Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Giáp cốt văn”

Nội dung được xóa Nội dung được thêm vào
Không có tóm lược sửa đổi
thêm nguồn
Dòng 2:
'''Giáp cốt văn''' ({{Lang-zh|甲骨文}}) hay '''chữ giáp cốt''' là một loại văn tự cổ đại của [[Trung Quốc]], được coi là hình thái đầu tiên của [[chữ Hán]], cũng được coi là một thể của chữ Hán. Giáp cốt văn mỗi giai đoạn đều có sự khác nhau, giáp cốt văn thời [[Vũ Đinh]] được xem như hoàn chỉnh nhất, và cũng có số lượng lớn nhất được phát hiện.
 
== Giới thiệulược ==
Giáp cốt văn chỉ hệ thống chữ viết tương đối hoàn chỉnh, được phát triển và sử dụng vào cuối đời Thương (thế kỷ 14-11 TCN), dùng để ghi chép lại nội dung chiêm bốc của Hoàng thất lên trên mai rùa hoặc xương thú. Sau khi lật đổ [[nhà Thương]], [[nhà Chu]] vẫn tiếp tục sử dụng thể chữ này. Cho đến nay, đây được xem là thể chữ cổ xưa nhất và là nguồn gốc hình thành chữ Hán hiện đại.<ref>Li, Xueqin (2002). "The Xia-Shang-Zhou Chronology Project: Methodology and Results". ''Journal of East Asian Archaeology''. '''4''': 321–333. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1163/156852302322454585|10.1163/156852302322454585]].</ref>
 
Giáp cốt văn có nghĩa là chữ viết (văn) được khắc trên mai rùa (giáp) và xương thú (cốt). Giáp cốt văn được phát hiện tại khu vực làng Tiểu Đốn, huyện [[An Dương (huyện Trung Quốc)|An Dương]], tỉnh [[Hà Nam]], [[Trung Quốc]]. Xác định niên đại cách đây khoảng 3000 năm, được chia làm 2 loại là giáp văn và cốt văn. Giáp văn được khắc trên mai bụng của [[bộ Rùa|rùa]], một số ít được khắc trên mai lưng, cốt văn được khắc trên xương [[trâu]].
 
Năm [[Quang Tự]] thứ 24 triều [[nhà Thanh]] (năm 1898), một số nông dân phát hiện ra những mảnh xương thú khắc văn tự, nhưng tưởng là "long cốt" có thể chữa bệnh nên đã bán cho các hiệu thuốc. Nhà kim thạch học Vương Ý Vinh (王懿荣) và học trò là Triệu Quân (赵军) vô tình phát hiện ra trên những "long cốt" đó là một loại văn tự cổ. Qua khảo sát phát hiện ra nơi có "long cốt" chính là kinh đô cũ của [[nhà Thương|nhà Ân]], tức [[Ân Khư]] (殷墟). Ban đầu các học giả không hề biết điều này, bởi vì các nhà buôn cố ý nói dối nơi tìm được "long cốt".<ref>Nylan, Michael (2001). The five "Confucian" classics, p. 217</ref>
 
Hiện tại người ta khai quật được khoảng 15 vạn mảnh xương như thế, có khoảng 4.500 chữ, đã đọc được khoảng 1/3. Chữ giáp cốt sử dụng các phương pháp tượng hình, [[chỉ sự]], hội ý để cấu tạo chữ. Về mặt dụng tự pháp ta cũng bắt gặp phương pháp [[giả tá]].
 
Nội dung giáp cốt văn chủ yếu nói về [[thiên văn học|thiên văn]], [[khí tượng học|khí tượng]], [[địa lý|địa lí]], [[tôn giáo]]... phục vụ nhu cầu tâm linh của vua chúa quý tộc. Vì thế mà giáp cốt văn còn được gọi là chiêm bốc [[văn tự]], chiêm bốc nghĩa là bói toán.<ref>Qiu 2000, p.63</ref>
 
== Tên gọi ==
Ngoài tên gọi phổ biến là Giáp cốt văn, nó còn được gọi bằng nhiều tên khác:<ref name=":0">[[Oracle bone script#CITEREFWilkinson2015|Wilkinson (2015)]], p. 681</ref>
* "Khế văn" 契文, "Ân khế"殷契 xuất phát từ việc dùng dao để khắc nét.
* “Giáp cốt bốc từ" 甲骨卜辞, "Trinh bốc văn tự” 贞卜文字 xuất phát từ nội dung ghi chép là về việc chiêm bốc
* "Quy giáp thú cốt văn'龟甲兽骨文, "Quy giáp văn tự" 龟甲文字, "Quy bản văn" 龟版文 xuất phát từ vật liệu ghi chép là mai bụng rùa và xương thú.
 
Ngày 25-12-1921, nhà sử học Trung Quốc Lục Mậu Đức 陆懋德 ở Bắc Kinh phát biểu trong "Thần Báo Phụ Khan" bài " Sự phát hiện và giá trị của Giáp cốt văn" lần đầu sử dụng tên gọi Giáp cốt văn. Từ đó, nhiều nhà nghiên cứu vẫn tiếp tục sử dụng tên gọi này, và dần dần trở nên phổ biến trong giới nghiên cứu và nhân dân.<ref name=":0" />
 
== Đặc điểm của Giáp cốt văn ==
Xét về mặt số lượng cũng như kết cấu chữ, giáp cốt văn đã phát triển thành hệ thống chữ viết tương đối hoàn chỉnh, đã có sự thể hiện cách cấu thành chữ theo lối "lục thư" chữ Hán, tuy nhiên chữ vẫn chưa thoát khỏi những hình vẽ nguyên thủy.<ref>Qiu 2000, p.68</ref>
 
Về mặt cấu tạo, một số chữ tương hình mang tính khắc họa đặc trưng của vật thực, chưa thống nhất về số nét, cách viết, bố cục chữ.
Dòng 32:
Cách tạo chữ bao gồm tượng hình, tượng sự, hội ý, hình thanh, chuyển chú, giả tá,... mang dáng dấp của cách tạo chữ "lục thư" chữ Hán, cho thấy sự thành thục và mức phát triển cao của loại chữ viết này.
Cách khắc chữ dù chưa thống nhất, nhưng cũng có tính thống nhất nhất định. Chữ hoặc được khắc từ trên xuống, hoặc từ dưới lên, từ trái qua, từ phải lại, thường nét ngang trước nét dọc.
Do khắc bằng dao, nên các nét mảnh và thẳng. Lại do vật liệu (xương cứng, mềm), dụng cụ (dao cùn, bén) mà nét chữ  khắc lên thô mảnh không đồng nhất. Độ dài ngắn nét không nhất định. Có chữ ngoằn ngoèo, bắt chéo, lại có chữ phân bố tầng lớp một cách trang trọng, thể hiện sự sáng tạo phong phú và cảm hứng thẫm mỹ của người xưa.<ref>Identification of these graphs is based on consultation of Zhao Cheng (趙誠, 1988), Liu Xinglong (劉興隆, 1997), Wu, Teresa L. (1990), Keightley, David N. (1978 & 2000), and Qiu Xigui (2000).</ref><ref>Keightley 1978, p.50</ref>
 
Mặc dù vậy, giáp cốt văn vẫn giữ được sự đối xứng và bố cục tương đối ổn định. Do đó có người cho rằng thư pháp Trung Quốc bắt đầu từ chữ giáp cốt, vì nó đã mang 3 đặc tính của thư pháp: dụng bút, kết tự, chương pháp.<ref>Keightley 1978, p.67</ref>
 
== Quá trình khai quật ==