breeding and Marketing, 1800–1920 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto |year=2006 |isbn=0-8020-9112-1}}
* {{chú thích sách |author=Equine Research, Inc. |title=Breeding Management and Foal Development |publisher=Equine Research |location=Grand Prairie, Texas |year= 1982 |isbn=0-935842-04-7 }}
* {{chú thích web |url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/mtdnaintbdamlines.html |title= New Research Sheds Light on Old Pedigrees |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 |author= Erigero, Patricia |work= Genetic Markers |publisher=Thoroughbred Heritage}} which cites {{chú thích tạp chí |author=Hill, E. W. et al. |year=2002|title= History and Integrity of Thoroughbred Dam Lines Revealed in Equine mtDNA Variation |journal=Animal Genetics |volume=33 |url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/HillAnimalGenetics.pdf |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 | pages = 287–294 | doi = 10.1046/j.1365-2052.2002.00870.x|format=PDF |pmid=12139508 |issue=4}}
* {{chú thích web |url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/mtdnaintbdamlines2.html |title= Who's Your Momma II: Some Lines Converge |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 |author= Erigero, Patricia |work= Genetic Markers |publisher=Thoroughbred Heritage}} which cites {{chú thích tạp chí |author=Hill, E. W. et al. |year=2002 |title= History and Integrity of Thoroughbred Dam Lines Revealed in Equine mtDNA Variation |journal=Animal Genetics |volume=33|url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/HillAnimalGenetics.pdf |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 | pages = 287–294 | doi = 10.1046/j.1365-2052.2002.00870.x|format=PDF |pmid=12139508 |issue=4}}
* {{chú thích web |url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/mtdnaintbdamlines3.html |title= Who's Your Momma III: Some Lines Misplaced |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 |author= Erigero, Patricia |work= Genetic Markers |publisher=Thoroughbred Heritage}} which cites {{chú thích tạp chí |author=Hill, E. W. et al. |year=2002 |title= History and Integrity of Thoroughbred Dam Lines Revealed in Equine mtDNA Variation |journal=Animal Genetics |volume=33 |url= http://www.tbheritage.com/GeneticMarkers/HillAnimalGenetics.pdf |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 | pages = 287–294 | doi = 10.1046/j.1365-2052.2002.00870.x|format=PDF |pmid=12139508 |issue=4}}
* {{chú thích sách |author=Evans, Warren J; Anthony Borton; L. Dale Van Vleck; Harold Hintz |title=The Horse |edition=Second |publisher=W.H. Freeman |location=San Francisco |year=1990 |isbn=0-7167-1811-1}}
* {{chú thích tạp chí |author= Finley, Bill |date=ngày 6 tháng 10 năm 2006 |title= Sadly, No Way to Stop Deaths |journal= New York Daily News }}
* {{chú thích sách |title= The World's Finest Horses and Ponies |last=Glyn |first=Richard |year=1971 |publisher= Harrap |location= London|isbn= 0-245-59267-9 }}
* {{chú thích tạp chí |author= Grady, Denise |date=ngày 23 tháng 5 năm 2006 |title= State of the Art to Save Barbaro |journal= The New York Times |url= http://www.nytimes.com/2006/05/23/sports/othersports/23leg.html?pagewanted=1&_r=2|accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008}}
* {{chú thích sách | last = Hedge | first = Juliet |author2=Don M. Wagoner | title = Horse Conformation: Structure, Soundness and Performance | publisher = Globe Pequot | year = 2004 | isbn = 1-59228-487-6}}
* {{chú thích sách |title=All About Horses |author= Henry, Marguerite |year=1967 |publisher= Random House |isbn=0-394-80243-8}}
* {{chú thích tạp chí |author= Jones, Caroline |date=October 1973 |title= Fox Hunting in America |journal= American Heritage Magazine |volume=24 |issue=6 }}
* {{chú thích tạp chí |doi=10.1111/j.1740-8261.1987.tb01719.x |title=Stress fractures of the humerus, radius, and tibia in horses: clinical features and radiographic and/or scintigraphic appearance |year=1987 |last1=MacKey |first1=Valorie S. |last2=Trout |first2=Donald R. |last3=Meagher |first3=Dennis M. |last4=Hornof |first4=William J. |journal=Veterinary Radiology & Ultrasound |volume=28 |issue=1 |pages=26–31}}
