Khác biệt giữa các bản “Chiến tranh Bán đảo”

không có tóm lược sửa đổi
 
'''Chiến tranh Bán đảo''' {{efn|name="Other names"}} (1807-1814) là một [[Chiến tranh|cuộc xung đột quân sự]] giữa [[Đệ Nhất Đế chế Pháp|đế chế của Napoleon]] và [[Nhà Bourbon|Bourbon]] [[Tây Ban Nha]] (với [[Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland]] liên minh với [[Vương quốc Bồ Đào Nha]] ), để kiểm soát [[Bán đảo Iberia]] trong [[Các cuộc chiến tranh của Napoléon|Chiến tranh Napoleon]] . Cuộc chiến bắt đầu khi quân đội Pháp và Tây Ban Nha xâm chiếm và chiếm đóng Bồ Đào Nha vào năm 1807, và leo thang vào năm 1808 khi [[Đệ Nhất Đế chế Pháp|Pháp]] khai chiến với Tây Ban Nha, nước trước đây là đồng minh của họ. Cuộc chiến trên bán đảo kéo dài cho đến khi [[Chiến tranh Liên minh thứ Sáu|Liên minh thứ sáu]] đánh bại Napoléon năm 1814, và được coi là một trong những [[Phong trào giải phóng dân tộc|cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc]] đầu tiên, có ý nghĩa đối với sự xuất hiện của [[Chiến tranh du kích|chiến tranh du kích]] quy mô lớn.
 
 
Chiến tranh và cách mạng chống lại sự chiếm đóng của Napoléon đã dẫn đến việc thành lập Hiến pháp Tây Ban Nha năm 1812 , sau này là nền tảng của chủ nghĩa tự do châu Âu. {{sfn|Payne|1973|pp=432–433}} Gánh nặng chiến tranh đã phá hủy kết cấu kinh tế và xã hội của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, và mở ra một kỷ nguyên hỗn loạn xã hội, bất ổn chính trị và đình trệ kinh tế. Phá hủy các cuộc nội chiến giữa các phe phái tự do và [[Quân chủ chuyên chế|tuyệt đối]] , được lãnh đạo bởi các sĩ quan được đào tạo trong Chiến tranh Bán đảo, vẫn tồn tại ở Iberia cho đến năm 1850. Các cuộc khủng hoảng tích tụ và sự gián đoạn của cuộc xâm lược, cách mạng và khôi phục đã dẫn đến sự độc lập của hầu hết các thuộc địa Mỹ của Tây Ban Nha và sự [[Brasil độc lập|độc lập của Brazil]] khỏi Bồ Đào Nha.
 
