Khác biệt giữa các bản “Sách đỏ IUCN”

không có tóm lược sửa đổi
| former name =
}}
'''Sách Đỏ IUCN''' hay gọi tắt là '''Sách Đỏ''' (tiếng Anh: ''IUCN Red List of Threatened Species'', ''IUCN Red List'' hay ''Red Data List'') được tạo nên vào năm 1964, nó là danh sách toàn diện nhất về tình trạng [[Bảo tồn động vật hoang dã|bảo tồn]] và [[đa dạng]] của các loài [[động vật]] và [[thực vật]] trên thế giới. Nó sử dụng một bộ tiêu chí để đánh giá nguy cơ tuyệt chủng của hàng ngàn loài và phân loài. Danh sách này được giám sát bởi [[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế]] (''International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, IUCN''). Những tiêu chí này có liên quan đến tất cả các loài và tất cả các khu vực trên thế giới. Với cơ sở khoa học mạnh mẽ, Sách đỏ IUCN được công nhận là danh sách tốt nhất để điều tra đối với tình trạng đa dạng sinh học của một loài nào đó. Một loạt [[Sách Đỏ khu vực]] được xuất bản bởi các quốc gia hoặc tổ chức, nhằm đánh giá nguy cơ tuyệt chủng đối với các loài trong một đơn vị quản lý.
 
Dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá tình trạng các loài của IUCN, chính phủ [[Việt Nam]] cũng công bố [[Sách đỏ Việt Nam|Sách Đỏ Việt Nam]] để hướng dẫn, thúc đẩy công tác bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên. Đây cũng là tài liệu khoa học dược sử dụng vào việc soạn thảo và ban hành các quy định, luật pháp của Nhà nước về bảo vệ tài nguyên sinh vật thiên nhiên, tính đa dạng sinh học và môi trường sinh thái.
 
Danh sách đỏ của IUCN được đặt theo các tiêu chí chính xác để đánh giá nguy cơ [[tuyệt chủng]] của hàng nghìn loài và phân loài. Những tiêu chí này có liên quan đến tất cả các loài và tất cả các khu vực trên thế giới. Mục đích là để truyền đạt sự cấp bách của các vấn đề bảo tồn cho công chúng và các nhà hoạch định chính sách, cũng như giúp cộng đồng quốc tế cố gắng giảm thiểu sự tuyệt chủng của các loài. Theo [[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế]] (IUCN) (1996), các mục tiêu chính được nêu trong Sách Đỏ là (1) để cung cấp thông tin dựa trên cơ sở khoa học về tình trạng của các loài và phân loài ở cấp độ toàn cầu, (2) để thu hút sự chú ý đến tầm nhìn và tầm quan trọng của việc đa dạng sinh học đang bị đe dọa, (3) ảnh hưởng đến chính sách và quyết định của quốc gia và quốc tế và (4) để cung cấp thông tin để hướng dẫn các hành động nhằm bảo tồn đa dạng sinh học.<ref>CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora), Joint Meeting of the Animals and Plants Committees, Shepherdstown (United States of America), 7–9 December 2000, retrieved Nov 14, 2012</ref>
 
Những người đánh giá các loài bao gồm [[BirdLife International]], [[Viện Động vật học]] (bộ phận nghiên cứu của [[Hiệp hội Động vật học Luân Đôn]]), [[Trung tâm giám sát bảo tồn thế giới]] và nhiều nhóm chuyên gia trong [[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế#Hội đồng uỷ ban|Ủy ban Sinh tồn IUCN]] (SSC). Nói chung, các đánh giá nghiên cứu của các tổ chức và nhóm này chiếm gần một nửa số loài trong Sách Đỏ.
 
IUCN đặt mục tiêu có danh mục của mọi loài được đánh giá lại sau mỗi năm năm nếu có thể hoặc ít nhất là cứ sau mười năm. Điều này được thực hiện theo cách [[đánh giá ngang hàng]] thông qua các nhóm chuyên gia của Ủy ban Sinh tồn IUCN (SSC), là Cơ quan Sách đỏ chịu trách nhiệm về một loài, nhóm loài hoặc khu vực địa lý cụ thể.<ref>{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org//about/overview#redlist_authorities |title=Red List Overview |work=IUCN Red List |publisher=[[International Union for Conservation of Nature]] |accessdate=20 June 2012 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140630010436/http://www.iucnredlist.org/about/overview#redlist_authorities |archivedate=30 June 2014 }}</ref>
 
