Khác biệt giữa các bản “Babur”

n
không có tóm lược sửa đổi
n
n
}}
 
'''Babur''' ({{lang-fa|بابر|lit=Tiger[[Hổ]]|translit=Bābur}};{{sfnp|''EB''|1878}}<ref name="Dale2004" /> 14 tháng 2 năm 1483{{spaced ndash}}26 tháng 12 năm 1530), tên thật là '''Ẓahīr-ud-Dīn Muhammad''' ({{lang-fa|ظهیرالدین محمد|translit=Zahīr ad-Dīn Muhammad}}), là một nhà chinh phạt từ [[Trung Á]]. Dù ban đầu ông đã nhiều lần gặp thất bại, nhưng cuối cùng ông đã đặt nền móng cho [[Đế quốc Mogul|Triều đại Mogul]] tại [[tiểu lục địa Ấn Độ]] và trở thành hoàng đế khai quốc của triều đại này. Ông là hậu duệ trực hệ của nhà chinh phạt người Đột Quyết-Mông Cổ [[Thiếp Mộc Nhi]] (Tamurlane) của bộ tộc [[Barlas]], và nếu tính theo mẫu hệ thì có thể xem như ông là con cháu của Thành Cát Tư Hãn. Ông bị thấm nhuần bởi nền [[văn hoá Ba Tư]] và điều này ảnh hưởng đến những việc làm của ông và những người kế nhiệm ông, qua đó dẫn đến việc truyền bá văn hóa Ba Tư rộng rãi ở tiểu Lục địa Ấn Độ.<ref name="Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor">F. Lehmann: [http://www.iranicaonline.org/articles/babor-zahir-al-din Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad Bābor]. In [[Encyclopædia Iranica]]. Online Ed. December 1988 (updated August 2011). "Bābor, Ẓahīr-al-Dīn Moḥammad (6 Moḥarram 886-6 Jomādā I 937/14 February 1483&nbsp;– 26 December 1530), Timurid prince, military genius, and literary craftsman who escaped the bloody political arena of his Central Asian birthplace to found the Mughal Empire in India. His origin, milieu, training, and education were steeped in Persian culture and so Bābor was largely responsible for the fostering of this culture by his descendants, the Mughals of India, and for the expansion of Persian cultural influence in the Indian subcontinent, with brilliant literary, artistic, and [[historiographical]] results."</ref><ref name="Robert L. Canfield 1991 p.20">Robert L. Canfield, Robert L. (1991). ''Turko-Persia in historical perspective'', Cambridge University Press, p. 20. "The Mughals-Persianized Turks who invaded from Central Asia and claimed descent from both Timur and Genghis&nbsp;– strengthened the Persianate culture of Muslim India".</ref>
 
Babur là con trai cả của [[Umar Sheikh Mirza]]. Ông lên ngôi nối nghiệp cha tại [[Fergana]] vào năm 1495 lúc mới 12 tuổi và ngay lập tức đã phải đối mặt với những cuộc nổi loạn của những người họ hàng. Chỉ hai năm sau, ông đánh chiếm thành [[Samarkand]], nhưng lại để mất thành Fergana không lâu sau đó. Khi cố gắng tái chiếm Fergana, ông lại đánh mất thành Samarkand. Năm 1501, những nỗ lực chiếm lại hai thành trì trên đã trở thành công cốc sau khi ông bị [[Muhammad Shaybani Khan]] đánh bại. Năm 1504, ông chiếm được [[Kabul]], vốn đang nằm trong sự sở hữu của một đứa bé sơ sinh, hậu duệ của [[Ulugh Begh]]. Babur kết bang giao với vua Ismail I của nhà Safavid và chiếm lại khu vực Trung Á, bao gồm cả thành Samarkand. Tuy nhiên, ông lại đánh mất nó cùng với các vùng đất khác mới chiếm được vào tay người Uzbek.