Khác biệt giữa các bản “România”

n
replaced: → (32) using AWB
(Tập tin Viorica_Dăncilă.jpg đã bị bỏ ra khỏi bài viết vì nó đã bị xóa ở Commons bởi Gbawden vì lý do: Copyright violation, found elsewhere on the web and unlikely to be own work ([[:c:COM:CSD)
n (replaced: → (32) using AWB)
|[[Yiddish]]
}}|ethnic_groups={{unbulleted list
| 88.9% [[Người România]]
| 6.1% [[Người Hungary]]
| 3.3% [[Người Di-gan]]
| 0.2% [[Người Ukraina]]
| 0.2% [[Người Đức]]
 
}}|ethnic_groups_year=2011<ref name="CensusRef">{{cite web|url=http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf|title=Romanian 2011 census (final results)|publisher=INSSE|accessdate=28 August 2012|language=ro|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717125951/http://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2013/07/REZULTATE-DEFINITIVE-RPL_2011.pdf|archivedate=17 July 2013|df=dmy-all}}</ref>|demonym=[[Người România]]|government_type=[[Nhà nước đơn nhất]]<br/> [[bán tổng thống]]<br />[[cộng hòa]]|leader_title1=[[Tổng thống România|Tổng thống]]|leader_name1=[[Klaus Iohannis]]|leader_title2=[[Thủ tướng România|Thủ tướng]]|leader_name2=[[Viorica Dăncilă]]|legislature=[[Nghị viện România|Nghị viện]]|upper_house=[[Thượng viện România]]|lower_house=[[Hạ viện România]]|sovereignty_type=[[Lịch sử România|Lịch sử thành lập]]|established_event1=Các nền chính trị đầu tiên|established_date1=Thế kỷ X – 1330|established_event2=[[Wallachia|Thân vương quốc Wallachia]]|established_date2=1330|established_event3=[[Thân vương quốc Moldavia]]|established_date3=1346|established_event4=[[Thân vương quốc Transylvania (1570–1711)|Thân vương quốc Transylvania]]|established_date4=1570|established_event5=Hợp nhất lần đầu dưới thời [[Mihai Viteazu]]|established_date5=1600|established_event6=[[Thân vương quốc Liên hiệp|Liên hiệp các công quốc]]<sup>a</sup>|established_date6=24 tháng 1 năm 1859|established_event7=[[Chiến tranh giành độclập România|Độc lập]] từ<br />[[Đế quốc Ottoman]]|established_date7=9 tháng 5 năm 1877{{\}}1878<sup>b</sup>|established_event8=[[Vương quốc România]]|established_date8=14 tháng 3 năm 1881|established_event9=[[Thống nhất Transylvania và România|Đại thống nhất]]<sup>c</sup>|established_date9=1 tháng năm 1918<sup>d</sup>|area_km2=238397|area_rank=81 <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]]-->|area_sq_mi=92043 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->|percent_water=3|population_estimate=19.638.000 {{decrease}}<ref>[http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2017e.pdf "Annual official estimate"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170830003533/http://www.insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2017e.pdf|date=30 August 2017}}.(PDF) 2017 Revision</ref>|population_census=20.121.641<ref name="CensusRef" />|population_estimate_year=2017|population_estimate_rank=59|population_census_year=2011|population_census_rank=58|population_density_km2=84,4|population_density_sq_mi=218.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->|population_density_rank=117|GDP_PPP=517.505 tỷ USD<ref name=imfgdp>{{cite web|date=20 October 2018|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=72&pr1.y=8&c=914%2C962%2C943%2C963%2C918%2C960%2C968%2C942%2C961%2C174%2C186%2C967&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF}}</ref>|GDP_PPP_year=2018|GDP_PPP_rank=42|GDP_PPP_per_capita=26,500 USD<ref name="imf.org1">{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=52&pr1.y=15&c=968&s=NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=www.imf.org}}</ref>|GDP_PPP_per_capita_rank=55|GDP_nominal=245.590 tỷ USD<ref name=imfgdp />|GDP_nominal_year=2018|GDP_nominal_rank=49|GDP_nominal_per_capita=12,575 USD<ref name="imf.org1"/>|GDP_nominal_per_capita_rank=67|Gini=34 <!--number only-->|Gini_year=2013|Gini_change=steady<!--increase/decrease/steady-->|Gini_ref=<ref name=eurogini>{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|publisher=Eurostat Data Explorer|access-date=8 February 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045123/http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di12|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref>|Gini_rank=130|HDI=0,811 <!--number only-->|HDI_year=2017<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->|HDI_change=increase <!--increase/decrease/steady-->|HDI_ref=<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/composite/trends|title=2016 Human Development Report|date=2018|accessdate=20 September 2018|publisher=United Nations Development Programme|pages=|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170322121226/http://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/ROU.pdf|archivedate=22 March 2017|df=dmy-all}}</ref>|HDI_rank=50|FSI=49,4|FSI_change=increase<!--increase/decrease/gain-->|FSI_year=2018|FSI_rank=137|currency=[[Leu România]]|currency_code=RON|time_zone=[[Giờ Đông Âu|EET]]|utc_offset=+2|utc_offset_DST=+3|time_zone_DST=[[Giờ mùa hè Đông Âu|EEST]]|date_format=nn.tt.nnnn&nbsp;([[Công Nguyên|AD]])|drives_on=phải|calling_code=+40|patron_saint=[[Anrê Tông đồ|Thánh An-rê]]|iso3166code=RO|ISO_3166–1_alpha2=|ISO_3166–1_alpha3=|sport_code=|vehicle_code=|cctld=[[.ro]]<sup>e</sup>|footnote_a=Cuộc bầu cử [[Alexandru Ioan Cuza]] tại [[Moldavia]] và [[Wallachia]] (tương ứng với ngày 5 và 24 tháng 1 năm 1859).|footnote_b=Tuyên bố độc lập ngày 9 tháng 5 năm 1877, được quốc tế công nhận vào năm 1878..|footnote_c=Liên minh România với [[Bessarabia]], [[Bukovina]] và [[Transylvania]] vào năm 1918..|footnote_d=Chế độ quân chủ đã bị bãi bỏ vào ngày 30 tháng 12 năm 1947 sau khi tuyên bố Cộng hòa Nhân dân và đã được thay đổi khi hiến pháp mới được thông qua ngày 21 tháng 8 năm 1965 với tư cách là Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa. Chế độ Cộng sản sụp đổ vào ngày 22 tháng 12 năm 1989, chính phủ dân chủ mới được thành vào ngày 20 tháng 5 năm 1990 và hiến pháp hậu cộng sản mới được thông qua ngày 21 tháng 11 năm 1991. România gia nhập Liên minh châu Âu vào ngày 1 tháng 1 năm 2007.|footnote_e=Ngoài ra, tên miền [[.eu]] được chia sẽ với các thành viên [[Liên minh châu Âu]]..|image_map3=Romania - Location Map (2013) - ROU - UNOCHA.svg}}
=== Lịch sử ban đầu ===
{{multiple image
| align = left
| image1 = Sarmizegetusa Regia - Sanctuarul mare circular. (Zona sacra).jpg
| width1 = 200
| caption1 = Khu bảo tồn Pagan tại [[Sarmizegetusa Regia]], thủ đô cũ của Vương quốc [[Dacia]], nay là một phần của hạt [[Hunedoara]].
|direction=|width=|image2=|caption2=}}
 