Tính đến năm 2018, 26.197 loài hiện được phân loại là sắp nguy cấp, nguy cấp hoặc cực kỳ nguy cấp.<ref>{{cite news |last= Watts|first=Jonathan|date=July 5, 2018 |title=Red list research finds 26,000 global species under extinction threat|url=https://www.theguardian.com/environment/2018/jul/05/red-list-research-finds-26000-species-under-extinction-threat|work=[[The Guardian]] |location= |access-date=February 14, 2019}}</ref>
 
== Các văn bản đã phát hành ==
[[File:IUCN Red List 2007.svg|thumb|right|400px|Tỷ lệ loài trong một số nhóm được liệt kê là {{Color box|#CD3031|border=darkgray}}{{nbsp}}cực kỳ nguy cấp, {{Color box|#CD6531|border=darkgray}}{{nbsp}}nguy cấp và {{Color box|#D59D00|border=darkgray}}{{nbsp}} sắp nguy cấp trong Sách Đỏ IUCN năm 2007.]]
 
Sách Đỏ IUCN công bố văn bản năm 2004 (Sách đỏ 2009) vào ngày 17 [[tháng mười một|tháng 11]] năm [[2004]]. Văn bản này đã đánh giá tất cả 38.047 [[loài]], cùng với 2.140 [[phân loài]], [[giống (định hướng)|giống]], [[chi (sinh học)|chi]] và [[quần thể]]. Trong đó, 15.503 loài nằm trong tình trạng [[:Thể loại:Sách đỏ|nguy cơ tuyệt chủng]] gồm 7.180 loài [[động vật]], 8.321 loài [[thực vật]], và 2 loài [[nấm]].
 
== Các danh mục phân loại ==
{{Tình trạng bảo tồn}}
Các loài được xếp vào 9 bậc theo các tiêu chí về mức độ đe dọa [[tuyệt chủng]] như [[tốc độ suy thoái]] (''rate of decline''), [[kích thước quần thể]] (''population size''), [[phạm vi phân bố]] (''area of geographic distribution''), và mức độ [[phân tách quần thể]] và [[phân tách khu phân bố|khu phân bố]] (''degree of population and distribution fragmentation'').{{rp|6}}<ref>{{cite web|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf|title=IUCN RED LIST CATEGORIES AND CRITERIA Version 3.1 Second edition|publisher= 2012 International Union for Conservation of Nature and Natural Resources|year=2012}}</ref><!--
 
=== Tuyệt chủng ===
{{chính|tuyệt chủng}}
'''Tuyệt chủng''' (tiếng Anh: ''Extinct'', viết tắt ''EX'') là một trạng thái bảo tồn của [[sinh vật]] được quy định trong Sách đỏ IUCN. Một [[loài]] hoặc dưới loài bị coi là tuyệt chủng khi có những bằng chứng chắc chắn rằng cá thể cuối cùng đã chết.
 
=== Tuyệt chủng trong tự nhiên ===
{{chính|Tuyệt chủng trong tự nhiên}}
'''Tuyệt chủng trong tự nhiên''' (tiếng Anh: ''Extinct in the Wild'', viết tắt ''EW'') là một trạng thái bảo tồn của sinh vật. Một loài hoặc dưới loài bị coi là tuyệt chủng trong tự nhiên khi các cuộc khảo sát kỹ lưỡng ở sinh cảnh đã biết và hoặc sinh cảnh dự đoán, vào những thời gian thích hợp (theo ngày, mùa năm) xuyên suốt vùng phân bố lịch sử của loài đều không ghi nhận được cá thể nào. Các khảo sát nên vượt khung thời gian thích hợp cho vòng sống và dạng sống của đơn vị phân loại đó. Các cá thể của loài này chỉ còn được tìm thấy với số lượng rất ít trong sinh cảnh nhân tạo và phụ thuộc hoàn toàn vào chăm sóc của con người.
 
=== Cực kỳ nguy cấp ===
{{Bài chi tiết|Cực kỳ nguy cấp}}
 
''Cực kỳ nguy cấp'' (tiếng Anh: ''Critically Endangered'', viết tắt ''CR'') là một trạng thái bảo tồn của sinh vật. Một loài hoặc nòi được coi là ''cực kỳ nguy cấp'' khi nó phải đối mặt với ''nguy cơ tuyệt chủng'' trong tự nhiên rất cao trong một tương lai rất gần, khi quần thể loài suy giảm đến 80% hoặc diện tích phân bố chỉ còn trên khoảng 100&nbsp;km².
 
