Khác biệt giữa các bản “Marilyn Monroe”

Đã lùi về phiên bản 54761088 bởi ThiênĐế98 (thảo luận): "bà" quá già... + wikilink những chỗ không cần thiết. (TW)
n
Thẻ: Soạn thảo trực quan Sửa đổi di động Sửa đổi từ trang di động
(Đã lùi về phiên bản 54761088 bởi ThiênĐế98 (thảo luận): "bà" quá già... + wikilink những chỗ không cần thiết. (TW))
Thẻ: Lùi sửa
{{1000 bài cơ bản}}
{{Thông tin nhân vật
| name = Marilyn Monroe
| image = Monroecirca1953.jpg
| image_size = 240px
| caption = Monroe vào năm 1953
| birth_name = Norma Jeane Mortenson
| birth_date = {{Ngày sinh|1926|6|1}}
| birth_place = [[Los Angeles]], [[California]], Mỹ
| death_date = {{Ngày mất và tuổi|1962|8|5|1926|6|1}}
| death_place = Los Angeles, California, Mỹ
| death_cause = Quá liều [[thuốc an thần]]
| restingplace = [[Westwood Village Memorial Park Cemetery]]
| other_names = Norma Jeane Baker
| occupation = {{hlist |Diễn viên|người mẫu|ca sĩ}}
| years_active = 1945–1962
| spouse = {{unbulleted list | {{marriage|James Dougherty<br>|1942|1946|end=div}} | {{marriage|[[Joe DiMaggio]]<br>|1954|1955|end=div}} | {{marriage|[[Arthur Miller]]<br>|1956|1961|end=div}}}}
| website = {{url|marilynmonroe.com}}
| signature = Marilyn Monroe Signature.svg
}}
| tên gốc =
'''Norma Jeane Mortensen''' ([[1 tháng 6]] năm [[1926]]&nbsp;– [[5 tháng 8]] năm [[1962]]) với nghệ danh '''Marilyn Monroe''', là một nữ [[diễn viên]] và người mẫu người [[Hoa Kỳ|Mỹ]]. Nổi tiếng với những vai diễn cô gái tóc vàng gợi cảm và hài hước, Monroe trở thành một trong những [[biểu tượng sex]] nổi tiếng nhất thập niên [[1950]]. Mặc dù sự nghiệp diễn xuất đỉnh cao chỉ kéo dài trong một thập kỉ, những bộ phim của đã thu về tổng cộng 200 triệu [[đô la Mỹ]] tính đến thời điểm cái chết đột ngột của năm [[1962]] (tương đương với 2 tỷ đô la Mỹ năm [[2018]]).<ref>{{chú thích báo|nhà xuất bản=''[[Los Angeles Times]]''|tên bài=Marilyn Monroe Dies; Pills Blamed|first1=Howard|last1=Hertel|first2=Don|last2=Neff|ngày=6 tháng 8 năm 1962}}</ref> Sau khi qua đời, Monroe vẫn thường được nhắc đến như là một biểu tượng [[văn hóa đại chúng]] của nền điện ảnh Mỹ nói riêng và thế giới nói chung.<ref>Chapman 2001, tr. 542–543.</ref>
| cư trú =
| quốc gia =
| dân tộc =
| quốc tịch =
| học vị =
| học vấn =
| tổ chức =
| nổi tiếng =
| notable works =
| quê quán =
| chiều cao =
| cân nặng =
| tiêu đề =
| nhiệm kỳ =
| tiền nhiệm =
| kế nhiệm =
| đảng phái =
| con cái =
| cha =
| mẹ =
| giải thưởng =
| cỡ chữ ký =
}}
'''Norma Jeane Mortensen''' ([[1 tháng 6]] năm [[1926]]&nbsp;– [[5 tháng 8]] năm [[1962]]) với nghệ danh '''Marilyn Monroe''', là một nữ [[diễn viên]] và người mẫu người [[Hoa Kỳ|Mỹ]]. Nổi tiếng với những vai diễn cô gái tóc vàng gợi cảm và hài hước, Monroe trở thành một trong những [[biểu tượng sex]] nổi tiếng nhất thập niên [[1950]]. Mặc dù sự nghiệp diễn xuất đỉnh cao chỉ kéo dài trong một thập kỉ, những bộ phim của bà đã thu về tổng cộng 200 triệu [[đô la Mỹ]] tính đến thời điểm cái chết đột ngột của bà năm [[1962]] (tương đương với 2 tỷ đô la Mỹ năm [[2018]]).<ref>{{chú thích báo|nhà xuất bản=''[[Los Angeles Times]]''|tên bài=Marilyn Monroe Dies; Pills Blamed|first1=Howard|last1=Hertel|first2=Don|last2=Neff|ngày=6 tháng 8 năm 1962}}</ref> Sau khi qua đời, Monroe vẫn thường được nhắc đến như là một biểu tượng [[văn hóa đại chúng]] của nền điện ảnh Mỹ nói riêng và thế giới nói chung.<ref>Chapman 2001, tr. 542–543.</ref>
 
