Khác biệt giữa các bản “Tutankhamun”

không có tóm lược sửa đổi
'''Tutankhamun''' ({{IPAc-en|ˌ|t|uː|t|ə|n|k|ɑː|ˈ|m|uː|n}};<ref name="Collins">{{chú thích web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/tutankhamun?showCookiePolicy=true|title=Tutankhamun or Tutankhamen|accessdate=ngày 24 tháng 9 năm 2014|publisher=Collins Dictionary|date=n.d.}}</ref> có thể viết bằng một trong hai cách với ''Tutenkh-'', ''-amen'', ''-amon'') là một [[pharaon|pharaon Ai Cập]] thuộc [[Vương triều thứ 18]] (trị vì vào khoảng năm 1332-1323 TCN theo bảng niên đại quy ước), trong giai đoạn [[Tân Vương quốc Ai Cập|Tân Vương quốc]] của [[Lịch sử Ai Cập]].
 
Ông là thường hay được gọi theo cách thông tụcdụng là '''Vua Tut'''. Tên gọi ban đầu của ông, '''Tutankhaten''', có nghĩa là "Hiện thân sống của Aten", trong khi Tutankhamun có nghĩa là "Hiện thân sống của Amun". Theo cách viết bằng chữ tượng hình, tên của Tutankhamun đã thường được viết là Amen-tut-ankh, vì nó tuân theo một quy ước đó là tên của vị thần được đặt ở đầu của một cụm từ để thể hiện sự tôn kính.<ref>{{chú thích sách |last=Zauzich |first=Karl-Theodor |title=Hieroglyphs Without Mystery |publisher=University of Texas Press |location=Austin |year=1992 |pages=30–31 |url=http://www.utexas.edu/utpress/books/zauhie.html |isbn=978-0-292-79804-5}}</ref> Ông có thể cũng là ''Nibhurrereya'' trong các bức [[thư Amarna]], và nhiều khả năng chính là vị vua Rathotis của vương triều thứ 18, vốn được [[Manetho]], một nhà sử học cổ đại, ghi chép lại là đã trị vì trong chín năm- một con số tương tự cũng được quy chiếu với phiên bản tóm tắt của [[Flavius ​​Josephus]].<ref>{{chú thích web |url=http://www.phouka.com/pharaon /egypt/history/KLManetho.html |title=Manetho's King List}}</ref>
 
Sự kiện [[Howard Carter]] cùng [[George Herbert]], huân tước thứ năm của Carnarvon<ref>
Tutankhamun là con trai của [[Akhenaten]] (trước đây là [[Amenhotep IV]]) với một trong những em gái của Akhenaten,<ref name="autogenerated640">{{cite journal |last=Hawass |first=Zahi |url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=185393 |title=Ancestry and Pathology in King Tutankhamun's Family |work=[[JAMA (journal)|The Journal of the American Medical Association]] |date=ngày 17 tháng 2 năm 2010 |volume=303 |number=7 |pages=640–641 |deadurl=no |accessdate=ngày 21 tháng 10 năm 2013|display-authors=etal}}</ref> hoặc có lẽ một trong những người em họ của ông ta.<ref>{{chú thích báo|last=Powell|first=Alvin|title=A different take on Tut|url=http://news.harvard.edu/gazette/story/2013/02/a-different-take-on-tut/?utm_source=SilverpopMailing&utm_medium=email&utm_campaign=02.12.13.xxx%2520%281%29|accessdate=ngày 12 tháng 2 năm 2013|newspaper=Harvard Gazette|date=ngày 12 tháng 2 năm 2013}}</ref> Khi là một hoàng tử, ông đã được biết đến với tên gọi Tutankhaten.<ref name="carlos.emory.edu">{{chú thích web |title=Classroom TUTorials: The Many Names of King Tutankhamun |url=http://carlos.emory.edu/PDF/Classroom_TUTorial_Names_of_Tut.pdf |format=pdf |website=[[Michael C. Carlos Museum]] |accessdate=ngày 10 tháng 7 năm 2013}}</ref> Ông lên ngôi vào năm 1333 TCN, khi mới lên chín hoặc mười tuổi, với vương hiệu là Nebkheperure.<ref name="carlos.emory.edu"/> Ông có một bảo mẫu tên là [[Maia (bảo mẫu)|Maia]], và bà được biết đến từ ngôi mộ của mình tại Saqqara.<ref>{{chú thích web|title=Egypt Update: Rare Tomb May Have Been Destroyed|url=http://news.sciencemag.org/2011/02/egypt-update-rare-tomb-may-have-been-destroyed|work=Science Mag|accessdate=ngày 1 tháng 11 năm 2013}}</ref> Một thầy giáo nhiều khả năng có tên là [[Sennedjem (vương triều thư 18)|Sennedjem]].
 
