Khác biệt giữa các bản “Độ tuổi vũ trụ”

n
replaced: → (9) using AWB
n (Thusinhviet đã đổi Tuổi của vũ trụ thành Độ tuổi vũ trụ)
n (replaced: → (9) using AWB)
[[Hình:Universe.svg|thumb|400px|Tuổi của vũ trụ có thể được xác định bằng cách tính [[hằng số Hubble]] ngày nay và ngoại suy trở lại cùng với giá trị của tham số mật độ (Ω). Trước khi tìm ra [[năng lượng tối]], người ta tin rằng vũ trụ toàn vật chất, và vì thế Ω trên đồ thị này tương đương với Ω<sub>''m''</sub>. Chú ý rằng [[Mở rộng gia tăng của vũ trụ|vũ trụ gia tăng]] có tuổi lớn nhất, trong khi [[Vụ Co Lớn]] có tuổi nhỏ nhất.]]
[[Tập tin:Age Universe Planck 2013.png|thumb|400px|Giá trị của hệ số hiệu chỉnh tuổi, ''F'', được chứng minh là một hàm của hai [[Vũ trụ học|tham số vũ trụ]]: mật độ phân tử hiện tại Ω<sub>''m''</sub> và mật độ hằng số vũ trụ Ω<sub>''Λ''</sub>. [[Mô hình Lambda-CDM|Giá trị phù hợp nhất]] của các tham số này được chứng minh trong hộp ở phía trên bên trái; vũ trụ toàn vật chất được chứng minh bởi ngôi sao ở phía dưới bên phải.]]
Vấn đề xác định tuổi của vũ trụ gắn chặt với vấn đề xác định các giá trị tham số vũ trụ. Ngày nay nó được thực hiện nhiều với mô hình [[Mô hình Lambda CDM|ΛCDM]], trong đó vũ trụ được coi là chứa vật chất bình thường (baryon), lạnh [[vật chất tối]], phóng xạ (bao gồm cả [[photon]] và [[neutrino]]), và một [[hằng số vũ trụ]]. Sự đóng góp từng phần của mỗi thứ đến mật độ năng lượng hiện tại của vũ trụ tính bởi [[tham số mật độ]] Ω<sub>''m''</sub>, Ω<sub>''r''</sub>, và Ω<sub>Λ</sub>. Mô hình ΛCDM đầy đủ được mô tả bở một số tham số khác, nhưng đối với mục đích tính tuổi, ba tham số này cùng với [[hằng số Hubble|tham số Hubble]] <math>H_0</math>, là những thứ quan trọng nhất.
 
Nếu đo chính xác các tham số này, tuổi của vũ trụ có thể được xác định bằng cách sử dụng [[phương trình Friedmann]]. Phương tình này liên hệ tốc độ thay đổi [[hệ số tỷ lệ (vũ trụ học)|hệ số tỷ lệ]] ''a''(''t'') với lượng vật chất của vũ trụ. Đảo ngược quan hệ này, chúng ta có thể tính thay đổi thời gian trên hệ số tỷ lệ và do đó tính được tổng tuổi của vũ trụ bằng cách [[tích phân]] phương trình này. Tuổi ''t''<sub>0</sub> được tính bằng
:<math>t_0 = \frac{1}{H_0} F(\Omega_r,\Omega_m,\Omega_\Lambda,\dots) </math>
trong đó <math>H_0</math> là [[định luật Hubble|tham số Hubble]] và hàm số ''F'' chỉ phụ thuộc vào đóng góp từng phần đến lượng năng lượng của vũ trụ mà đến từ các thành phần khác nhau. Quan sát đầu tiên có thể thấy từ công thức này là tham số Hubble là thứ quyết định tuổi của vũ trụ, với một sự hiệu chỉnh phát sinh từ lượng năng lượng và vật chất. Nên có thể ước lượng xấp xỉ của tuổi vũ trụ từ [[thời gian Hubble]], nghịch đảo của tham số Hubble. Với giá trị của <math>H_0</math> khoảng 68&nbsp;km/s/Mpc, thời gian Hubble khoảng <math>1/H_0</math> = 14,4 tỷ năm.<ref>
|deadurl=no
|ngôn ngữ= tiếng Anh
}}</ref> Nó không trực tiếp liên quan đến Ω<sub>Λ</sub>,<ref name="anim3"/> một phần vì hằng số vũ trụ trở nên chỉ quan trọng ở dịch chuyển đỏ thấp. Xác định chính xác nhất của tham số Hubble ''H''<sub>0</sub> đến từ [[siêu tân tinh loại Ia]]. Kết hợp những đo đạc này dẫn đến giá trị thường được chấp nhận của tuổi vũ trụ đã được trích dẫn ở trên.
 
Hằng số vũ trụ làm vũ trụ "già hơn" đối với giá trị cố định của các tham số khác. Đây là một việc quan trọng, từ trước khi hằng số vũ trụ trở nên được chấp nhận rộng rãi hơn, mô hình Vụ Nổ Lớn gặp phải khó khăn trong việc giải thích tại sao [[cụm sao cầu]] trong Ngân Hà có vẻ già hơn nhiều so với tuổi của vũ trụ khi tính toán từ tham số Hubble và vũ trụ chỉ-có-vật-chất.<ref>
|deadurl=no
|ngôn ngữ=tiếng Anh
}}</ref> Việc sử dụng hằng số vũ trụ cho phép vũ trụ già hơn những cụm sao này, cũng như giải thích các đặc điểm khác mà mô hình vũ trụ chỉ-có-vật-chất không thể.<ref>
{{cite arXiv
|title=Cosmic Concordance
}}</ref>
 
Phép đo này được thực hiện bằng cách sử dụng vị trí của đỉnh âm thanh đầu tiên trong quang phổ năng lượng [[Bức xạ phông vi sóng vũ trụ|phông vi sóng]] để xác định kích thước bề mặt tách riêng (kích thước của vũ trụ tại thời điểm tái tổ hợp). Thời gian di chuyển của ánh sáng đến bề mặt này (phụ thuộc vào hình học được sử dụng) đưa ra một độ tuổi đáng tin cậy của vũ trụ. Giả sử những mô hình được sử dụng để xác định tuổi này có hiệu lực, độ chính xác dư sẽ tạo ra một sai số gần một phần trăm.<ref name="wmap">
{{cite journal
|first=D. N. |last=Spergel
 
== Planck ==
Năm 2015, [[Planck (tàu không gian)|nhóm cộng tác Planck]] ước tính tuổi của vũ trụ là 13,813±0,038 tỷ năm, cao hơn một chút nhưng vẫn trong khoảng sai số của số liệu trước đó đưa ra bởi WMAP. Bằng cách kết hợp dữ liệu Planck với các dữ liệu ngoài, ước tính kết hợp tốt nhất của tuổi vũ trụ là (13,799±0,021)×10<sup>9</sup> năm tuổi.<ref name="Planck 2015"/><ref name="NASA on Planck 2015"/>
 
<center>