Sinh ra và lớn lên tại [[Los Angeles]], Monroe trải qua những năm tháng ấu thơ trong những [[cô nhi viện]] và [[Trại trẻ mồ côi|trại mồ côi]] và kết hôn sớm vào năm 16 tuổi. Trong khi đang làm việc tại một nhà máy phục vụ chiến tranh vào năm [[1944]], được giới thiệu với một [[nhiếp ảnh gia]] từ First Motion Picture Unit và bắt đầu sự nghiệp người mẫu tương đối thành công. Những tác phẩm này giúp Monroe được ký kết hai hợp đồng làm phim ngắn hạn với [[20th Century Fox]] (1946–1947) và [[Columbia Pictures]] (1948). Sau một vài vai diễn nhỏ, ký hợp đồng mới với Fox vào năm [[1951]]. Trong hai năm tiếp theo, Monroe trở thành một nữ diễn viên nổi tiếng với những vai diễn trong nhiều bộ phim hài, bao gồm ''[[As Young as You Feel]]'' và ''[[Monkey Business (phim 1952)|Monkey Business]]'', cũng như những tác phẩm chính kịch như ''[[Clash by Night]]'' và ''[[Don't Bother to Knock]]''. Trong khoảng thời gian này, nữ diễn viên phải đối mặt với một vụ bê bối khi có thông tin tiết lộ rằng đã chụp ảnh [[khỏa thân]] trước khi trở thành ngôi sao. Phản ứng trước vụ bê bối này, tên tuổi của Monroe cùng những bộ phim cô thủ vai thu hút sự chú ý của công chúng nhiều hơn, thay vì khiến cho sự nghiệp đi xuống.
 
Từ năm [[1953]], Monroe trở thành một trong những ngôi sao [[Hollywood]] đắt giá nhất với những vai diễn chính trong ba phim: bộ phim tội phạm ''[[Niagara (phim)|Niagara]]'', trong đó chú trọng vào hình tượng gợi cảm của , và trong hai bộ phim hài ''[[Gentlemen Prefer Blondes (phim 1953)|Gentlemen Prefer Blondes]]'' và ''[[How to Marry a Millionaire]]'', đã góp phần thiết lập hình tượng ngôi sao của như là một "quả bom sex tóc vàng" (blond bombshell). Cùng năm đó, hình ảnh của đã được sử dụng làm trang bìa cho số đầu tiên của tạp chí đàn ông ''[[Playboy]]''. Mặc dù luôn đóng vai trò chủ động trong việc sáng tạo và quản lý hình ảnh công chúng của bản thân xuyên suốt sự nghiệp, bày tỏ sự thất vọng khi bị các nhà làm phim giới hạn khả năng sáng tạo và trả lương thấp. Sự nghiệp của nữ diễn viên tạm gián đoạn vào năm [[1954]] vì từ chối một số dự án phim, trước khi trở lại với vai chính trong một trong những bộ phim ăn khách nhất sự nghiệp của , ''[[The Seven Year Itch]]'' (1955).
 
Trong khi hãng phim khá dè dặt trong việc thay đổi điều khoản hợp đồng, Monroe thành lập một tập đoàn sản xuất phim vào cuối năm 1954, đặt tên là Marilyn Monroe Productions (MMP). Monroe giành năm 1955 để xây dựng công ty của mình và bắt đầu nghiên cứu kỹ thuật diễn xuất tại [[Actors Studio]]. Đến cuối năm 1955, Fox quyết định thay đổi hợp đồng cho Monroe với mức thù lao cao hơn cũng như cho phép nữ diễn viên sáng tạo nhiều hơn. Sau vai diễn được đánh giá cao trong ''[[Bus Stop (phim 1956)|Bus Stop]]'' (1956) và diễn xuất trong bộ phim độc lập đầu tiên của MMP ''[[The Prince and the Showgirl]]'' (1957), Monroe chiến thắng [[giải Quả cầu vàng]] cho [[Giải Quả cầu vàng cho nữ diễn viên phim ca nhạc hoặc phim hài xuất sắc nhất|Nữ diễn viên xuất sắc nhất]] vào năm 1960 với ''[[Some Like It Hot]]'' (1959), một thành công về mặt chuyên môn lẫn thương mại. Bộ phim cuối cùng của được hoàn thành là ''[[The Misfits (phim)|The Misfits]]'' (1961).
 
