Khác biệt giữa các bản “Bayinnaung”

 
== Tuổi trẻ ==
=== Tổ tiên ===
Vị vua tương lại được sinh ra với cái tên Ye Htut ({{my|ရဲထွတ်}}, {{IPA-my|jɛ́ tʰʊʔ|IPA}}) vào ngày 16 tháng 1 năm 1516. Ông là con của [[Mingyi Swe]] và [[Shin Myo Myat]]. Không có nhiều điều được biết đến về tổ tiên của ông. Không có bất cứ tài liệu đương thời nào đề cập đến tổ tiên của ông, kế cả cuốn biên niên sử đồ sộ [[Hanthawaddy Hsinbyushin Ayedawbon]] viết về triều đại của ông được viết hai năm trước khi ông mất.<ref name=utk-102-103>Thaw Kaung 2010: 102–103</ref> Chỉ đến năm 1724, tức là 143 năm sau khi nhà vua băng hà, cuốn biên niên sử chính thức ''[[Maha Yazawin]]'' của triều Toungoo mới lần đầu tiên đề cập đến gia phả của ông. Theo cuốn Maha Yazawin, ông được sinh ra trong một gia đình quý tộc ở Toungoo (Taungoo), lúc bấy giờ vốn là chư hầu của triều Ava. Ông là hậu duệ của Phó vương xứ Taungoo [[Tarabya của Toungoo|Tarabya]] (cai trị từ 1440-1446) và [[Minkhaung I của Toungoo|Minkhaung I]] (cai trị 1446-1451) theo bên nội và là hậu duệ của vua [[Thihathu|Thihathu xứ Pinya]] (cai trị 1310-1325) cùng hoàng hậu Mi Saw U theo bên ngoại.<ref name=utk-118-119>Thaw Kaung 2010: 118–119</ref> Ngoài ra, Ye Htut còn là họ hàng xa của [[Mingyinyo|Mingyi Nyo]], nhà cai trị xứ Toungoo lúc bấy giờ, và con trai ông ta [[Tabinshwehti]] thông qua tổ tiên chung là Tarabya xứ Pakhan.<ref group=note>(Hmannan Vol. 2 2003: 171): Mingyi Nyo's maternal grandmother Min Hla Htut, Princess of Pyakaung, was a daughter of Minye Kyawswa and Saw Min Hla, daughter of Tarabya of Pakhan.</ref> Các tại liệu đời sau đều gần như ghi chép y hệt cuốn ''Maha Yazawin''.<ref name=utk-102-103/> Nói chung, mọi cuốn biên niên sử đều chỉ ra sự liên kết giữa ông và tất cả các triều đại đã từng tồn tại ở vùng Thượng Miến Điện như triều [[Vương quốc Ava|Ava]], [[Vương quốc Sagaing|Sagaing]], [[Vương quốc Myinsaing|Myinsaing]]-[[Vương quốc Pinya|Pinya]] và [[Vương quốc Pagan|Pagan]].
 
Khác hẳn so với phiên bản chính thức về dòng dõi hoàng tộc, truyền thuyết dân gian truyền miệng lại đề cập đến một gia phả không có gì để có thể gọi là vĩ đại. Theo phiên bản này, cha mẹ ông là dân thường đến từ vùng Ngathayauk thuộc [[Pagan]] hoặc làng Htihlaing thuộc [[Toungoo]] và cha ông làm nghề trèo cây thốt nốt - một trong những nghề nghiệp mạt hạng trong xã hội Miến Điện thời bấy giờ. Những câu chuyện kể về nguồn gốc thường dân của ông trở non phổ biến và nổi tiếng trong những năm đầu thế kỷ 20 thời thuộc Anh khi mà những tri thức yêu nước như nhà văn [[Po Kya]] muốn chứng minh rằng ngay cả con trai của kẻ trèo cây [[thốt nốt]] cũng có trở thành vị hoàng đế vĩ đại nhất của Miến Điện.<ref name=utk-104-105>Thaw Kaung 2010: 104–105</ref> Tuy nhiên, việc một người làm nghề thấp kém cũng không ngăn cản việc người đó mang trong mình dòng máu quý tộc.<ref group=note>(Harvey 1925: 342): While "the family trees sported by men after they attain greatness must be suspect", Swe being "a toddy climber no more precludes the possibility of his having royal ancestors than it precluded his becoming vassal king of Toungoo when his son rose to greatness."</ref>
 
