Khác biệt giữa các bản “Trương Lương”

không có tóm lược sửa đổi
n (→‎Tham khảo: replaced: kí → ký using AWB)
{{bài cùng tên}}
[[Tập tinFile:Zhang Liang张良像.jpg|nhỏthumb|phải|250px|Tranh vẽ Trương LươngTử nhàPhòng trong một ngôi mộ thời [[Tây Hán]].]]
 
'''Trương Lương''' ([[chữ Hán]]: 張良; [[262 TCN]] - [[188 TCN]]), tự là '''Tử Phòng''' (子房), là danh thần khai quốc nổi tiếng thời [[nhà Hán]]. Ông cùng với [[Hàn Tín]], [[Tiêu Hà]] được người đời xưng tụng là "'''Hán sơ Tam kiệt''' nhà Hán"(漢初三傑), đóng vai trò quan trọng giúp [[Hán Cao Tổ|Lưu Bang]] đánh đổ [[nhà Tần]] và thắng [[Hạng Vũ]] trong [[chiến tranh Hán-Sở|chiến tranh Hán Sở]] sáng lập ra nhà Hán trong [[lịch sử Trung Quốc]] (''phi tam kiệt tất vô Hán thất''). Ông được xếp vào hàng ngũ 10 đại quân sư kiệt xuất nhất [[Lịch sử Trung Quốc|lịch sử phong kiến Trung Quốc]] (đứng thứ 3 sau [[Khương Tử Nha]],[[Tôn Tẫn]] và đứng trên các bậc quân sư kiệt xuất khác như [[Gia Cát Lượng]], [[Lưu Bá Ôn]]).
 
Ông thường được xếp vào hàng ngũ 10 đại quân sư kiệt xuất nhất [[Lịch sử Trung Quốc|lịch sử phong kiến Trung Quốc]], đứng thứ 3 sau [[Khương Tử Nha]], [[Tôn Tẫn]] và đứng trên các bậc quân sư kiệt xuất khác như [[Gia Cát Lượng]], [[Lưu Bá Ôn]]. Vì thế, hậu nhân hay gọi ông là '''Mưu Thánh''' (謀聖).
 
==Thân thế==
Theo các tư liệu thì Trương Lương thuộcsinh khoảng trước năm [[250 TCN]], xuất thân từ dòng dõi sĩ tộc nước [[Hàn (nước)|Hàn]] thời [[Chiến Quốc]]. Tổ tiên nhiều đời làm khanh sĩ nước Hàn. Ông nội Trương Lương là Trương Khai Địa làm tướng quốc của [[Hàn Ly hầu|Hàn Chiêu hầu]], [[Hàn Tuyên Huệ vương]], [[Hàn Tương Ai vương]]; cha ông là Trương Bình làm tướng quốc của [[Hàn Li Vương]], [[Hàn Điệu Huệ vương]].
 
Theo các tư liệu thì Trương Lương sinh năm 264 TCN. Năm thứ 23 đời Hàn Điệu Huệ Vương ([[250 TCN]]), Trương Bình chết. Vì khi đó Trương Lương còn ít tuổi nên chưa từng làm quan nước Hàn.
 
==Báo quốc bất thành, mài chí ở Hạ Bì==
Năm [[230 TCN]], nước Hàn bị [[Tần Thủy Hoàng]] tiêu diệt. Em của Trương Lương chết, ông không lo chôn cất mà tập hợp 300 tôi tớ trong nhà, đem tất cả gia tài tìm thích khách giết vua Tần để báo thù cho nước Hàn.
 
Bấy giờ, ông tìm được một lực sĩ, làm một cái chùy sắt nặng 120 cân, năm 218 TCN, nhân [[Tần Thủy Hoàng]] đi chơi ở miền đông, ông và người lực sĩ rình đánh vua Tần ở bãi cát Bác Lãng, nhưng lại đánh nhầm phải xe tùy tùng nên giết hụt vua Tần. Tần Thủy Hoàng nổi giận sai lùng khắp thiên hạ. Trương Lương bèn đổi tên họ, trốn tránh ở Hạ Bì.
:''Đọc quyển sách này thì làm được thầy bậc vương giả. Mười năm sau, sẽ ứng nghiệm. Mười ba năm sau, con đến gặp ta. Hòn đá màu vàng dưới chân núi Cốc Thành ở phía bắc sông Tế là ta đó.''
 
Trương Lương rất quý quyển này, thường đem ra học tập nghiền ngẫm. [[Hạng Bá]] là anh [[Hạng Lương]], con tướng [[Hạng Yên]] [[sở (nước)|nước Sở]], phạm tội giết người, được ông che chở.
 
