Khác biệt giữa các bản “Hà mã”

Reflinks: Converting bare references
n (Đã lùi lại sửa đổi của 119.180.234.198 (Thảo luận) quay về phiên bản cuối của Phương Huy)
(Reflinks: Converting bare references)
 
==Tổng quan==
Hà mã là loài sống nửa ở nước nửa trên cạn, cư trú ở các con [[sông]], [[hồ]] và các đầm lầy [[rừng ngập mặn]] [[Tây Phi]]<ref>[http://www.naturatours.com/gabon Gabon<!-- Bot generated title -->]</ref> nơi những con đực chiếm lĩnh một đoạn sông và đứng đầu đàn gồm 5 đến 30 con cái và con non. Vào ban ngày, chúng duy trì sự mát mẻ bằng cách đầm mình trong nước hay bùn; và sự sinh sản cũng diễn ra trong nước. Chúng lên bờ vào ban đêm để ăn cỏ. Mặc dù các con hà mã nghỉ ngơi gần nhau trong nước, thì việc kiếm ăn lại là hoạt động đơn lẻ và không mang tính lãnh thổ.
 
Dù có sự tương đồng về cơ thể với [[chi Lợn|lợn]] và các loài guốc chẵn trên cạn khác, chúng lại có họ hàng gần nhất là [[bộ Cá voi|cá voi và cá heo]], nhóm mà đã tách ra vào khoảng 55 triệu năm trước.<ref>{{chú thích web|url=http://www.timetree.org/time_e_query.php?taxon_a=Cetacea&taxon_b=Hippopotamidae |title=Time Tree |publisher=Time Tree |accessdate = ngày 30 tháng 3 năm 2010}}</ref> Tổ tiên chung của cá voi và hà mã rẽ nhánh từ những động vật guốc chẵn khác vào khoảng 60 triệu năm về trước.<ref>{{chú thích web|url=http://www.timetree.org/time_e_query.php?taxon_a=Suidae&taxon_b=Hippopotamidae |title=Time Tree |publisher=Time Tree |accessdate = ngày 30 tháng 3 năm 2010}}</ref> Hóa thạch hà mã sớm nhất được biết đến thuộc về chi ''[[Kenyapotamus]]'' ở châu Phi, có niên đại khoảng 16 triệu năm trước đây.
{{Chính|Động vật nguy hiểm}}
[[Tập tin:1DSC07857.JPG|150px|nhỏ|phải|Những con hà mã tuy có vẻ bề ngoài hiền lành cục mịch nhưng chúng là một trong những loại động vật nguy hiểm bậc nhất và hung dữ nhất, giết nhiều người nhất ở châu Phi]]
Hà mã là một trong những sinh vật hung hăng nhất trên thế giới và thường được xem như một trong những động vật nguy hiểm nhất ở châu Phi cũng như trên thế giới.<ref name="anninhthudo.vn">[http://www.anninhthudo.vn/Ky-la/Bi-kich-bi-con-trai-ha-ma-moi-ruot-den-chet/423788.antd Bi kịch bị "con trai hà mã" moi ruột đến chết | Thế giới | Báo điện tử An Ninh Thủ Đô<!-- Bot generated title -->]</ref> Không một loài thú hoang dã nào ở châu Phi giết người nhiều như những con hà mã.<ref name="nld.com.vn">[http://nld.com.vn/thoi-su-quoc-te/dung-gion-mat-voi-ha-ma-2009082408546974.htm Đừng giỡn mặt với hà mã! | Địa Ốc<!-- Bot generated title -->]</ref> Hằng năm có 2900 người bị giết bởi loài này.<ref name="nguoiduatin.vn">[http://www.nguoiduatin.vn/nhung-loai-vat-nguy-hiem-hon-ca-map-a110925.html Những loài vật nguy hiểm hơn cá mập<!-- Bot generated title -->]</ref> Hà mã đặc biệt hung dữ khi bị xâm phạm lãnh thổ của chúng và động đến con cái của chúng. Chính vậy thổ dân ở châu Phi rất dễ mất mạng khi vô tình xâm phạm lãnh thổ của hà mã. Chúng sẽ rượt đuổi, kéo họ xuống đầm, cắn nát thuyền của họ và có thể cắn nát cả đầu của họ.<ref name="nguoiduatin.vn"/>
 
Là loài thú dữ tợn nhất châu Phi, hàm của hà mã có thể nghiền nát một hoặc hai con cá sấu dài khoảng 3m. Độ hung bạo của chúng mạnh hơn bất cứ loài vật kích thước lớn nào. Chúng có trọng lượng trung bình lên tới 1,5 tấn và hàm răng có sức mạnh tương đương với một chiếc búa tạ cỡ lớn.<ref>[http://vnexpress.net/tin-tuc/khoa-hoc/10-loai-vat-nguy-hiem-nhat-hanh-tinh-2844384.html 10 loài vật nguy hiểm nhất hành tinh - VnExpress<!-- Bot generated title -->]</ref> Chúng thường tấn công con người và tàu bè nhỏ. Mặc dù có thân thể thấp đậm và bốn cái chân ngắn cũn nhưng hà mã có thể đạt tới tốc độ lên đến 48&nbsp;km/h và dễ dàng vượt mặt con người. Chúng cũng là loài thú có vú nặng thứ 3 trên mặt đất. Con đực có thể nặng tới 1,8 tấn và dài khoảng 5m. Không nên trêu chọc một con hà mã, nhất là khi chúng đang nhấm nháp [[bữa ăn trưa]].<ref name="nld.com.vn"/>
 
Thậm chí ngay cả những con hà mã được nuôi nấng và thân thiết từ nhỏ cũng có thể giết người chủ của mình, điển hình là bi kịch của một người nông dân ở Nam Phi khi bị chính con vật nuôi 6 tuổi mình thương yêu và chăm sóc hại chết bằng cách moi ruột cho đến chết. Thi thể bị cắn xé thương tâm của Marius được phát hiện trôi nổi trên một dòng sông chạy qua [[trang trại]] của anh ở vùng quê Nam Phi<ref name="anninhthudo.vn"/> sau đó hà mã này còn chạy điên cuồng trên [[đồng cỏ]] để tấn công những người chơi golf ở câu lạc bộ gần nông trại và cắn chết một chú [[bê]] của đối tác làm ăn với ông chủ.<ref>[http://giadinh.net.vn/the-gioi/con-ha-ma-bac-tinh-phan-chu-gay-phan-no-20111118043828524.htm Con hà mã "bạc tình, phản chủ” gây phẫn nộ<!-- Bot generated title -->]</ref>
 
==Hình ảnh==