==Tham khảo==
{{tham khảo}}
==Đọc thêm==
{{commons category|Spanish War of Independence}}
{{refbegin|30em}}
*{{cite book |last=Esdaile |first=Charles J. |year=1988 |title=The Spanish Army in the Peninsular War|publisher=Manchester University Press |ISBN=0-7190-2538-9}}
*{{cite book |last=Esdaile |first=Charles J. |year=2004 |title=Fighting Napoleon: Guerrillas, Bandits & Adventurers in Spain, 1808–1814 |publisher=Yale University Press |ISBN=0-300-10112-0}}
*{{cite book |last=Fletcher |first=Ian |year=2003 |title=Peninsular War; Aspects of the Struggle for the Iberian Peninsula |publisher=Spellmount Publishers |ISBN=1-873376-82-0 }}
*{{cite book |editor-last=Fletcher |editor-first=Ian |year=2007 |title=The Campaigns of Wellington'', (3 vols) Vol 1. The Peninsular War 1808–1811; Vol. 2. The Peninsular War 1812–1814 |publisher=The Folio Society}}
* {{cite book |last=Fraser |first=Ronald |year=2008 |title=Napoleon's Cursed War: Spanish Popular Resistance in the Peninsular War, 1808–1814 |location=Brooklyn |publisher=Verso Books |page=624 |ISBN=978-1-84467-082-6|ref=harv}}
*{{cite book |last=Goya |first=Francisco |title=The Disasters of War |publisher=Dover Publications |year=1967 |ISBN=0-486-21872-4 }}
*{{cite book |last=Griffith |first=Paddy |title=A History of the Peninsular War: Modern Studies of the War in Spain and Portugal, 1808–14 |volume=9 |publisher=Greenhill Books |year=1999 |ISBN=1-85367-348-X }}
*{{Cite book |first = G.A. |last = Henty |authorlink = G. A. Henty |title = With Moore at Corunna: A Tale of the Peninsular War |publisher = |date = 1898 |location = |pages = |url = http://www.gutenberg.org/ebooks/8651?msg=welcome_stranger |doi = |id = }} – historical fiction
* Lachouque, Henry; Mallender, Janet S.; Clements, John R. (1994) ''Napoleon's War in Spain: The French Peninsular Campaigns, 1807–1814''
*{{cite book |last=Lovett |first=Gabriel H. |title=Napoleon and the Birth of Modern Spain |location= |publisher=New York UP |year=1965 |ISBN=0-8147-0267-8}}
*{{cite book|editor-last=Messenger |editor-first=Charles |title=Reader's Guide to Military History|url=https://books.google.com/books?id=VT7fAQAAQBAJ&pg=PA417 |origyear=2001 |year=2013 |edition=reprint |publisher=Routledge|pages=417–20}}; evaluation of the major books
* {{cite journal | last1 = Morgan | first1 = John | year = 2009 | title = War Feeding War? The Impact of Logistics on the Napoleonic Occupation of Catalonia | url = | journal = Journal of Military History | volume = 73 | issue = 1| pages = 83–116 | doi=10.1353/jmh.0.0183}}
*{{cite book |last=Napier |first=William |title=The War in the Peninsula'' (6 vols) |location=London |publisher=John Murray (Vol 1), and private (Vols 2–6) |date=1828–40 }}
*{{cite book |last=Muir |first=Rory |year=1996 |title=Britain and the Defeat of Napoleon, 1807–1815}} ([https://www.amazon.com/Britain-Defeat-Napoleon-1807-1815-Rory/dp/0300064438/ excerpt])
*{{cite book |last=Oman |first=Sir Charles William Chadwick |year=1903 |title=A History of the Peninsular War: Jan. – Sep. 1809 |volume=II |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |url=https://archive.org/details/historyofpeninsu02oman}}
*{{cite book |last=Oman |first=Sir Charles William Chadwick |year=1914 |title=A History of the Peninsular War: Oct. 1811 – Aug. 31 1812 |volume=V |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |url=https://archive.org/details/historyofpeninsu05oman }}
*{{cite book |last=Oman |first=Sir Charles William Chadwick |year=1922 |title=A History of the Peninsular War: Sep. 1 1812 – 5 Aug. 1813 |volume=VI |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |url=https://archive.org/details/historyofpeninsu06oman }}
*{{cite book |last=Oman |first=Sir Charles William Chadwick |year=1930 |title=A History of the Peninsular War: August 1813 – April 14, 1814. |volume=VII |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |url=https://archive.org/details/historyofpeninsu07oman }}
*{{cite book |last=Rathbone |first=Julian |title=Wellington's War |publisher=Michael Joseph |year=1984 |ISBN=0-7181-2396-4 }}
*{{cite book|last=Suchet |first=Marshal Duke D'Albufera |title=Memoirs of the War in Spain (2 volumes)|publisher=Pete Kautz |year=2007 |ISBN=1-85818-477-0}}
*{{cite book |last=Urban |first=Mark |title=Rifles: Six years with Wellington's legendary sharpshooters |publisher=Faber & Faber |location=London |year=2003 |ISBN=0-571-21681-1}}
*{{cite book |last=Urban |first=Mark |title=The Man who Broke Napoleon's Codes |publisher=Faber and Faber Ltd |location=London |year=2001 |ISBN=0-571-20513-5}}
{{refend}}
 
[[Thể loại:Chiến tranh giành độc lập]]
[[Thể loại:Chiến tranh liên quan tới Vương quốc Liên hiệp Anh]]