=== Nguy cấp ===
=== Sắp nguy cấp ===
{{Bài chi tiết|Loài sắp nguy cấp}}
''Sắp nguy cấp'' (tiếng Anh: ''Vulnerable'', viết tắt ''VU'') là một trạng thái bảo tồn của sinh vật. Một loài hoặc nòi bị đánh giá là Sắp nguy cấp khi nó không nằm trong 2 bậc ''CR'' và ''Nguy cấp (EN)'' nhưng phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên cao trong một tương lai không xa. Quần thể của chúng bị suy giảm 20% hoặc diện tích phân bố chỉ còn khoảng 20000.
 
=== Sắp bị đe dọa ===
:{{Bài chi tiết|Loài sắp bị đe dọa}}
 
'''Sắp bị đe dọa''' (tiếng Anh: ''Near-threatened'', viết tắt ''NT'') là một trạng thái bảo tồn của sinh vật. Một loài hoặc nòi bị đánh giá là Sắp bị đe dọa (NT) khi nó sắp phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên cao trong một tương lai không xa.
 
=== Ít quan tâm ===
:{{Bài chi tiết|Ít quan tâm}}
 
'''Ít quan tâm''' (tiếng Anh: ''Least concern'', viết tắt ''LC'') là những loài ít được con người quan tâm (LC) hoặc không thỏa mãn đủ tiêu chí cần được bảo vệ trước nguy cơ tuyệt chủng.
 
=== Thiếu dữ liệu ===
:Là những loài vẫn còn thiếu dữ liệu về tình tràng hiện nay để cung cấp thông tin đầy đủ (DD). Tuy nhiên những loài này có thể chuyển đổi thành các cấp khác khi đã có đủ thông tin về tình trạng hiện nay của chúng.
{{Bài chi tiết|Loài thiếu dữ liệu}}
 
'''Thiếu dữ liệu''' (tiếng Anh: ''Data deficient, viết tắt ''DF'') là những loài vẫn còn thiếu dữ liệu về tình tràng hiện nay để cung cấp thông tin đầy đủ (DD). Tuy nhiên những loài này có thể chuyển đổi thành các cấp khác khi đã có đủ thông tin về tình trạng hiện nay của chúng.
=== Không được đánh giá ===
:{{Bài chi tiết|Loài không được đánh giá}}
 
'''Không được đánh giá''' (tiếng Anh: ''Not evaluated'', viết tắt ''NE'') là những loài không được nghiên cứu nhiều do một số lý do.
 
Trong tiêu chí đánh giá của IUCN năm [[1994]] thì có 8 bậc. Bậc '''Ít nguy cấp''' (Lower Risk, '''LR''') bao gồm 3 nhóm nhỏ là '''Sắp bị đe doạ''', '''Ít quan tâm''', và '''Phụ thuộc bảo tồn''' (Conservation Dependent, '''CD''') (nay gộp vào nhóm '''Sắp bị đe dọa''').
Khi nói đến các loài, hay phân loài đang bị đe doạ, hoặc có [[nguy cơ tuyệt chủng]] thì có nghĩa là các loài thuộc bậc '''CR''', '''EN''', và '''VU'''.
 
===Có Thamthể khảotuyệt chủng===
Định nghĩa "Có thể tuyệt chủng" (tiếng Anh: ''Possibly Extinct'', viết tắt ''PE''<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/2752424|title=Going or gone: defining 'Possibly Extinct' species to give a truer picture of recent extinctions|author=S. H. M. Butchart|format=pdf|work=Bull. B.O.C. 2006 126A|display-authors=etal}}</ref> được sử dụng bởi [[Birdlife International]], Cơ quan Sách Đỏ cho các loài chim trong Sách Đỏ của IUCN.<ref>{{Cite web|url=http://www.birdlife.org/action/science/species/global_species_programme/red_list.html|title=Birds on the IUCN Red List|accessdate=26 January 2007|work=BirdLife International}}</ref> BirdLife International đã khuyến nghị PE trở thành một tên chính thức cho các loài có nguy cơ tuyệt chủng và hiện tại nó đã được sử dụng, cùng với "Tuyệt chủng trong tự nhiên" cho các loài có quần thể sống sót trong điều kiện nuôi nhốt nhưng có khả năng bị tuyệt chủng trong tự nhiên (ví dụ: [[Vẹt đuôi dài xanh]]).
{{tham khảo|2}}
 
