Khác biệt giữa các bản “Đền Karnak”

không có tóm lược sửa đổi
| map_size =
| relief =
| location = El-Karnak, [[toàn quyềntỉnh Luxor]], [[Ai Cập]]
| region = [[thượng Ai Cập]]
| type = Điện thờ tôn nghiêm
| part_of = [[Thebes, Ai Cập|Thebes]]
| length =
| built =
| abandoned =
| epochs = [[MiddleTrung KingdomVương ofquốc EgyptAi Cập|MiddleTrung Kingdomvương quốc]] totới thời kỳ [[PtolemaicAi Cập thuộc Hy Lạp|Hy Lạp chiếm Kingdomđóng]]
| cultures =
| dependency_of =
| management =
| public_access =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| notes =
| designation1 = WHS
| designation1_offname = ThebesQuần cổthể đạiđền với những nghĩa trangKarnak
| designation1_type = Văn hóa
| designation1_criteria = i, iii, vi
}}
 
'''Quần thể đền Karnak''', thường gọi tắt là '''đền Karnak''', là một [[di tích]] nổi tiếng nằm ở thành phố [[Thebes, Ai Cập|Thebes]], kinh đô cũ của [[Ai Cập]]. Di tích này gồm nhiều tàn tích của những ngôi đền, những bức tượng khổng lồ, những sảnh thờ và những tòa tháp. Trước đây có tên gọi là ''Ipet-isut'' (tạm dịch: "Nơi được chọn")<ref>Blyth, tr.9</ref>.
 
Việc xây dựng khu đền bắt đầu từ triều đại của vua [[Senusret I]] ([[Trung Vương quốc Ai Cập|Trung vương quốc]]). Mãi cho đến khi Ai Cập bị [[Ai Cập thuộc Hy Lạp|người Hy Lạp xâm lược]] thì ngôi đền vẫn được trùng tu và được xây dựng thêm<ref>Blyth, tr.10</ref>. Ngày nay, quần thể đền Karnak nằm tọa lạc tại El-Karnak, thuộc tỉnh [[Luxor (tỉnh)|Luxor]], cách [[Luxor]] 2,5 km về phía bắc.
 
Thành phố cổ Thebes và các di tích khảo cổ tại đó đã được [[Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc|UNESCO]] công nhận là [[di sản thế giới]] vào năm 1979<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/87/multiple=1&unique_number=93 Ancient Thebes with its Necropolis – UNESCO World Heritage Centre]</ref>.
 
== Tổng quan ==
[[Tập tin:Karnak Temple Map.jpg|trái|nhỏ|Sơ đồ toàn bộ khu vực Karnak]]
Trước thời kỳ [[Vương triều thứ Mười một của Ai Cập|Vương triều thứ 11]], không có nhiều công trình được xây dựng tại vùng đất [[Thebes, Ai Cập|Thebes]] này, có chăng là những ngôi đền thuộc cỡ nhỏ và không mấy quan trọng dành để thờ thần [[Montu]], vị thần chiến tranh của Thebes và nữ thần nguyên thủy [[Mut]]<ref name=":0">Blyth, tr.7</ref>. Dưới triều đại thứ 11, [[Amun]] trở thành vị thần bảo hộ của Thebes thay cho Montu, dần dần kết hợp với vị thần mặt trời [[Thần Ra|Ra]], trở thành bộ đôi vị thần tối cao [[Amun]]-[[Thần Ra|Ra]]. Nữ thần Mut trở thành vợ của Amun, thần mặt trăng [[Khonsu]] là con của hai người, được xem là ''Bộ ba Theban''. Karnak từ đó trở thành vùng đất linh thiêng của các vị thần.
 
Một ngôi đền nhỏ xây theo hình [[bát giác]] là công trình được xây dựng sớm nhất có nhắc đến tên Amun-Ra. Ngôi đền này được xây dựng dưới thời vương triều thứ 11<ref name=":0" />. Nhà nguyện trắng của vua [[Senusret I]] và khu đền thờ Amun-Ra (1 trong 4 phần chính của quần thể đền Karnak) là những dấu tích sớm nhất của đền Karnak.
 
Đền thờ thần Mặt trời [[Thần Ra|Ra]] luôn được ánh nắng chiếu rọi kể cả vào [[Đông chí|tiết đông chí]]<ref>Brian Handwerk (December 21, 2015) [http://news.nationalgeographic.com/2015/12/151221-winter-solstice-explained-pagans/ ''Everything You Need to Know About the Winter Solstice''], National Geographic</ref>.
 
== Lịch sử ==
=== Vương triều thứ 18 ===
[[Tập tin:Great Lake at Karnak Temple.jpg|trái|nhỏ|250x250px|Hồ thiêng lớn của đền Amun-Re]]
Sự mở rộng ngôi đền được diễn ra trong suốt vương triều này<ref name=":1">Strudwick & Strudwick (1999), tr.51</ref>. [[Amenhotep I]] đã cho xây dựng một nhà nguyện dành cho thần Amun bằng đá [[thạch cao]] tuyết hoa và một cổng [[đá vôi]] cao 20 cubit (gần 9m) ở phía nam của Karnak. [[Thutmosis I]] cho xây dựng tháp môn thứ tư, thứ năm và một bức tường vây quanh chúng. Ở giữa đó, ông cho xây một đại sảnh với các cột làm bằng gỗ [[Chi Tuyết tùng|tuyết tùng]]<ref name=":1" />.
 
Cũng như cha mình, [[Thutmosis II]] cũng cho dựng một cổng đá vôi và một ngay trước tháp môn thứ tư, nhưng cổng đá lại chưa được hoàn thiện. [[Amenhotep II]] lại cho phá hủy cái cổng này và thay vào đó là cho dựng tháp môn thứ 3.
* '''Hwt benben''': Nằm phía đông Karnak, dùng để thờ mặt trời, có liên quan đến đền Gempateen.
* '''Teni-menu''': Gồm nhiều phòng, có thể là phòng kho, hoặc là nơi ở của gia đình hoàng gia, mặc dù không có bằng chứng cho điều này. Những bức tường của Teni-menu được dùng để xây tường tháp môn thứ chín.
 
== Xem thêm ==
* Blyth, Elizabeth (2006). ''Karnak: Evolution of a Temple''. Oxford: Routledge. ISBN 0-415-40487-8.
* Strudwick, Nigel & Helen (1999). ''Thebes in Egypt: A Guide to the Tombs and Temples of Ancient Luxor''. Ithaca, New York. ISBN 0-8014-8616-5.
 
== Chú thích ==
166

lần sửa đổi