[[Hạng Bá]] là anh [[Hạng Lương]], con tướng [[Hạng Yên]] [[sở (nước)|nước Sở]], phạm tội giết người, được ông che chở.
 
==Tái lập nước Hàn==
Năm 209 TCN, [[Trần Thắng]] khởi nghĩa chống [[nhà Tần]]. Trương Lương cũng tụ họp hơn trăm trai tráng. Tháng 12 năm 208 TCN, [[Trần Thắng]] bị giết, tướng [[Tần Gia]] lập người dòng dõi nước Sở là [[Cảnh Câu]] ở đất Lưu làm Giả vương<ref>"Vua tạm thời", lập vua tạm thời để hiệu triệu dân chúng cho tiện</ref> nước Sở. Trương Lương muốn đi theo, đi đến giữa đường thì gặp [[Hán Cao Tổ|Lưu Bang]], bèn theo Lưu Bang. Lưu Bang cho ông làm tướng coi về việc ngựa của quân.
 
Ông mấy lần đem binh pháp của Thái Công ra trình bày với Lưu Bang, được khen ngợi. Vì vậy, ông quyết định theo Lưu Bang, không đến yết kiến Cảnh Câu nữa. Sau đó Hạng Lương khởi nghĩa ở đất Ngô, vượt [[trường Giang|sông Trường Giang]] đánh Tần, khí thế rất mạnh. Hạng Lương diệt Tần Gia không chịu quy phục.
 
Lưu Bang đến đất Tiết, yết kiến [[Hạng Lương]], Hạng Lương lập [[Sở Nghĩa Đế|Sở Hoài vương]]. Trương Lương bèn nói với Hạng Lương:''"Ngài đã lập con cháu vua Sở; trong các công tử nước Hàn, Hành Dương Quân tên là Thành là người hiền, có thể lập làm vương để tăng thêm vây cánh".''
Sau đó Hạng Lương khởi nghĩa ở đất Ngô, vượt [[trường Giang|sông Trường Giang]] đánh Tần, khí thế rất mạnh. Hạng Lương diệt Tần Gia không chịu quy phục.
 
Lưu Bang đến đất Tiết, yết kiến [[Hạng Lương]], Hạng Lương lập [[Sở Nghĩa Đế|Sở Hoài vương]]. Trương Lương bèn nói với Hạng Lương:
:''Ngài đã lập con cháu vua Sở; trong các công tử nước Hàn, Hành Dương Quân tên là Thành là người hiền, có thể lập làm vương để tăng thêm vây cánh.''
 
Hạng Lương nghe theo, sai Trương Lương tìm Hàn Thành, lập làm vua Hàn, cho ông làm Tư đồ nước Hàn, cho Hàn vương cầm hơn 1.000 quân đi về hướng tây lấy đất Hàn. Quân Hàn lấy được mấy thành, nhưng yếu thế nên bị quân Tần cướp lại ngay. Quân Hàn đi lại đánh quanh quẩn ở miền Dĩnh Xuyên.
Trương Lương khuyên Lưu Bang sai người đi nói với các tướng Hàn Tín, Bành Việt, Anh Bố, sẽ phong nhiều đất nếu chịu điều quân về cùng diệt Sở. Các tướng nghe theo, mang quân về hội.
 
==Bày mưu kế "=Tứ diện Sở ca"===
Huyền thoại về tài trí của Trương Lương đó là trong trận quyết chiến ở Cai Hạ. Hạng vương tuy bị Hàn Tín, Anh Bố làm cho khốn đốn nhưng với uy dũng của Hạng vương và 9 vạn quân Sở còn lại, quân Hán cũng khó bề thắng thế, Hàn Tín hỏi ông kế mau diệt quân Sở.
 
==Khiêm nhường rút lui==
===Khuyên việc định đô===
[[Tập tin:Zhang Liang.jpg|nhỏ|250px|phải|Trương Lương, tự Tử Phòng]]
Triều đình nhà Hán mới vừa được xây dựng, vậy việc định đô ở đâu, có tương quan đến vấn đề tồn vong, thịnh suy rất lớn. Thoạt tiên, Hán đế Lưu Bang muốn định đô tại [[Lạc Dương]], nhưng quần thần đối với việc này có rất nhiều ý kiến khác nhau.
 