==Phiên bản==
[[File:Sizes of Red List Categories.png|thumb|625x625px|Comparing the number of species in each category of IUCN Red List.]]
Đã có một số phiên bản có từ năm 1991 bao gồm:<ref>{{cite web|url=http://www.iucnredlist.org//static/categories_criteria_3_1#introduction |title=2001 Categories & Criteria (version 3.1) |publisher=IUCN |accessdate=27 January 2013 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//static/categories_criteria_3_1#introduction |archivedate=27 June 2014 }}</ref><ref>{{cite web|title=Historical IUCN Red Data Books and Red Lists |url=http://www.iucnredlist.org//about/publication/historical-red-lists#red_lists |accessdate=9 June 2016 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//about/publication/historical-red-lists#red_lists |archivedate=27 June 2014 }}</ref>
 
* Phiên bản 1.0 (1991)
* Phiên bản 2.0 (1992)
* Phiên bản 2.1 (1993)
* Phiên bản 2.2 (1994)
* Phiên bản 2.3 (1994)
* Phiên bản 3.0 (1999)
* Phiên bản 3.1 (2001)
* Phiên bản 4 (2015)
 
Đối với thực vật, Sách Đỏ 1997 là nguồn quan trọng nhất.<ref>{{cite web|title=Which IUCN list should I choose?|url=http://www.bgci.org/worldwide/which_iucn_list/|publisher=Botanic Gardens Conservation International}}</ref>
 
==Chỉ trích==
[[Image:Status iucn2.3.svg|thumb|left|alt=Icons for Red List categories|Sách Đỏ của IUCN 1994 (phiên bản 2.3), được sử dụng cho các loài chưa được đánh giá lại từ năm 2001.]]
 
Năm 1997, Sách đỏ IUCN đã nhận được sự chỉ trích với lý do [[bí mật]] xung quanh các nguồn dữ liệu của nó.<ref>{{Cite journal| author = N. Mrosovsky| title = IUCN's credibility critically endangered| journal = Nature| volume = 389| issue = 6650| pages = 436| year = 1997| doi = 10.1038/38873| bibcode = 1997Natur.389..436M}}</ref> Những cáo buộc này đã dẫn đến những nỗ lực của IUCN để cải thiện chất lượng tài liệu và dữ liệu của mình và đưa các đánh giá ngang hàng vào Sách Đỏ.<ref>{{Cite web|url=http://www.iucnredlist.org//info/info_sources_quality |title=Information sources and quality |accessdate=19 September 2008 |work=IUCN Red List website |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917154041/http://www.iucnredlist.org/info/info_sources_quality |archivedate=17 September 2008 |deadurl=unfit }}</ref> A ''[[Nature (journal)|Nature]]'' editorial defended the Red List's relevance in October 2008.<ref name="Editors of Nature">{{Cite journal |journal=Nature |volume=455 |issue=7214 |pages=707–708 |date=9 October 2008 |title=The Red List still matters |doi=10.1038/455707b |pmid=18843306|bibcode=2008Natur.455R.707. }}</ref>
 
Có ý kiến ​​cho rằng Sách Đỏ của IUCN và các công trình tương tự dễ bị chính phủ và các nhóm khác lạm dụng để đưa ra kết luận không phù hợp về tình trạng môi trường hoặc ảnh hưởng đến [[khai thác tài nguyên thiên nhiên]].<ref>{{Cite journal| author = Hugh P. Possingham| title = Limits to the use of threatened species lists| journal = Trends in Ecology & Evolution| volume = 17|issue=11| pages = 503–507|date=November 2002| doi = 10.1016/S0169-5347(02)02614-9|display-authors=etal| citeseerx = 10.1.1.467.6031}}</ref>
 
== Xem thêm ==
* [[Sách đỏ Việt Nam]]
* [[Đa dạng sinh vật Việt Nam]]
* [[Sách Đỏ khu vực]]
* [[CITES]]
* [[Tình trạng bảo tồn]]
* [[EDGE Species]]
* [[Danh sách các sinh vật theo số lượng loài]]
* [[Chỉ số Sách Đỏ]]
* ''[[The Sixth Extinction: An Unnatural History]]'' (sách hư cấu)
* [[Bảo tồn động vật hoang dã]]
 