{{multiple image
| align = left
| image1 = Klaus Iohannis din interviul cu Dan Tapalagă.tif
| width1 = 129
| caption1 = <center>{{flagicon image|Flag of the President of Romania.svg|size=15x15px}} [[Tổng thống România|Tổng thống]]<br /><small>[[Klaus Iohannis]]</small></center>
| image2 =
| width2 = 119
| caption2 = <center>{{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Romania.svg|size=15x15px}} [[Thủ tướng România|Thủ tướng]]<br /><small>[[Viorica Dăncilă]]</small></center>
|direction=|width=}}
|city_2 = Cluj-Napoca | div_2 = Cluj (hạt) {{!}}Cluj| pop_2 = 324.576| img_2 = Piata-Avram-Iancu2 (Cluj-Napoca).jpg
|city_3 = Timișoara | div_3 = Timiș (hạt){{!}}Timiș| pop_3 = 319.279| img_3 =Timisoara - Regional Business Centre.jpg
|city_4 = Iași| div_4 = Iași (hạt){{!}}Iași| pop_4 = 290.422| img_4 = Barboi Church.jpg
|city_5 = Constanța| div_5 = Constanța (hạt){{!}} Constanța| pop_5 = 283.872
|city_6 = Craiova| div_6 = Dolj (hạt){{!}}Dolj| pop_6 = 269.506
|city_7 = Brașov | div_7 = Brașov (hạt){{!}}Brașov | pop_7 =253.200
{{Main|Địa lý România}}
{{multiple image
| align = left
| image1 = Varful-Moldoveanu-scenery.jpg
| width1 = 200
| caption1 = Đỉnh Moldoveanu (2544 m), ngọn núi cao nhất của România
| image2 = Veliki Kazan.jpg
| width2 = 232
| caption2 = [[Cổng Sắt]]
|direction=|width=}}
===Công nghiệp===
[[Tập tin:Dacia Duster Salon de l'Auto.jpg|trái|nhỏ|200x200px|[[Dacia Duster]] tại Triển lãm Mô tô Genève (2009).]]
România đã thành công trong việc phát triển viễn thông<ref>{{Cite web|url=http://www.nineoclock.ro/romania-among-the-most-competitive-european-telecom-markets-in-terms-of-prices/|title=Romania, among the most competitive European telecom markets in terms of prices {{!}} Nine O`Clock|website=www.nineoclock.ro|language=en-US|access-date=2017-10-26}}</ref>, hàng không vũ trụ<ref>{{Cite web|url=http://www.ebrd.com/news/2016/aerospace-company-sonaca-spreads-its-wings-in-romania.html|title=Aerospace company Sonaca spreads its wings in Romania|website=www.ebrd.com|language=en|access-date=2017-10-26}}</ref>, và các ngành chế tạo vũ khí<ref>{{Cite web|url=https://www.romaniaexperience.com/turkeys-nuclear-weapons-in-romania-and-romanian-weapon-dealers/|title=Turkey's Nuclear Weapons in Romania and Romanian Weapon Dealers {{!}} Romania Experience|website=www.romaniaexperience.com|language=en-US|access-date=2017-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/quora/what-is-romanias-position_b_5446273.html|title=What Is Romania's Position On Nuclear Weapons?|last=Quora|date=2014-06-04|website=Huffington Post|language=en-US|access-date=2017-10-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dsca.mil/major-arms-sales/romania-weapons-equipment-and-support-f-16-block-15-mlu-aircraft|title=Romania – Weapons, Equipment, and Support for F-16 Block 15 MLU Aircraft {{!}} The Official Home of the Defense Security Cooperation Agency|website=www.dsca.mil|language=en|access-date=2017-10-26}}</ref>. Công nghiệp và xây dựng chiếm 32% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2018. Các ngành công nhiệp sử dụng 26,4% lực lượng lao động. Với việc sản xuất hơn 600.000 xe trong năm 2018, România là nhà sản xuất ô tô lớn thứ sáu ở châu Âu. Hãng ôtô Dacia đang sản xuất hơn 1.000.000 xe mỗi năm (với 1 nhà máy ở [[Maroc]]).
 