=== Thời thơ ấu và sự giáo dục ===
Theo truyền thuyết, Bayinnaung là con trai của một cặp vợ chống làm nghề chế mật mía nhà ở gần Pagan. Lúc nhỏ ông có tên là '''[[Tên người Miến|Shin]] Ye Htut''' ({{lang|my|ရှင်ရဲထွတ်}}). Ye Htut trong tiếng Myanma có nghĩa là "con mối", vì lúc sinh ở vườn nhà ông có một tổ mối. Ngay sau khi ông ra đời thì đến lượt Hoàng tử Mintaya chào đời. Mẹ Ye Htut được gọi đến Taungoo làm nhũ mẫu cho Hoàng tử Mintaya. Ở Taungoo, Ye Htut và Hoàng tử Mintaya lớn lên cùng nhau và trở thành bạn của nhau. Khi trưởng thành, Ye Htut được làm quan nhỏ trong triều. Vì dám có quan hệ yêu đương với công chúa con vua, nên Ye Htut đáng lẽ đã bị tống vào ngục, nhưng may nhờ một vị sư xin giúp mà thoát tội. Sau đó, Hoàng tử Mintaya lên ngôi vua, tức là Vua [[Tabinshweti]] [[triều Taungoo|nhà Taungoo]], vào năm 1531. Nhờ là bạn của vua thuở nhỏ, Ye Htut được vua yêu mến, gả em mình cho và được vua mới gọi bằng '''Bayinnaung Kyawhtin Nawrahta''' (Bayinnaung nghĩa là "hoàng nghĩa đệ").
Dù cho nguồn gốc và địa vị xã hội có ra sao đi nữa, thì cả cha và mẹ ông đều được chọn để trở thành thành phần trong một nhóm bảy người phục vụ cho vị hoàng tử mới chào đời Tabinshwehti vào tháng 4 năm 1516. Mẹ của Ye Htut được chọn làm nhũ mẫu của vị tân thái tử. Cả gia đình chuyển vào sống trong cung cấm trong cung điện Toungoo và cặp đôi có thêm 3 người con trai tại đây. Ye Htut có một chị gái tên là Khin Hpone Soe và 3 đứa em trai là Minye Sithu, Thado Dhamma Yaza II và một người bị chết non. Ngoài ra, ông còn có hai người em cùng cha khác mẹ, là Minkhaung II và Thado Minsaw. Cả hai đều là con của dì ruột và bố ông.<ref name=sll-247-248>Sein Lwin Lay 2006: 247–248</ref>
 
Ye Htut lớn lên với thái tử cùng và những người con khác của nhà vua bao gồm công chúa Thakin Gyi, người sau này trở thành hoàng hậu của ông. Ông được đào tạo trong cung điện cùng với thái tử và những đứa trẻ khác. Vua Mingyi Nyo yêu cầu con trai mình phải được đào tạo theo kỹ thuật quân đội. Do đó Tabinshwehti cùng với Ye Htut cùng những đứa trẻ khác được dạy võ, cưỡi ngựa, cưỡi voi cũng như binh pháp.<ref name=sll-109>Sein Lwin Lay 2006: 109</ref> Qua đó, Ye Htut trở thành cánh tay phải của thái tử.<ref name=sll-99-100>Sein Lwin Lay 2006: 99–100</ref>
Sau [[chiến tranh Ayutthaya - Myanma (1548–49)|thất bại]] trong việc chinh phạt Ayutthaya vào năm 1548, Tabinshweti chán nản và suy nhược tinh thần. Khi đó, Bayinnaung được vua phong làm phó vương và đã kiểm soát chính sự để giữ yên đất nước. Smim Htaw, con trai một vị vua [[môn|người Môn]] ở [[Pegu]] đã nổi dậy và Tabinshweti bị một thuộc hạ thân tín người Môn tên là Smim Sawhtut - vốn cũng là người dòng dõi hoàng tộc Môn - ám sát. Smim Sawhtut sau đó tự xưng là vua của người Môn, và như vậy kình địch với Smim Htaw. Smim Htaw đã dẫn quân Môn tấn công Pegu và đã giết được Smim Sawhtut.
 
<!-- Theo truyền thuyết, Bayinnaung là con trai của một cặp vợ chống làm nghề chế mật mía nhà ở gần Pagan. Lúc nhỏ ông có tên là '''[[Tên người Miến|Shin]] Ye Htut''' ({{lang|my|ရှင်ရဲထွတ်}}). Ye Htut trong tiếng Myanma có nghĩa là "con mối", vì lúc sinh ở vườn nhà ông có một tổ mối. Ngay sau khi ông ra đời thì đến lượt Hoàng tử Mintaya chào đời. Mẹ Ye Htut được gọi đến Taungoo làm nhũ mẫu cho Hoàng tử Mintaya. Ở Taungoo, Ye Htut và Hoàng tử Mintaya lớn lên cùng nhau và trở thành bạn của nhau. Khi trưởng thành, Ye Htut được làm quan nhỏ trong triều. Vì dám có quan hệ yêu đương với công chúa con vua, nên Ye Htut đáng lẽ đã bị tống vào ngục, nhưng may nhờ một vị sư xin giúp mà thoát tội. Sau đó, Hoàng tử Mintaya lên ngôi vua, tức là Vua [[Tabinshweti]] [[triều Taungoo|nhà Taungoo]], vào năm 1531. Nhờ là bạn của vua thuở nhỏ, Ye Htut được vua yêu mến, gả em mình cho và được vua mới gọi bằng '''Bayinnaung Kyawhtin Nawrahta''' (Bayinnaung nghĩa là "hoàng nghĩa đệ").
 
Sau [[chiến tranh Ayutthaya - Myanma (1548–49)|thất bại]] trong việc chinh phạt Ayutthaya vào năm 1548, Tabinshweti chán nản và suy nhược tinh thần. Khi đó, Bayinnaung được vua phong làm phó vương và đã kiểm soát chính sự để giữ yên đất nước. Smim Htaw, con trai một vị vua [[môn|người Môn]] ở [[Pegu]] đã nổi dậy và Tabinshweti bị một thuộc hạ thân tín người Môn tên là Smim Sawhtut - vốn cũng là người dòng dõi hoàng tộc Môn - ám sát. Smim Sawhtut sau đó tự xưng là vua của người Môn, và như vậy kình địch với Smim Htaw. Smim Htaw đã dẫn quân Môn tấn công Pegu và đã giết được Smim Sawhtut. -->
 
== Giành lại đất nước (1550-1555) ==
24.114

lần sửa đổi