 
===Không nhận nhiều công===
Lưu Bang lên ngôi hoàng đế, tức là [[Hán Cao đếĐế]]. Tháng Giêng năm [[200 TCN]], Hán đế phong cho các công thần. Trương Lương chưa hề có công về chiến trận, Cao đế nói:
:''Bàn mưu kế ở trong màn trướng, quyết định sự thắng lợi ở ngoài ngàn dặm, đó là công của Tử Phòng! Cho ngươi tự chọn lấy ba vạn hộ ở đất Tề.''
 
Ông nói:''"Xưa kia thần khởi nghĩa ở Hạ Bì, tới đất Lưu thì gặp bệ hạ. Đó là trời đem thần giao cho bệ hạ! Bệ hạ dùng mưu kế của thần, may mà có lúc trúng, thần xin được phong ở Lưu là đủ rồi, không dám nhận ba vạn hộ".''
Ông nói:
:''Xưa kia thần khởi nghĩa ở Hạ Bì, tới đất Lưu thì gặp bệ hạ. Đó là trời đem thần giao cho bệ hạ! Bệ hạ dùng mưu kế của thần, may mà có lúc trúng, thần xin được phong ở Lưu là đủ rồi, không dám nhận ba vạn hộ.''
 
Cao đế bèn phong Trương Lương làm '''Lưu hầu''' (留侯).
 
===Làm yên lòng công thần===
:''Ung Xỉ mà còn được phong hầu, thì bọn ta chẳng phải lo nữa.''
 
===Giúp Lưu Doanh giữ ngôi tháiThái tử===
Lưu Bang có con lớn [[Hán Huệ Đế|Lưu Doanh]] là con của [[Lã hậu|Lã Trĩ]] đã lập làm Thái tử, dùng Thúc Tôn Thông làm Thái phó, Trương Lương làm Thiếu phó giúp Doanh. Nhưng sau lại có Lưu Như Ý là con Thích phu nhân thông minh hơn nên muốn bỏ Doanh để lập Như Ý.
 
:''Ta tìm các ông mấy năm nay, các ông trốn tránh ta. Nay tại sao các ông lại từ đâu đến chơi với con ta như vậy?''
 
Bốn người đáp:''"Bệ hạ khinh kẻ sĩ, hay mắng người, bọn thần nghĩa khí không chịu nhục, cho nên sợ mà trốn tránh. Nay trộm nghe thái tử là người nhân đức hiếu thảo, cung kính, thương yêu kẻ sĩ, trong thiên hạ không ai không vươn cổ muốn vì thái tử mà chết, vì vậy chúng tôi đến đây".''
Bốn người đáp:
:''Bệ hạ khinh kẻ sĩ, hay mắng người, bọn thần nghĩa khí không chịu nhục, cho nên sợ mà trốn tránh. Nay trộm nghe thái tử là người nhân đức hiếu thảo, cung kính, thương yêu kẻ sĩ, trong thiên hạ không ai không vươn cổ muốn vì thái tử mà chết, vì vậy chúng tôi đến đây.''
 
Lưu Bang nói:''"Phiền các ông nhờ giúp đỡ thái tử cho trót".''
Lưu Bang nói:
:''Phiền các ông nhờ giúp đỡ thái tử cho trót.''
 
Lưu Bang bèn quyết định giữ ngôi thái tử của Lưu Doanh.
:''Gia đình tôi đời đời làm tướng quốc nước Hàn. Đến khi Hàn mất, tôi chẳng tiếc số tiền vạn lạng vàng, đối phó với nước Tần mạnh, để báo thù cho nước Hàn, làm cho thiên hạ đều rung động. Nay tôi lấy ba tấc lưỡi mà làm thầy bậc đế vương, được phong vạn hộ, ở ngôi chư hầu, kẻ áo vải được thế là tột bậc, đối với Lương thế là đủ rồi. Vậy xin bỏ việc nhân gian, chỉ muốn đi ngao du với Xích Tùng Tử<ref>Tương truyền là một vị tiên đời xưa</ref> mà thôi.''
 
Ông bèn học cách nhịn cơm, học lối đạo dẫn cho nhẹ mình. Năm [[195 TCN]], Lưu Bang băng hà, Thái tử Lưu Doanh lên thay, tức là [[Hán Huệ Đế]].
 
Năm 195 TCN, Lưu Bang chết, Lưu Doanh lên thay, tức là [[Hán Huệ Đế]].
 
Năm [[188 TCN]], Trương Lương Trương Tử Phòng qua đời, thọ 76 tuổi {{fact|date=7-2014}}, được đặt tên thuỵ là '''Văn Thành hầu''' (留侯文成侯). Con ông là [[Trương Bất Nghi]] thay cha làm tước hầu.
 
==Chú thích==