Năm 2018, România là một trong những thị trường lớn nhất thế giới về máy móc, công cụ (5,3%). Các công ty có trụ sở tại România như [[Automobile Dacia]], [[Ford]], [[Petrom]], [[Rompetrol]] và [[Bitdefender]] nổi tiếng khắp châu Âu. Tuy nhiên, các công ty sản xuất nhỏ và vừa vẫn chiếm phần lớn trong lĩnh vực sản xuất. Các công ty này sử dụng hai phần ba lực lượng lao động România. Sản lượng công nghiệp của România dự kiến sẽ tăng 7% trong năm 2018, trong khi sản lượng nông nghiệp dự kiến tăng 12%. Tiêu thụ cũng được dự kiến sẽ tăng 11% về mặt tổng thể, tiêu dùng cá nhân tăng 14,4% và tiêu thụ tập thể tăng 10,4%. Nhu cầu trong nước dự kiến tăng 12,7%.
Du lịch ở România tập trung vào cảnh quan thiên nhiên và lịch sử phong phú của nó, đóng góp quan trọng cho nền kinh tế của đất nước. Năm 2006, du lịch trong nước và quốc tế cung cấp 4,8% GDP và khoảng nửa triệu lao động (5,8% tổng số lao động)<ref>{{citat web|url=http://www.weforum.org/pdf/tourism/Romania.pdf|format=PDF|publisher=World Economic Forum|title=Country/Economy Profiles: Romania, Travel&Tourism|accessdate=2008-01-11}}</ref>. Sau thương mại, du lịch là ngành quan trọng thứ hai của ngành dịch vụ. Trong số các lĩnh vực kinh tế của România, du lịch là ngành năng động và phát triển nhanh chóng, và cũng được đặc trưng bởi tiềm năng lớn để mở rộng<ref>[http://www.wall-street.ro/articol/Turism/26256/Numarul-turistilor-straini-care-vor-alege-Romania-pentru-vacanta-va-creste.html Wall Street] - ''Numărul turiștilor străini care vor alege România pentru vacanță va crește'' - Accesat la data de 27.02.2009</ref>. Theo ước tính của ''[[:en:World Travel and Tourism Council|Hội đồng Du lịch & Du lịch Thế giới]]'', România đứng thứ 4 trong số các nước du lịch phát triển nhanh chóng, với tốc độ tăng trưởng hàng năm khoảng 8% từ năm 2007 đến năm 2016<ref>{{citat web|title=WTTC spells out policy recommendations for Romania to tap travel and tourism potential|publisher=WTTC|url=http://www.wttc.travel/eng/News_and_Events/Press/Press_Releases_2006/WTTC_spells_out_recommendations_for_Romania/index.php|accessdate=2008-01-11}}</ref>. Lượng khách du lịch tăng từ 4,8 triệu người năm 2002, 6,6 triệu trong năm 2004. Ngoài ra, trong năm 2005, du lịch România thu được 400 triệu euro<ref>{{citat web|url= http://www.gandul.info/social/turismul-atras-2005-investitii-400-milioane-euro.html?3932;255059|publisher=''Gândul''|title=Turismul a atras în 2005 investiții de 400 milioane de euro|accessdate=2008-01-11}}</ref>.
 