* {{chú thích sách |title=The Merriam-Webster Dictionary of English Usage |author= Merriam-Webster |year=1989 |publisher= Merriam-Webster |location=Springfield, MA |isbn=0-87779-132-5 }}
* {{chú thích tạp chí |author= Miller, Robert M., DVM |date=Fall 2006 |title= And They Call Us Horse Lovers |journal=Cowboy Magazine |url= http://www.equine-reproduction.com/articles/Horse-Lovers.shtml |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008}}
* {{chú thích sách |title=The Godolphin Arabian: The Story of the Matchem Line |last=Milner |first=Mordaunt |year=1990 |publisher=J. A. Allen |location=London |isbn=0-85131-476-7}}
* {{chú thích sách |author=Montgomery, Edward E. |title=The Thoroughbred |publisher=Arco Publishing |location=New York |year= 1971 |isbn=0-668-02824-6}}
* {{chú thích sách |title= Thoroughbred Stallions|last=Morris |first=Tony |year= 1990 |publisher=Crowood Press |location=Swidon, Wiltshire |isbn= 1-85223-331-1 }}
* {{chú thích sách | last = Napier | first = Miles | title = Blood will tell: Orthodox breeding theories examined | publisher = J. A. Allen | year = 1977 | location = London | isbn=0-85131-254-3 }}
* {{chú thích tạp chí |last=Oikawa |first=M |author2=et al. |year=1994 |title=Effect of restructuring of a racetrack on the occurrence of racing injuries in thoroughbred horses |journal=Journal of Equine Veterinary Science |volume=14|page=262 |doi=10.1016/S0737-0806(06)81951-9 |issue=5}}
* {{chú thích tạp chí |last=Oke |first=Stacey|date=July 2008 |title=Understanding and Preventing Catastrophic Injuries |journal=The Horse}}
* {{chú thích sách | last = Patten | first = John W.| title = The Light Horse Breeds: Their Origin, Characteristics, and Principal Uses | publisher = Bonanza Books | year = 1960 | location = New York |oclc=403717047}}
* {{chú thích tạp chí |author= Pedulla, Tom |date=ngày 4 tháng 6 năm 2006 |title= Injury steps up scrutiny on Triple Crown schedule |journal= USA Today |url= http://www.usatoday.com/sports/horses/triple/2006-06-04-triple-crown-scrutiny_x.htm |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008}}
* {{chú thích sách |title= Track Talk: An Introduction to Thoroughbred Racing |last= Phifer |first=Kate Gilbert |year=1978 |publisher=Robert B. Luce Co. |location=Washington, D.C. |isbn=0-88331-098-8}}
* {{chú thích web |url= http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn7941 |title= 95% of thoroughbreds linked to one superstud |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008 |author= Pickrell, John |date=September 2005 |work= NewScientist.com news service |publisher=New Scientist }}
* {{chú thích sách | last = Robertson | first = William P. | title = The History of Thoroughbred Racing in America | publisher = Bonanza Books | year = 1964 | location = New York |oclc=1028160}}
* {{chú thích báo |author= Rosenblatt, Richard |title= Barbaro's Legacy: Better Life for Horses |url= http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/04/23/AR2007042301231.html |work= Washington Post |date = ngày 23 tháng 4 năm 2007 |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008}}
* {{chú thích tạp chí |author= Walker, Childs and Bill Ordine |date=ngày 30 tháng 1 năm 2007 |title= Barbaro's injury highlighted problems, medical advances |journal= Baltimore Sun |url= http://www.baltimoresun.com/sports/bal-te.sp.racing30jan30,0,3354975.story |accessdate = ngày 17 tháng 2 năm 2008}}
* {{chú thích sách |title=Famous Running Horses: Their Forebears and Descendants |last=Wall |first=John F. |year=1949 |publisher=Infantry Journal Press |location= Washington, DC |edition= Reprint edition from Kessinger Publishing (2007) |isbn=1-4325-9386-2}}
* {{chú thích sách |author=Willett, Peter |title=The Classic Racehorse |publisher=University Press of Kentucky |location=Lexington, KY |year=1982 |isbn=0-8131-1477-2}}
* {{chú thích sách |title= The Thoroughbred |last=Willett |first=Peter |year=1970 |publisher= G. P. Putnam's Sons |location=New York|isbn=0-297-00225-2}}