Khác biệt giữa các bản “Lê Thế Tông”

Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
Thẻ: Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
 
===Giành lại Đông Kinh===
[[Tập_tin:Map_of_Southern_and_Northern_Dynasties_of_Vietnam.png|nhỏ|271x271px|Tình hình [[Đại Việt]] trước khi Trịnh Tùng bắc phạt. Họ Mạc Bắc triều vẫn nắm giữ vùng núi và vùng [[châu thổ [[sông Hồng]], trong khi Nam triều nắm giữ các vùng đất từ [[Thanh Hóa]] trở vào.]]
Ngày [[3 tháng 12]] năm [[1592]], Trịnh Tùng bàn việc ra quân Bắc phạt với quy mô lớn; sai quận Diễn [[Trịnh Văn Hải]] và quận Thái [[Nguyễn Thất Lý]], quản lãnh quân thủy, quân bộ, trấn thủ những nơi hiểm yếu ở các cửa biển; quận Thọ [[Lê Hòa]] kiêm coi võ sĩ trong ngoài thuộc bốn vệ theo hầu vua Thế Tông và hộ vệ ngự doanh. Ông điều động 5 vạn quân, phân làm năm lộ sai [[Nguyễn Hữu Liêu]], [[Hoàng Đình Ái]], [[Hà Thọ Lộc]], [[Ngô Cảnh Hựu]] chia nhau quản lãnh. Bản thân Trịnh Tùng dẫn 2 vạn binh trung quân kéo ra [[Tây Đô]], theo đường [[Quảng Bình]] qua huyện Thiên Quan, hơn mười hôm thì đến núi Mã Yên, rồi tiến ra huyện Ma Nghĩa.<ref group="Ghi chú">Nay là huyện [[Tùng Thiện]].</ref> Các lộ An Sơn, Thạch Thất, Phúc Lộc, Tân Phong đều nhanh chóng thất thủ; Trịnh Tùng đóng quân ở Tốt Lâm. [[Mạc Mậu Hợp]] kinh hoàng, vội điều hết binh mã được khoảng 10 vạn, đích thân làm tướng tiến đến xã Phấn Thượng, kháng cự với vương sư. Trịnh Tùng sai [[Hoàng Đình Ái]] ra đánh, giết được tướng Mạc là quận Khuông và quận Tân. Quan quân thừa thế đánh mạnh; Trịnh Tùng cũng đích thân ra đốc chiến, quân Lê đuổi quân Mạc đến Giang Cao, chém hơn 1 vạn thủ cấp.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=632}}{{sfn|Quốc sử quán triều Nguyễn|1998|p=672}}
 
Trịnh Tùng đóng trại ở Hoàng Xá, sai quân vượt sông Cù,<ref group="Ghi chú">Khúc sông Hát chảy qua xã [[Cù Sơn]].</ref> phá được nhiều thành lũy. Nhân đà thắng lớn, ông sai quân tiến đến phía nam thành [[Đông Kinh]], phóng hỏa đốt nhà cửa. Người trong kinh thành chạy trốn lưu li, ngoài đường vang tiếng khóc; nhiều người tranh nhau vượt sông mà chạy, chết đuổi rất nhiều. Bấy giờ đã đến Tết Nguyên Đán; Trịnh Tùng cho quân nghỉ ngơi ăn tếtTết, hẹn ngày thu phục kinh thành. Sau khi ăn tếtTết, Trịnh Tùng lập đàn, tế cáo trời đất và tiên đế [[nhà Lê]], đặt ra ba điều nghiêm cấm tướng sĩ; rồi tiến quân vào Đông Kinh. Quân đi đến đâu, nhân dân tranh nhau đem rượu và trâu bò đến đón. Khi quân Lê tiến đến chùa Thiên Xuân,<ref group="Ghi chú">Xã [[Thanh Xuân]], huyện [[Thanh Oai]], [[Hà Nội]].</ref> [[Mạc Mậu Hợp]] đã bỏ chạy qua [[sông Nhị]], đóng ở xã Thổ Khói. Quan quân qua [[sông Tô Lịch]], đến cống Mọc, đóng quân ở Xạ Đôi. Trịnh Tùng sai [[Hoàng Đình Ái]], [[Nguyễn Hữu Liêu]] quản lĩnh quân và voi, hẹn ngày phá thành; còn bản thân đốc quân tiến đến phường Hồng Mai. Mạc Mậu Hợp ở bờ bắc sông Nhị ra sức củng cố lực lượng, nội ứng ngoại hiệp với quân trong thành. [[Nguyễn Quyện]] đặt mai phục ở ô cầu Giền.<ref group="Ghi chú">Ở chỗ cuối phố Huế, đầu phố Bạch Mai, giáp đường Đại Cồ Việt, [[Hà Nội]] ngày nay.</ref> Hai quân giao chiến từ giờ Tị đến giờ Mùi; Trịnh Tùng đích thân đốc suất tướng sĩ. Quân Lê xuyên qua luỹlũy, trèo lên thành, đua nhau xông lên trước, đánh phá được ba lần cửa lũy ở ngoài thành. Quân Mạc tan vỡ, [[Bùi Văn Khuê]], [[Trần Bách Niên]] và [[Mạc Ngọc Liễn]] bỏ chạy; quan quân lùi voi phá cầu; đánh bại phục binh của Nguyễn Quyện; bắt sống được Quyện. Trịnh Tùng thân hành cởi trói cho Quyện, đối đãi bằng lễ tiếp khách và yên ủi cho đến điều. Quyện hổ thẹn, vội phục xuống đất. Thây giặc chồng chất lên nhau, tổng cộng hơn 1000 người bị giết; Mạc Mậu Hợp thu thập tàn quân cố thủ dọc sông.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=633}}{{sfn|Quốc sử quán triều Nguyễn|1998|p=673}}
 
