Mở trình đơn chính

Các thay đổi

→‎Địa lý: sửa các thông tin
}}
 
'''Duy Tiên''' là một [[huyện]] nằm ở phía bắc của tỉnh [[Hà Nam]], là cửa ngõ phía Nam thủ đô Hà Nội. Duy Tiên là vùng trọng điểm phát triển công nghiệp dịch vụ của tỉnh Hà Nam.
 
==Điều kiện tự nhiên==
==Địa lý==
 
Địa giới hành chính huyện Duy Tiên:
=== Địa lý ===
*Phía bắc giáp huyện [[Phú Xuyên]], thàn phố [[Hà Nội]]
Địa giới hành chính huyện Duy Tiên:
*Phía đông giáp thành phố [[Hưng Yên (thành phố)|Hưng Yên]] và huyện [[Kim Động]], tỉnh [[Hưng Yên]] qua [[sông Hồng]] và huyện [[Lý Nhân]]
 
*Phía nam giáp huyện [[Bình Lục]] và thành phố [[Phủ Lý]]
*Phía tâybắc giáp thành phốhuyện [[Phú NộiXuyên]], thành huyệnphố [[Kim BảngNội]].
*Phía đông giáp thành phố [[Hưng Yên (thành phố)|Hưng Yên]] và huyện [[Kim Động]], tỉnh [[Hưng Yên]] qua [[sông Hồng]] và huyện [[Lý Nhân]].
*Phía bắcnam giáp huyện [[PhúBình XuyênLục]], thànvà thành phố [[Phủ Nội]].
*Phía tây giáp thành phố [[Hà Nội]] và huyện [[Kim Bảng]].
 
Diện tích của huyện chủ yếu là [[đồng bằng]]. Huyện Duy Tiên nằm cạnh [[sông Hồng]] và trên địa bàn huyện còn có [[sông Châu Giang]] chảy qua.
 
Huyện có địa hình đặc trưng của vùng đồng bằng thuộc khu vực châu thổ Sông Hồng. Nhìn chung địa hình của huyện khá thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa và cây vụ đông. Địa hình của huyện được chia thành 2 tiểu địa hình.
Huyện Duy Tiên có diện tích là 12.100,35 ha và dân số vào khoảng 150.000 người.
 
Vùng ven đê sông Hồng và sông Châu Giang bao gồm các xã Mộc Bắc, Mộc Nam, Châu Giang, Chuyên Ngoại, Trác Văn, Yên Nam, Đọi Sơn...có địa hình cao hơn, đặc biệt là khu vực núi Đọi, núi Điệp thuộc các xã Đọi Sơn và Yên Nam.
 
Vùng có địa hình thấp bao gồm các xã nội đồng như Tiên Nội, Tiên Ngoại, Yên Bắc chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của huyện cao độ phổ biến từ  1,8 - 2,5 m, địa hình bằng phẳng, xen kẽ là các gò nhỏ, ao, hồ, đầm.
 
=== Khí hậu ===
Duy Tiên nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều, thuộc tiểu khí hậu vùng đồng bằng Bắc Bộ, chịu ảnh hưởng sâu sắc của gió mùa đông bắc và gió mùa đông nam. Với các đặc điểm nhiệt đới gió mùa, nắng và bức xạ mặt trời lớn, thuận lợi cho phát triểnmột nền nông nghiệp đa dạng với nhiều loại cây trồng, vật nuôi và tạo điều kiện tốt cho thâm canh tăng vụ. Tuy nhiên, sự biến động mạnh mẽ với nhiều hiện tượng thời tiết như bão, dông, lượng mưa tập trung theo mùa ... kết hợp với địa hình thấp gây ra ngập úng cục bộ, một số vùng đòi hỏi phải có biện pháp phòng tránh kịp thời.
 
=== Diện tích tự nhiên ===
Huyện Duy Tiên có diện tích tự nhiên là 12.100,35 ha và dân số vào khoảng 150.000 người.
 
=== Dân số ===
Dân số huyện Duy Tiên vào khoảng 150.000 người.
 
==Hành chính==
Huyện Duy Tiên có 18 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 2 thị trấn: [[Hòa Mạc, Duy Tiên|Hòa Mạc]] (huyện lị), [[Đồng Văn (thị trấn Hà Nam)|Đồng Văn]] và 16 xã: [[Bạch Thượng]], [[Châu Giang, Duy Tiên|Châu Giang]], [[Châu Sơn, Duy Tiên|Châu Sơn]], [[Chuyên Ngoại]], [[Đọi Sơn]], [[Duy Hải, Duy Tiên|Duy Hải]], [[Duy Minh]], [[Hoàng Đông]], [[Mộc Bắc]], [[Mộc Nam]], [[Tiên Ngoại]], [[Tiên Nội]], [[Tiền Phong, Duy Tiên|TiềnTiên Phong]], [[Trác Văn]], [[Yên Bắc]], [[Yên Nam]].
 
