Khác biệt giữa các bản “Bộ Công”

AlphamaEditor, Executed time: 00:00:05.0745784 using AWB
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
(AlphamaEditor, Executed time: 00:00:05.0745784 using AWB)
{{đang viết}}
'''Bộ Công''' hay '''Công bộ''' ([[chữ Hán]]: 功部) là tên gọi của một cơ quan hành chính thời phong kiến tại các nước [[Đông Á]], như [[Trung Quốc]], [[Việt Nam]], tương đương với cấp Bộ ngày nay. Đứng đầu Công bộ là [[Thượng thư]] (尚書 , tương đương [[Bộ trưởng]] nay); giúp việc có tả thị lang 左侍郎 , hữu thị lang 右侍郎 (thời Lý - Trần - Lê) hoặc tham tri (thời Nguyễn) (tương đương cấp thứ trưởng ngày nay); lang trung, viên ngoại lang, tư vụ... (tương đương vụ trưởng, giám đốc các nha hoặc chánh / phó văn phòng ngày nay). Công bộ có thể coi là tương đương với Bộ Xây dựng, Bộ Giao thông Vận tải ngày nay. Quan đứng đầu bộ Công là Công bộ thượng thư (thượng thư bộ Công), tương đương với bộ trưởng Bộ Xây dựng và bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải ngày nay. <ref name=vp1>{{chú thích web|title=Một thời kỳ hoàng kim dưới sự trị vì của vua Lê Thánh Tông|url=http://www.tuyengiao.vn/Home/thanglonghanoi/thanglonghanoi/20193/Mot-thoi-ky-hoang-kim-duoi-su-tri-vi-cua-vua-Le-Thanh-Tong|website=tuyengiao.vn|accessdate =2017-06- ngày 29 tháng 6 năm 2017 |language=vi|date =2010-05- ngày 17 tháng 5 năm 2010}}</ref>
 
==Lịch sử==
===Việt Nam===
Các triều đại phong kiến [[Việt Nam]] sau thời kỳ giành lại độc lập từ [[Bắc thuộc|chính quyền phương Bắc]] năm [[938]] qua các triều [[Nhà Ngô|Ngô]], [[Nhà Đinh|Đinh]], [[Nhà Tiền Lê|Tiền Lê]] chưa hình thành nên các Bộ (部) . Đến thời kỳ [[Nhà Lý]], năm [[1089]], [[Lý Nhân Tông]] bắt đầu đặt các bộ nhưng chưa đủ. Đời [[Nhà Trần|Trần]] chỉ có 4 bộ: Hình, Lại, Binh, Hộ đặt dưới quyền điều khiển của tướng quốc. Đầu thời [[Nhà Lê sơ|Lê sơ]], đời vua [[Lê Thái Tổ]] chỉ có 3 bộ: Lại, Lễ, Dân (tức Hộ Bộ). Đến đời Lệ Đức hầu [[Lê Nghi Dân]], khoảng [[tháng 2]] năm [[1460]], bàn việc đặt phủ huyện, lại đặt 6 bộ, 6 khoa và các quan ở phủ, huyện châu<ref>Đại Việt thông sử, Nhà xuất bản văn hóa thông tin, 1993, trang 278</ref><ref>[[Đại Việt sử ký toàn thư]], Nhà xuất bản khoa học xã hội Hà Nội, 1993, bản điện tử, trang 429</ref>. Từ đây triều đình nước [[Đại Việt]] được tổ chức dựa theo hệ thống quan chế của các triều đại [[Trung Quốc|Trung Hoa]] mới chính thức đặt đầy đủ Lục bộ, Lục khoa, vì vậy Công bộ ra đời từ đây. Thời [[Lê Thánh Tông]] vẫn giữ nguyên và đặt dưới quyền điều khiển trực tiếp của [[hoàng đế]]. Đến giữa thời [[Lê trung hưng]], các [[Chúa Trịnh|chúa Trịnh]] nắm hết quyền hành, lập ra lục phiên (Lễ phiên, Lại phiên, Công phiên, Hộ phiên,..) nằm trong phủ chúa, tồn tại song song với lục bộ. Lúc này lục bộ chỉ còn là hình thức, mọi việc do Lục phiên đảm trách. Đến thời Nguyễn lục bộ lại đặt trực tiếp dưới quyền nhà vua.
 