Trong những năm gần đây, Romania đã trở thành một điểm đến ưa thích của nhiều người châu Âu (hơn 60%<ref>[http://www.business-point.ro/turism/318/numarul-turistilor-straini-sositi-in-romania-a-crescut.html Business Point] - ''Numărul turiștilor străini sosiți în România a crescut'' - Accesat la data de 27.02.2009</ref> du khách nước ngoài đến từ các nước EU), sánh ngang và đang trong cuộc cạnh tranh với các nước khác như [[Bulgaria]], [[Hy Lạp]], [[Ý]] và [[Tây Ban Nha]]. Các khu du lịch như [[Mangalia]], [[Saturn, Constanța|Saturn]], [[Venus, Constanța|Venus]], [[Neptun, Constanța|Neptun]], [[Olimp, Constanța|Olimp]] và [[Mamaia]] (đôi khi được gọi là ''Riviera Română'') là một trong những điểm du lịch chính trong mùa hè<ref>{{citat web|url=http://www.unseenromania.com/places-to-go-romania/tan-and-fun-at-the-black-sea.html|title=Tan and fun at the Black Sea|publisher=UnseenRomania|accessdate=2008-01-10}}</ref>. Vào mùa đông, khu nghỉ mát trượt tuyết trên Thung lũng Prahova và Poiana Brasov là điểm đến yêu thích của du khách nước ngoài<ref>[http://www.ici.ro/romania/ro/turism/c_vprahova.html ICI] - Valea Prahovei - Accesat la 28.02.2009</ref><ref>[http://www.ziare.com/Mii_de_turisti_pe_Valea_Prahovei-681818.html Ziare.com] - Mii de turiști pe Valea Prahovei - Accesat la data de 28.02.2009</ref>. Nhiều thành phố cổ ở Transylvania như [[Sibiu]], [[Brasov]], [[Sighisoara]], [[Cluj-Napoca]] và [[Targu Mures]] đã trở thành điểm du lịch lớn. Gần đây, du lịch nông thôn cũng đã phát triển, tập trung vào việc thúc đẩy văn hóa dân gian và truyền thống<ref>{{cite news|publisher=Romania Libera|date=2008-07-05|title= Turismul renaște la țară|url=http://www.romanialibera.ro/a128995/turismul-renaste-la-tara.html| accessdate=2008-08-28}}</ref>. [312] Các điểm tham quan chính là [[Lâu đài Bran]], các [[Các nhà thờ Moldavia|nhà thờ gỗ bắc Moldavia]], [[các nhà thờ bằng gỗ Transylvania]] và [[nghĩa trang Merry]] ở Săpânţa<ref>{{citat web|url=http://www.ruraltourism.ro/|publisher=RuralTourism.ro|title=Bine ati venit pe site-ul de promovare a pensiunilor agroturistice din Romania !!!|accessdate=2008-08-28}}</ref>. Các điểm du lịch tự nhiên, chẳng hạn như đồng bằng sông Danube, Cổng Sắt, [[hang Scarisoara]] và các hang động khác trong [[dãy núi Apuseni]]<ref name="Enciclopedia statelor lumii"/>.
 