== Lịch sử ==
*[[Lê Quý Đôn]]
 
== DiĐiểm tích,đến thắngvăn cảnhhóa ==
 
* Đình [[Ngọc Động]] (làng [[Ngọc Động]], xã Hoàng Đông): Thờ Phạm Phúc tướng công thời Hùng Vương, làng có nghề mây giang đan tryền thống
=== [[Chùa Long Đọi]] ===
Chùa Long Đọi Sơn (xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, Hà Nam) có tên chữ là Diên Linh tự. Chùa do Lý Thánh Tông và Vương phi Ỷ Lan chủ trì xây dựng từ năm 1054 (do tể tướng Dương Đại Gia và mời thiên sư Đàm Cứu Chỉ đến trụ trì và tham gia xây dựng). Đến đời Lý Nhân Tông, nhà vua này tiếp tục xây dựng phát triển và xây tháp Sùng Thiện Diên Linh từ năm 1118 đến năm 1121. Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi, trong khuôn viên 2 hec-ta vườn rừng. Chùa quay về hướng nam, đúng như câu tục ngữ: "Đầu gối núi Đọi, chân dọi Tuần Vường, phát tích đế vương lưu truyền vạn đại". Ngay cổng chính, trước tòa tam bảo là nhà bia để tấm bia Sùng Thiện Diên Linh nổi tiếng. Khi xây xong chùa và tháp, nhà vua sai Thượng thư bộ Hình Nguyễn Công Bật soạn văn bia. Văn bia nguyên có tên là Đại Việt quốc dương gia đệ tứ Sùng Thiện Diên Linh tháp bi, được viết xong ngày 6 tháng 7 năm Tân Sửu (1121). Nội dung bài văn bia chủ yếu ca ngợi công lao tài trí của Lý Nhân Tông trong việc xây dựng, kiến thiết và đánh giặc giữ nước. Đầu thế kỷ XV, khi giặc Minh xâm lược nước ta, chùa và tháp đã bị phá hủy hoàn toàn. Riêng bia Sùng Thiện Diên Linh vì không phá nổi, chúng đã lật đổ xuống bên cạnh núi.
 
Mãi tới cuối thế kỷ XVI, vào năm 1591 đời Mạc Mậu Hợp, tức là gần 170 năm sau khi bị giặc Minh tàn phá, ngôi chùa bị bỏ phế hoàn toàn, nhân dân địa phương mới "dựng lại bia đổ, bắc lại xà nhà và những chỗ tường hư hỏng, làm cửa xây tường khiến cho sau hơn 500 năm, một nơi thắng cảnh trong chốn tùng lâm lại được mới mẻ".
 
Vào năm Tự Đức thứ 13 (1860), chùa Đọi Sơn có sửa sang thượng điện, tiền đường, nhà tổ, siêu hương, gác chuông, nghi môn. Đến năm 1864, chùa lại tiếp tục sửa hành lang, đúc tượng Di Lặc, đúc khánh đồng và đúc khánh đá do sư tổ đời thứ 5 là Thích Chiếu Trường chủ trì xây dựng hoàn chỉnh 125 gian, từ đó trở thành trường Bắc Kỳ Phật giáo. Ngôi chùa lúc này được dựng theo kiểu nội công ngoại quốc.
 
Lễ hội chùa Long Đọi Sơn được tổ chức hàng năm vào ngày 21 tháng 3 âm lịch đã trở thành một nét văn hoá tín ngưỡng lâu đời của người dân xã Đọi Sơn nói riêng và huyện Duy Tiên nói chung. Với mục đích nhằm quảng bá các công trình kiến trúc tại di tích lịch sử chùa Long Đọi Sơn, đồng thời khơi dậy truyền thống văn hoá dân tộc, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân và du khách thập phương.
 
=== Đền Lảnh Giang ===
* [[Đền Lảnh Giang]] (thuộc xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam) thờ Tam vị danh thần đời [[Hùng Vương]] thứ 18 có công giúp vua [[Hùng Vương thứ XVIII|Hùng Duệ Vương]] chống lại [[An Dương Vương|Thục Phán]]. Ðền Lảnh Giang tọa lạc trong khuôn viên có diện tích gần 3.000 m², bao quanh là không gian xanh của vườn nhãn, đầm sen, bến nước. Cửa đền hướng ra dòng sông Hồng mênh mông sóng nước.
 
Sau nhiều lần tu sửa, kiến trúc đền hiện nay gồm các công trình: hồ bán nguyệt, tam quan và đền chính. Hồ bán nguyệt được trồng hoa súng đỏ, giữa hồ là ngọn bảo tháp 2 tầng và cây cầu cong tạc hình “lưỡi long hướng địa” nối bảo tháp với tam quan. Tam quan đền xây theo kiểu chồng diêm tám mái với các đầu đao cong vút đắp nổi hình đầu rồng, đan xen là mặt nguyệt, lá lật cách điệu mềm mại. Ðền chính có kiến trúc theo kiểu nội công, ngoại quốc bao gồm 3 tòa với 14 gian lớn, nhỏ. Trong đó, nổi bật nhất là tòa Trung đường được dựng theo kiểu chồng diêm hai tầng tám mái cong.
 