Trịnh Tùng tuy đánh thắng liên tục nhưng do lực lượng chưa đủ nên đành lui về [[Thanh Hóa]]; lại hỏi kế của Nguyễn Quyện. Nguyễn Quyện tìm cách hoãn binh để giúp họ Mạc, nên khuyên sang phẳng lũy đất thành khiến cho nhà Mạc dù có quay về cũng không còn gì để làm căn cứ được nữa, ông nghe theo. Mùa thu năm đó, tướng [[Bùi Văn Khuê]] vì bị [[Mạc Mậu Hợp]] mưu giết nên đem quân thủy dưới trướng theo về với vương sư. Trịnh Tùng nhận hàng, sai [[Hoàng Đình Ái]] làm tiên phong, đến làng Bái và làng Đình thì Văn Khuê đem quân bản bộ ra đón tiếp. Đình Ái sai Văn Khuê tiến quân đóng giữ bến đò Đàm Giang. Quân Mạc bèn lui giữ sông Thiên Phái. Tùng quản đốc đại quân kéo ra Trường Yên, tiếp đãi [[Bùi Văn Khuê]] phong tước quận công và sai cầm quân đánh họ Mạc. Quân Lê-Trịnh đến núi Kẽm Trống<ref group="Ghi chú">Xã [[Nham Kênh]], huyện [[Thanh Liêm]].</ref> đóng trại, Tùng sai Khuê lén dời binh thuyền ra cửa sông, rồi trên và dưới cùng đánh kẹp lại. Quân Mạc tan vỡ, tướng [[Trần Bách Niên]] đầu hàng.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=634}}
 
Tháng 11 âm lịch, mùa đông, Trịnh Tùng tiến đóng Bình Lục, rồi kéo đến bãi Tinh Thần thuộc Thanh Oai, đóng dinh trại; sau đó tiến ra cửa sông Hát; đánh bại tướng [[Mạc Ngọc Liễn]], Ngọc Liễn phải chạy qua Tam Đảo. Quan quân đuổi đến chân thành [[Đông Kinh]], [[Mạc Mậu Hợp]] hốt hoảng chạy sang Kim Thành ([[Hải Dương]]). Trịnh Tùng phủ dụ quân dân, cấm quân sĩ xâm phạm dân chúng; các huyện Thuận An, Tam Đái, Thượng Hồng đều hàng phục cả. Lại sai quân đánh sang Kim Thành; [[Mạc Mậu Hợp]] bỏ trốn; quân Lê bắt được Thái hậu nhà Mạc và thu được nhiều của cải, châu báu. [[Mạc Mậu Hợp]] bèn lập con là [[Mạc Toàn]] luàmlàm vua, bản thân tự làm tướng, quản đốc binh mã chống giữ.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=636}}
 
Trịnh Tùng lại phá được [[Mạc Kính Chỉ]] ở Thanh Hà, các quan nhà Mạc lũ lượt ra hàng. Tùng tiến đóng quân doanh tại xã Tranh Giang thuộc Vĩnh Lại;<ref group="Ghi chú">Nay là huyện [[Ninh Giang]], tỉnh [[Hải Dương]].</ref> sai [[Phạm Văn Khoái]] thu phục các huyện Kinh Bắc. Mạc Mậu Hợp bỏ trốn vào chùa rồi bị bắt sống, đem bêu ba ngày rồi chém đầu ở Bồ Đề; đóng đinh vào hai mắt, bêu ở chợ.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=636}}{{sfn|Quốc sử quán triều Nguyễn|1998|p=675-76}} Trịnh Tùng dời bản doanh về phía nam kinh đô. Không lâu sau, mùa xuân năm [[1593]], [[Mạc Kính Chỉ]] là con của [[Mạc Kính Điển]] tập hợp được 6, 7 vạn quân; lên ngôi ở xã Nam Giản, huyện Chí Linh; [[Mạc Toàn]] và nhiều bề tôi dẫn nhau đến quy phục. Trịnh Tùng được tin, sai [[Nguyễn Thất Lý]], [[Bùi Văn Khuê]] và [[Ngô Đình Nga]] tiến đánh; bị bại trận; các huyện ở Hải Dương và Kinh Bắc lại quy phục họ Mạc.{{sfn|Nhiều tác giả|1993|p=637}}{{sfn|Quốc sử quán triều Nguyễn|1998|p=677}}