Dưới thời [[Nhà Nguyễn|Nguyễn]], biên chế Công bộ gồm: 1 Thượng thư, 2 Tả Hữu Tham tri, 2 Tả Hữu Thị lang, 3 Lang trung, 3 Viên ngoại, 4 Chủ sự, 4 Tư vụ, 8 chánh bát phẩm Thư lại.
 
Quan đứng đầu bộ Công, theo quan chế thời [[Lê Thánh Tông|Hồng Đức]] và [[Lê Dụ Tông|Bảo Thái]] cho hàm tòng nhị phẩm; thời Nguyễn cho hàm Chánh nhị phẩm, thuộc hàng Chánh khanh.<ref name=vp2>{{chú thích web|title=Bảng tra Các chức quan, phẩm tước, học vị thời phong kiến Việt Nam|url=http://vanhoanghean.com.vn/chuyen-muc-goc-nhin-van-hoa/nhung-goc-nhin-van-hoa/bang-tra-cac-chuc-quan-pham-tuoc-hoc-vi-thoi-phong-kien-viet-nam|website=vanhoanghean.com|accessdate =2017-06- ngày 29 tháng 6 năm 2017 |language=vi|date =2015-02- ngày 4 tháng 2 năm 2015}}</ref> Về Thanh lại ty, ở Công bộ có Doanh thiện Thanh lại ty thảo kế hoạch xây dựng hoặc sửa chữa, Công trình Thanh lại ty trông coi thực hiện công trình.
 
===Trung Quốc===
Thời [[nhà Tùy|Tùy]], [[nhà Đường|Đường]] và [[Ngũ Đại Thập Quốc|Ngũ đại]], Công bộ là một trong sáu bộ ([[Lục bộ]]) của [[Thượng thư tỉnh]]. Dưới thời [[Nhà Đường|Đường]], biên chế Công bộ gồm: Công bộ ty, Đồn điền ty, Ngu bộ ty, Thủy bộ ty.<ref> Chế độ Chính trị bài [[Nhà Đường]]</ref>
 
Dưới thời [[Nhà Tống|Tống]], biên chế Công bộ gồm: Phán bộ sự (1 người), từ niên hiệu Nguyên Phong [[Tống Thần Tông]] về sau: Thượng thư một người (Tòng nhị phẩm), Thị lang 1 người (tòng tam phẩm).
Bộ Công có những nhiệm vụ và quyền hạn chủ yếu sau đây:
 
*Hằng năm Bộ Công phải sai quan đi xem xét những thành trì, đường xá, cầu cống, đê điều trọng yếu. Nơi nào cần sửa chữa, xây mới thì tính xem hết bao nhiêu tiền và trình lên vua, sau đó sang Bộ Hộ lĩnh rồi cho tiến hành công việc.<ref name=vp>{{chú thích web|title=Những cải cách đối với Lục bộ của Lê Thánh Tông|url=http://www.dhluathn.com/2014/09/nhung-cai-cach-oi-voi-luc-bo-cua-le.html?m=1|website=dhluathn.com|accessdate =2017-06- ngày 29 tháng 6 năm 2017 |language=vi|date = ngày 9 tháng 9 năm 2014-09-09}}</ref>
 
*Quản đốc thợ thuyền và công việc trong các công xưởng của nhà nước, xưởng làm vũ khí, xưởng đúc tiền, chế tạo đồ dùng của vua và quan lại.
*Đóng tàu thuyền cho thủy binh
 
Đời [[Nhà Tùy|Tùy]], Công bộ quản lý nghiệp vụ kinh tế và hậu cần như nông nghiệp, xây dựng, thủ công nghiệp. Đời [[Nhà Minh|Minh]], Công bộ chủ quản kiến thiết công cộng và có địa vị khá thấp. <ref>《細說明朝》〈二七、六 部〉. 黎東方. 第63頁</ref> Thời [[Nhà Thanh|Mãn Thanh]], Công bộ xử lý mọi dự án xây cất của triều đình gồm các cung điện, đền đài và sửa chữa các đường thủy cũng như các kênh tiêu lũ. Họ cũng chịu trách nhiệm đúc tiền.
 
==Ghi chú==
{{tam tỉnh lục bộ}}
==Xem thêm==
 
[[Thể loại:Tam tỉnh lục bộ]]