Khi ônglên trở thànhngôi vua, ông đã kết hôn với người chị cùng cha khác mẹ với mình, [[Ankhesenpaaten]], bà sau đó đổi tên thành [[Ankhesenamun]]. Họ có hai người con gái với nhau nhưng đều bị chết yểu.<ref name="Hawass2010" /> Nghiên cứu chụp cắt lớp vi tính được thực hiện vào năm 2011 cho thấy một người con gái đã mất khi đang ở tháng thứ 5-6 của thai kì và người còn lại đang ở tháng thứ 9 của thai kỳ. Không có bằng chứng nào trong cả hai [[xác ướp]] cho thấy dấu vết của các dị tật bẩm sinh hoặc một nguyên nhân dẫn đến cái chết.<ref>Hawass, Zahi and Saleem, Sahar N. "Mummified daughters of King Tutankhamun: Archaeological and CT studies." ''The American Journal of Roentgenology'' 2011. Vol 197, No. 5, pp. W829–836.</ref>
===Vương triều===
Do ông lên ngôi khi còn rất trẻ, nhà vua có thể đã có những cận thần đầy quyền lực bên cạnh, được cho lẽ bao gồm tướng [[Horemheb]] và tể tướng [[Ay (pharaon)|Ay]]. Horemheb đã ghi lại rằng nhà vua đã phong cho ông ta làm "chúa tể của toàn bộ các vùng đất" vốn là một tước vị cha truyền con nối để duy trì luật pháp. Ngoài ra ông ta có khả năng trấn an vị vua trẻ khi ông nổi giận.<ref>Booth pp. 86–87</ref>
 
Vào năm trị vì thứ ba của mình, Tutankhamun đã cho hủy bỏ những thay đổi được thực hiện trong suốt vương triều của vua cha. Ông kết thúc sự thờ thần cúng thần [[Aten]] và khôi phục lại địa vị tối cao cho [[thần Amun]]. Lệnh cấm sự thờ cúng thần Amun đã được dỡ bỏ và các đặc quyền truyền thống dành cho tầng lớp tư tế đã được khôi phục. Kinh đô đã được dời về lại Thebes và thành phố [[Akhetaten]] bị từ bỏ.<ref>[[Erik Hornung]], ''Akhenaten and the Religion of Light'', Translated by David Lorton, Ithaca, New York: Cornell University Press, 2001, ISBN 0-8014-8725-0.</ref> Ông còn thay đổi tên của mình thành Tutankhamun, "Hiện thân sống của Amun".
{{quote|Những ngôi đền của các vị thần và nữ thần... đã là những đống đổ nát. Điện thờ của các vị thần đã hoang phế và đầy cỏ dại. Thánh điện của các vị thần coi như không tồn tại và cung điện trở thành những con đường... các vị thần đã quay lưng lại với vùng đất này... Nếu có ai cầu xin một lời khuyên từ các vị thần, người đó sẽ không bao giờ được đáp lại.<ref>{{chú thích sách |last=Hart |first=George |title=Egyptian Myths |publisher=University of Texas Press |year=1990 |page=47 |isbn=0-292-72076-9}}</ref>}}
 
