Khác biệt giữa bản sửa đổi của “Phà Ngừm”

Nội dung được xóa Nội dung được thêm vào
Mjbmrbot (thảo luận | đóng góp)
You-Know-Who (thảo luận | đóng góp)
nKhông có tóm lược sửa đổi
Dòng 24:
|}}
 
'''Phà Ngừm''' ([[1316]] &ndash; [[1393]]), còn gọi là '''Chậu Phà Ngừm'''; '''Phraya Fa Ngum'''<ref>Bách khoa toàn thư Việt Nam, mục từ [http://dictionary.bachkhoatoanthu.gov.vn/default.aspx?param=1676aWQ9MjExNzkmZ3JvdXBpZD0ma2luZD1zdGFydCZrZXl3b3JkPXA=&page=2 Phà Ngừm]</ref>, tên đầy đủ là '''Somdetch Brhat-Anya Fa Ladhuraniya Sri Sadhana Kanayudha Maharaja Brhat Rajadharana Sri Chudhana Negara''', sinh ra ở [[Muang Sua]], mất ở [[tỉnh Nan|Nan]]), là nhàvị vua đã sáng lập vương quốc [[Lan Xang]] của Lào vào năm [[1354]].
 
Phà Ngừm là cháu nội của [[Souvanna Khamphong]], ngườithủ trịlĩnh (''chao muang'') xứ [[Luangprabang|Xieng Dong Xiengmuang ThongSua]] và là hậu duệ của [[Khun Lo]]. Lúc còncha nhỏcủa Phà Ngừm dụ dỗ một vương phi của Souvanna Khamphong, nên cả hai cha con ông sốngbị lưuđẩy vongđi tạilàm triềucon đìnhtin [[Angkor]]của cùngmuang vớiSua cha mìnhAngkor. Tại cuối cùngđó, ông đã kết hôn cùng công chúa [[người Khmer|Khmer]]. Ngườitên taKeo tinKeng rằng cha của ông bị gửi đến Angkor vì dụ dỗ một vương phi của Souvanna KhamphongNya.
 
Cuối năm 1351, Angkor bị [[Vương quốc Ayutthaya]] nổi lên cạnh tranh. Triều đình Angkor giao chỉ huy một đội quân để đi giành lại sự kiểm soát của Angkor ở miền bắc [[cao nguyên Khorat]]. Càng chiến đấu, đội quân của ông càng đông và càng mạnh. Trong trận giao chiến với chao muang vùng Viêng Chăn ngày nay, ông đã không thắng được. Nhưng một quý tộc ở muang Phuan ([[Cánh đồng Chum]] ngày nay) giúp đỡ ông chinh phạt muang Phan và từ đó đánh tới muang Sua. Chú của Phà Ngừm phải tự sát và Phà Ngừm trở thành thủ lĩnh muang Sua vào năm 1353. Những chiến thắng của ông đã khiến các chao mung nhiều nơi phải thần phục.
Giữa thời kỳ [[1350]]-[[1351]], các nguồn lịch sử <ref> Trang web www.aseamfocus.com[http://www.aseanfocus.com/publications/history_laos.html]</ref> chỉ ra rằng Phà Ngừm đã điều động được khoảng 10.000 lính để cùng ông từ [[Angkor]] đến các khu vực ngày nay là [[Lào]], [[Việt Nam]] và [[Campuchia]].
 
Phà Ngừm tiếp tục phái quân lên phía Bắc và thu phục các chao muang ở đó. Điều này đã thách thức [[Lan Na]]. Tiếp theo, Phà Ngừm quay lại tấn công vùng Viêng Chăn và dọc sông Mê Công tới tận Nakhon Phanom (Thái Lan) ngày nay, khuất phục các chao muang ở đó.
 
Khi đã khuất phục được rất nhiều muang, ông quyết định xây dựng nhà nước Lan Xang Hom Khao (nghĩa đen là "triệu thớt voi che lọng trắng"), đổi tên muang Sua thành Xieng Dong Xieng Thong và lấy đó làm kinh đô, ban hành luật ''kotmai thammasat Khun Bulom'' để cai trị đất nước. Angkor đã không chống lại được điều này vì còn phải đối phó với Ayutthaya và [[Vương quốc Sukhothai|Sukhothai]].
 
Trong khi trị vì, Phà Ngừm dựa nhiều vào các tướng lĩnh người Khmer theo vợ chồng ông từ Angkor. Tuy nhiên, sau khi người vợ Khmer của ông qua đời, ông mất đi sự ủng hộ của các tướng lĩnh này. Năm 1374, Phà Ngừm bị các quý tộc nổi dậy phế truất do lạm quyền quấy rối thê thiếp của các quý tộc và bị đầy đi lưu vong ở muang Nan (nay là tỉnh Nan) của Thái Lan.
 
Kế vị ông là Unhoen, tức vua [[Samsenethai]]. Phà Ngừm qua đời ở muang Nan năm 1393
 
Ông đã đem quân đánh [[Nghệ An]] và các thung lũng [[sông Hồng]] và [[sông Đà]] ở [[Việt Nam]] ngày nay cũng như ở [[Isan]] ở Thái Lan ngày nay. Giai đoạn 1352-1354, ông đã chiếm [[Muang Sing]], Muang Huom, [[Xieng Hung]], Pak Ou và Pak Beng. Năm 1353, ông đã đánh trận cuối chống lại ông bác (chú hay cậu ?) gần Xieng Dong Xieng Thong và đã chiến thắng, trở thành một ông chủ một vùng đất không có ai tranh chấp và ông gọi nó là [[Lan Xang]].
Năm [[1373]], những người trong hoàng gia và quý tộc trục xuất ông. Con trai ông là Un Heuan (thường gọi là [[Samsenethai]]) lên ngôi vua Lan Xang.
 
==Tham khảo==
* {{reflist}}
<references />
* Grant Evans (2002) ''A Short History of Laos: The Land in Between'', Allen & Unwin, [[ISBN]] 1 86448 997 9.
 
[[Thể loại:Vua Lào]]
[[Thể loại:Lan Xang]]
[[Thể loại:Mất 1393]]
 
[[de:Fa Ngum]]