==Đọc thêm==
{{refbegin|30em}}
*Hilton-Taylor, C. A history of the IUCN DATA Book and Redlist [http://www.bdnj.org/pdf/IUCNRedListHistory.pdf].Cập nhật ngày 11 tháng 5 năm 2012.
* {{cite book|first1=|editor1-last=Walter|editor1-first=Kerry S.|editor2-last=Gillett|editor2-first=Harriet J.|title=Sách Đỏ IUCN các cây bị đe dọa 1997|date=1998|publisher=[[Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế]] Ủy ban sinh tồn|location=Gland, Thụy Sĩ|isbn=9782831703282|url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/44833#/summary|ref=harv}}
*Sách Đỏ IUCN các loài bị đe doạ, 2009. [https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//about/summary-statistics Tóm tắt thống kê]. Cập nhật ngày 19 tháng 12 năm 2009.
*IUCN. [https://web.archive.org/web/20140722073142/http://www.iucnredlist.org/technical-documents/categories-and-criteria/1994-categories-criteria Danh mục và tiêu chí Sách Đỏ IUCN 1994 phiên bản 2.3]. Cập nhật ngày 19 tháng 12 năm 2009.
*IUCN. [https://web.archive.org/web/20140627094911/http://www.iucnredlist.org//technical-documents/categories-and-criteria/2001-categories-criteria Danh mục và tiêu chí Sách Đỏ IUCN 2001 phiên bản 3.1]. Cập nhật ngày 19 tháng 12 năm 2009.
*Rodrigues, A.S.L., Pilgrim, J.D., Lamoreux, J.F., Hoffmann, M. & Brooks, T.M. 2006. [http://conserveonline.org/workspaces/commons/PDF%20Background%20Documents/Value%20of%20the%20IUCN%20Red%20List%20for%20Conservation.pdf Giá trị của Sách Đỏ IUCN về bảo tồn] Xu hướng sinh thái & tiến hóa 21(2): 71–76.
*Sharrock, S. và Jones, M. 2009. [http://www.bgci.org/files/Worldwide/Publications/euro_report.pdf Conserving Europe's threatened plants] – Báo cáo về việc thiếu Sách Đỏ châu Âu và lập danh sách tổng hợp các cây bị đe dọa ở châu Âu. Cập nhật ngày 23 tháng 3 năm 2011.
 
== Tham khảo ==
{{tham khảo|2}}
 
== Liên kết ngoài ==
 
* [http://www.iucnredlist.org/ IUCN RedSách ListĐỏ ofcác Threatenedloài Speciesbị đe dọa của IUCN - Trang chủ] {{En icon}}
* [http://www.nea.gov.vn/sachdovietnam/ Sách đỏ Việt Nam] {{Vi icon}}
* [http://www.monre.gov.vn/ Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam] {{Vi icon}}
* [http://www.vncreatures.net/ Trang web về Sinh vật Rừng Việt Nam] {{Vi icon}}
* [http://www.nea.gov.vn/ Cục Bảo vệ môi trường Việt Nam] {{Vi icon}}
* [http://www.iucnredlist.org/ IUCN Red List of Threatened Species - Trang chủ] {{En icon}}
 
==Tham khảo==
{{thể loại Commons|Species by IUCN Red List category}}
* IUCN, 2004. [http://www.iucnredlist.org/info/tables/table1.html Summary Statistics for Globally Threatened Species]. cập nhật ngày 12 [[tháng hai|tháng Hai]], [[2005]].
* IUCN, 2004. Results of [http://www.iucnredlist.org/search/search-basic.php IUCN Red List of Threatened Species: Database Search]. cập nhật ngày 12 [[tháng hai|tháng Hai]], [[2005]].
* IUCN, 1994. [http://www.iucnredlist.org/info/categories_criteria1994.html Categories & Criteria (version 2.3)]. cập nhật ngày 12 [[tháng hai|tháng Hai]], [[2005]].
* IUCN, 2001. [http://www.iucnredlist.org/info/categories_criteria2001.html Categories & Criteria (version 3.1)]. cập nhật ngày 12 [[tháng hai|tháng Hai]], [[2005]].
 
{{Sinh học}}