Vương quốc Ai Cập đã rơi vào tình trạng suy yếu về kinh tế và hỗn loạn dưới vương triều của [[Akhenaten]]. Quan hệ ngoại giao với các vương quốc khác đã bị bỏ bê và Tutankhamun đã tìm cách khôi phục lại chúng, đặc biệt là với người [[Mitanni]]. Bằng chứng về sự thành công của ông đã được đề xuất từ những món quà từ các quốc gia khác nhau được tìm thấy trong lăng mộ của ông. Bất chấp những nỗ lực nhằm cải thiện các mối quan hệ của ông, những trận chiến với người [[Nubia]] và các dân tộc châu Á khác đã được ghi lại trong ngôi đền an táng của ông tại Thebes. Ngôi mộ của ông còn chôn theo cả áo giáp và những chiếc ghế gập thích hợp cho những chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, do bản thân ông còn trẻ tuổi cùng với những khuyết tật trên cơ thể, ông dường như khiến cho ôngđã phải sử dụng một cây gậy để đi bộlại (ông qua đời khoảng 19 tuổi), các nhà sử học suy đoán rằng ông đã không đích thân tham gia vào những trận chiến này<ref name="Hawass2010" /><ref>Booth pp. 129–130</ref>.
===Sức khỏe và diện mạo===
[[Tập tin:Mummy of Tutankhamun.jpg|thumb|Xác ướp của Tutankhamun hiện nằm tại [[Thung lũng các vị vua]] trong phòng chôn cất ở ngôi mộ [[KV62]].]]
 
===Qua đời===
Không có bất cứ ghi chép nào còn hiện còn tồn tại đến ngày nay về những ngày qua đời của Tutankhamun. Điều gì gây ra cái chết của Tutankhamun đã là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận. Nhiều nghiên cứu khoa học đã được tiến hành để nhằm tìm ra nguyên nhân gây ra cái chết của ông. Có một số bằng chứng đã được nhà [[vi sinh vật học]] Harvard Ralph Mitchell nêu ra rằng ông có thể được [[chôn cất]] một cách vội vã. Mitchell đã phát biểu rằng những đốm màu nâu sẫm trên những bức tường được trang trí trong phòng [[chôn cất]] của Tutankhamun cho thấy ông đã được [[chôn cất]] ngay trước khi màu sơn có thể khô.<ref>{{chú thích web|url=http://www.history.com/news/was-king-tut-buried-in-a-hurry|title=Was King Tut Buried in a Hurry?|work=History.com}}</ref>
 
Thông qua việc tiến hành [[chụp cắt lớp vi tính]] vào năm 2005 đã cho thấy ông đã bị gãy chân trái<ref>{{chú thích web|last=Hawass|first=Zahi|title=Tutankhamon, segreti di famiglia|url=http://www.nationalgeographic.it/dal-giornale/2010/09/03/news/tutankhamon_segreti_di_famiglia-96415/|work=National Geographic|accessdate=ngày 2 tháng 6 năm 2013}}</ref>, không lâu trước khi ông qua đời, và nó đã bị nhiễm trùng. Phân tích DNA được tiến hành năm 2010 cho thấy sự xuất hiện của bệnh sốt rét trong cơ thể của ông, dẫn đến giả thuyết cho rằng bệnh sốt rét và [[bệnh Köhler]] đã dẫn đến cái chết của ông.<ref>{{chú thích báo |last=Roberts |first=Michelle |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8516425.stm |date=ngày 16 tháng 2 năm 2010 |accessdate=ngày 12 tháng 3 năm 2010 |publisher=BBC News |title='Malaria' killed King Tutankhamun}}</ref> Vào ngày 14 tháng 9 năm 2012, [[hãng tin ABC]] đã đưa tin về một giả thuyết khác nữa cho cái chết của Tutankhamun, nó được phát triển bởi bác sĩ phẫu thuật [[Hutan Ashrafian]] ở Đại học Hoàng gia London, ông tin rằng bệnh động kinh thùy thái đã gây ra một cú ngã chết người và khiến cho chân trái của Tutankhamun bị gãy.<ref name="epilepsy">{{chú thích báo|url=http://abcnews.go.com/blogs/health/2012/09/14/mystery-of-king-tuts-death-solved/<!--Original cite: http://news.yahoo.com/mystery-king-tuts-death-solved-231623455--abc-news-health.html-->|title=Mystery of King Tut's death solved?|work=[[ABC News]]|last=Rosenbaum|first=Matthew|date=ngày 14 tháng 9 năm 2012|deadurl=no |accessdate=ngày 21 tháng 10 năm 2013}}</ref>
290

lần sửa đổi