Ngoài kiến trúc bề thế, đền Lảnh Giang lưu giữ nhiều đồ thờ giá trị như: khám long đình, khám đặt tượng 3 vị tướng thời Hùng Vương thứ 18, kiệu bát cống long đình, sập thờ và nhiều hoành phi câu đối, nhang án…
 
Hàng năm, đền Lảnh Giang tổ chức hai kỳ Lễ hội, từ ngày 2 – 5/6 âm lịch và 20/8 âm lịch. Bên cạnh các nghi thức tế lễ, rước thánh, còn có phần hội gồm nhiều hoạt động hấp dẫn như: chọi gà, đánh gậy, đấu cờ người, tổ tôm điếm, múa sư tử, thi thổi cơm trên quang gánh, diễn tập trận giả, hát chầu văn, thi bơi chải trên sông Hồng...
 
* Đình [[Ngọc Động]] (làng [[Ngọc Động]], xã Hoàng Đông): Thờ Phạm Phúc tướng công thời Hùng Vương, làng có nghề mây giang đan tryền thống
* Đền Huê Sen - Nằm dọc đê sông Hồng thuộc địa phận thôn Dỹ Phố - Mộc bắc - Duy tiên - Hà nam
* Chùa Linh Quy Tự - Là một ngôi chùa cổ được xây dựng hàng trăm năm nay. Thuộc địa phận Thôn Dỹ Phố
* [[Đình Lũng Xuyên]], nơi [[Nguyễn Hữu Tiến (nhà cách mạng)|chí sĩ Nguyễn Hữu Tiến]] đã vẽ lên lá [[quốc kỳ Việt Nam|cờ Việt Nam]]
* [[Chùa Long Đọi Sơn]] nằm trên [[Núi Đọi]] tại xã Đọi Sơn gắn liền với vị vua [[Lê Đại Hành]] và lễ Tịch Điền mới được phục hồi từ 2009
* [[Đền Thôn Câu Tử]], xây dựng cách đây rất nhiều năm{{fact|date = ngày 6 tháng 1 năm 2013}}<!-- bao nhiêu năm? -->, nay đã được sửa sang, nằm cạnh sông Châu Giang
* [[Đền Lảnh Giang]] thuộc xã Mộc Nam thờ Tam vị danh thần đời [[Hùng Vương]] thứ 18 có công giúp vua [[Hùng Vương thứ XVIII|Hùng Duệ Vương]] chống lại [[An Dương Vương|Thục Phán]]
* [[Đình Trung Gián Đông]] nằm trên [[Thôn Trung Gián Đông]] tại xã [[Châu Giang (định hướng)|Châu Giang]].
* [[Đình Lũng Xuyên]], nơi [[Nguyễn Hữu Tiến (nhà cách mạng)|chí sĩ Nguyễn Hữu Tiến]] đã vẽ lên lá [[quốc kỳ Việt Nam|cờ Việt Nam]]
* [[Đền Thôn Câu Tử]], xây dựng cách đây rất nhiều năm{{fact|date = ngày 6 tháng 1 năm 2013}}<!-- bao nhiêu năm? -->, nay đã được sửa sang, nằm cạnh sông Châu Giang
* [[Đình Trung Gián Đông]] nằm trên [[Thôn Trung Gián Đông]] tại xã [[Châu Giang (định hướng)|Châu Giang]].
*[[Đình Động Linh]] (xã [[Duy Minh]]): Là đình chính thờ Phạm Phúc tướng công thời [[Hùng Vương]], đến năm 2010 Đình Động Linh mới tìm lại được sắc phong sau nhiều năm bị thất lạc.
*Đình đá Tiên Phong: thờ Nguyệt Nga công chúa, nữ tướng của Hai Bà Trưng.
 
== Giao thông ==
 
== Trường học ==
 
* Cụm trường Công an nhân dân tại xã Hoàng Đông
* Dự án Khu Đại học Nam Cao tỉnh Hà Nam
* Trường THPT A Duy Tiên
* Trường THPT B Duy Tiên
* Trường THPT Nguyễn Hữu Tiến
* Trường THCS Nguyễn Hữu Tiến: trường trọng điểm chất lượng cao của huyện ở bậc học THCS, là nơi đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ học sinh giỏi của huyện.
 
Duy Tiên là đơn vị dẫn dầu trong xây dựng trường chuẩn quốc gia của tỉnh, có số lượng trường Tiểu học đạt chuẩn Quốc gia cao nhất tỉnh. Các năm gần đây, huyện tiếp tục giữ vững kết quả phổ cập tiểu học đúng độ tuổi, chất lượng phổ cập giáo dục THCS ngày càng được nâng lên, 100% xã, thị trấn đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi.
 
== Hình ảnh ==
30

lần sửa đổi