Khác biệt giữa các bản “Trịnh Sâm”

không có tóm lược sửa đổi
| nơi mất = [[Việt Nam]]
}}
'''Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm'''<ref>Biểu nhất lãm áp dụng cho lịch sử Việt Nam, trang 2413, Từ điển Hán Việt - Hán ngữ cổ đại và hiện đại, Trần Văn Chánh biên soạn, 2005</ref> ([[chữ Hán]]: 靖都王 鄭森, [[9 tháng 2]] năm [[1739]] - [[13 tháng 9]] năm [[1782]]), [[thụy hiệu]] '''ThànhThánh Tổ Thịnh vương''' (聖祖盛王), là vị [[chúa Trịnh]] thứ 9 thời [[Nhà Lê trung hưng|Lê Trung Hưng]] trong [[lịch sử Việt Nam]], cai trị từ năm 1767 đến 1782. Ông người làng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc, [[Thanh Hóa|Thanh Hoá]], [[Việt Nam]].
 
Trịnh Sâm là con trai trưởng của Minh vương [[Trịnh Doanh]], vị chúa Trịnh thứ tám với mẹ là thái phi Nguyễn thị. Từ nhỏ ông đã được ăn học tử tế và có được trí thông minh, quyết đoán hơn người. Năm [[1767]], sau khi cha qua đời, Trịnh Sâm lên nối ngôi. Trong những năm đầu cai trị, ông chính thức hoàn thành công cuộc đánh dẹp các cuộc khởi nghĩa nông dân, sửa sang nền chính trị và tiến hành nam chinh, thu được đất Thuận Hóa; bên trong tiếp tục hiếp chế vua Lê, giết chết thái tử Duy Vĩ. Từ sau năm [[1775]], Trịnh Sâm ngày càng sa vào tửu sắc, chính trị suy bại, cuộc sống người dân trở nên cơ cực. Ông sủng ái Tuyên phi [[Đặng Thị Huệ]] và quận Huy [[Hoàng Đình Bảo]]; đến năm [[1780]], thế tử [[Trịnh Tông]] nổi loạn nên bị phế truất, con Tuyên phi là [[Trịnh Cán]] mới 4 tuổi được lập làm thế tử. Trịnh Sâm sau đó cũng mắc bệnh và qua đời năm [[1782]], Trịnh Cán lên nối ngôi; họ Trịnh ngày càng lún sâu vào con đường suy sụp.
 
== Thân thế và cuộc sống ban đầu ==
Trịnh Sâm chào đời vào ngày [[9 tháng 2]] năm [[1739]] dưới triều [[Lê Ý Tông]]. Khi đó, cha ông là [[Trịnh Doanh]] còn chưa lên ngôi chúa, nhưng đã được [[Trịnh Giang]] giao phó nắm binh quyền. Sau cuộc đảo chính năm [[1740]], Trịnh Doanh chính thức lên địa vị chúa Trịnh. Trịnh Doanh tỏ ra cẩn trọng việc nuôi dạy con, bổ dụng 2 tiến sĩ là [[Dương Công Chú]] và [[Nguyễn Hoàn]] làm tư giảng cho Trịnh Sâm.
 
Trịnh Sâm chào đời vào ngày [[9 tháng 2]] năm [[1739]] dưới triều [[Lê Ý Tông]]. Khi đó, cha ông là Trịnh Doanh còn chưa lên ngôi chúa, nhưng đã được [[Trịnh Giang]] giao phó nắm binh quyền. Sau cuộc đảo chính năm [[1740]], Trịnh Doanh chính thức lên địa vị chúa Trịnh. Trịnh Doanh tỏ ra cẩn trọng việc nuôi dạy con, bổ dụng 2 tiến sĩ là [[Dương Công Chú]] và [[Nguyễn Hoàn]] làm tư giảng cho Trịnh Sâm.
 
Cuối năm [[1753]], theo đề nghị từ quần thần, Trịnh Doanh chính thức sách lập Trịnh Sâm làm thế tử, bổ dụng tham tụng [[Nguyễn Công Thái]] giữ chức sư phó để dạy Trịnh Sâm<ref name="CM41">''Cương mục'', chính biên quyển 41.</ref>. Năm [[1758]], Trịnh Sâm được phong làm tiết chế thủy bộ chư quân, chức Thái úy, tước Tĩnh quốc công, mở phủ Lượng quốc, quyết định công việc nhà nước. Tư giảng [[Nguyễn Hoàn]] dâng 10 bài châm, gồm: Bụng nghĩ phải ngay thẳng; Học hỏi phải rộng khắp; Tề chỉnh việc chính trị trong nước; Phòng ngừa việc đối với người thân cận; Thống nhất căn bản chính sự; Cẩn thận việc sai phái, cất nhắc; Mở rộng việc thu nhận những lời khuyên can; Giữ phép tắc đã sẵn có; Hiệu lệnh phải cho tin thực; Việc nào đáng rộng rãi hay đáng nghiêm ngặt, nên suy xét kĩ; Trịnh Sâm đều tiếp nhận<ref name="CM42">''Cương mục'', chính biên quyển 42.</ref>.
2.267

lần sửa đổi