Bởi các chức năng phức tạp của nó, vị trí trong nước và nhiều mặt giá trị lịch sử, kiến trúc, [[Bucharest]] là một trong những trung tâm du lịch chính ở România<ref name="Enciclopedia statelor lumii">Horia C. Matei, Ion Nicolae, Silviu Neguț, Caterina Radu, ''Enciclopedia statelor lumii'', ediția a VII-a, București, Editura Meronia, 2001 - ISBN 973-99451-5-6</ref><ref>[http://www.infotravelromania.ro/bucuresti.html Info Travel Romania] - București, Turism - Accesat la data de 27.02.2009</ref>. Bucharest được đặc trưng bởi sự pha trộn giữa các phong cách kiến trúc, Curtea Veche, phần còn lại của cung điện Vlad Impaler - là người sáng lập của thành phố và cũng là nguồn cảm hứng cho nhân vật [[Dracula]], Các nhà thờ Chính thống giáo thuộc phong cách Second Empire, các kiến trúc chịu sử ảnh hưởng của chũ nghĩa Stalin, với Cung điện Quốc hội, một tòa nhà khổng lồ với sáu nghìn phòng, là tòa nhà lớn thứ hai trên thế giới sau [[Ngũ Giác Đài]]<ref>[http://www.turism.ro/bucuresti.php Turism în România] - ''București, o combinație eclectică de stiluri'' - Accesat la data de 27.02.2009</ref>.
 
Trong số các điểm tham quan quan trọng nhất của Bucharest là: România Athenaeum, Arc de Triomphe, Ngân hàng Cung điện Quốc gia, Nhà hát Quốc gia, Đại học Bucharest, Cismigiu Gardens, Vườn Bách thảo, Công viên Herastrau, Bảo tàng Village, Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia România, Bảo tàng Quốc gia Lịch sử, Bảo tàng Quốc gia Grigore Antipa, Nhà thờ Stavropoleos...<ref>[http://www.travelworld.ro/romania/bucuresti/atractii_turistice_bucuresti.php Travel World] - Atracții turistice din București - Accesat la data de 27.02.2009</ref><ref>[http://www.miculparis.ro/turistice/turul_bucurestiului.html Micul Paris] - Turul Bucureștiului - Accesat la data de 27.02.2009</ref> Ngoài ra, tại đây, Hội chợ Du lịch Romania được tổ chức hàng năm<ref>[http://www.targuldeturism.ro/ Târgul de turism] - Romexpo - Accesat la data de 27.02.2009</ref><ref>[http://www.adevarul.ro/articole/vacante-nationale-la-targul-de-turism-bucuresti.html Ziarul Adevărul] - ''Vacanțe naționale, la Târgul de Turism București'' - Accesat la data de 27.02.2009</ref>.
 
=== Khoa học và công nghệ ===
[[Tập tin:Traian Vuia aircraft.jpg| nhỏ|trái|200x200px|[[Traian Vuia]] thử nghiệm chiếc máy bay ''Vuia I'' do ông chế tạo, năm 1906.]]
{{main|Khoa học và công nghệ România}}
 
==Biểu tượng quốc gia==
{{double image|left|Flag of Romania.svg|200|Coat of arms of Romania.svg|92|[[Quốc kỳ România|Quốc kỳ]] ''(trái)'' và [[Quốc huy România|quốc huy]] ''(phải)''.}}
[[Quốc kỳ România]] ([[tiếng România]]: ''Drapelul României'') là quốc kỳ của nước này với ba sọc dọc: lam, vàng và đỏ, những màu sắc được tìm thấy vào cuối thế kỷ 16 của hoàng gia [[Michael Brave]], cũng như phù hiệu và biểu ngữ đại diện cho România khắp mọi nơi. Trong [[cuộc nổi dậy Wallachian năm 1821]], những màu này bao gồm cờ cách mạng và lần đầu tiên mang một ý nghĩa: “''Tự do'' (lam), ''Tư pháp'' (vàng), ''Tình huynh đệ'' (đỏ máu)”. Màu sắc cũng tượng trưng cho các công quốc hình thành nên România: Vallachia - vàng (có cờ vàng và lam trước [[Thân vương quốc Liên hiệp|Liên minh năm 1859]]), Moldavia - đỏ (có cờ đỏ và lam trước [[Thân vương quốc Liên hiệp|Liên minh năm 1859]]) và Transylvania -xanh (có cờ lam-đỏ-vàng trước [[Đại România|Liên minh năm 1918]]).