Bên cạnh sự nghiệp diễn xuất, đời tư đầy thăng trầm của Monroe cũng là một chủ đề nhận được nhiều sự chú ý. phải đấu tranh với việc lạm dụng [[chất gây nghiện]], chứng [[trầm cảm]][[lo lắng]]. Hai cuộc hôn nhân ngắn ngủi của nữ diễn viên với cựu ngôi sao bóng chày [[Joe DiMaggio]] và nhà soạn kịch [[Arthur Miller]] đều thu hút sự chú ý từ công chúng và đi đến ly dị. Ngày [[5 tháng 8]] năm [[1962]], Monroe [[Cái chết của Marilyn Monroe|qua đời]] ở tuổi 36 vì dùng [[thuốc an thần]] quá liều tại nhà riêng ở [[Los Angeles]]. Mặc dù nguyên nhân qua đời được xác định là do [[tự tử]] có chủ đích, nhiều [[thuyết âm mưu]] đã được đặt ra trong nhiều thập niên sau sự ra đi của .
 
== Tiểu sử ==
===Những năm đầu đời===
[[Tập tin:Marilyn Monroe Birth Certificate.jpg|nhỏ|200px|phải|[[Giấy khai sinh]] của Marilyn Monroe với tên Norma Jeane Mortenson năm 1926]]
[[File:Marilyn monroe as an infant brightened.jpg|thumb|150px|right||Monroe lúc nhỏ.]]
Monroe sinh ra với tên khai sinh Norma Jeane Mortenson tại [[bệnh viện]] Los Angeles County Hospital, là con thứ ba của người phụ nữ tên Gladys Pearl Baker (nhũ danh Monroe, 1902–1984).{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=3, 13–14|2a1=Banner|2y=2012|2p=13}} Bà Gladys, con gái của những người di cư nghèo từ miền [[Trung Tây Hoa Kỳ]] tới [[California]], ăn vận theo phong cách flapper và làm nghề cắt phim [[âm bản]] tại công ty Consolidated Film Industries.{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=9–10|2a1=Rollyson|2y=2014|2pp=26–29}} Năm 15 tuổi, bà Gladys kết hôn với một người đàn ông hơn 9 tuổi, John Newton Baker và có hai con chung là Robert (1917–1933){{sfnm|1a1=Miracle|1a2=Miracle|1y=1994|1p=see family tree}} và Berniece (sinh năm 1919).{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=7–9|2a1=Banner|2y=2012|2p=19}} Bà Gladys đệ đơn ly dị năm 1921 còn Baker đưa các con về quê hương Kentucky.{{sfn|Spoto|2001|pp=7–9}} Monroe không được biết về việc bà có một chị gái cho đến năm 12 tuổi và sau này khi trưởng thành mới biết mặt.{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1p=88, for first meeting in 1944|2a1=Banner|2y=2012|2p=72, for mother telling Monroe of sister in 1938}} Năm 1924, Gladys kết hôn với người chồng thứ 2 là Martin Edward Mortensen—nhưng họ chia tay trước khi bà Gladys có thai Monroe với một người đàn ông khác; cặp đôi ly dị năm 1928.{{sfnm|1a1=Churchwell|1y=2004|1p=150, citing Spoto and Summers|2a1=Banner|2y=2012|2pp= 24–25}} Danh tính người cha của Monroe không ai biết, ngoài ra mẹ bà thường lấy họ Baker theo người chồng đầu.{{sfn|Spoto|2001|pp=17, 57}}{{efn|Gladys lấy tên Mortensen là cha của Monroe trong giấy khai sinh (dù tên bị viết sai chính tả),{{sfn|Churchwell|2004|p=150, citing Spoto, Summers and Guiles}} nhưng không chắc ông là cha.{{sfnm|1a1=Churchwell|1y=2004|1pp=149–152|2a1=Banner|2y=2012|2p=26|3a1=Spoto|3y=2001|3p=13}} Những nhà viết tiểu sử như Fred Guiles và [[Lois Banner]] nói rằng có nhiều khả năng cha bà là Charles Stanley Gifford, một đồng nghiệp có mối tình với bà Gladys năm 1925, trong khi đó [[Donald Spoto]] cho rằng một đồng nghiệp khác có nhiều khả năng mới là cha bà.{{sfnm|1a1=Churchwell|1y=2004|1p=152|2a1=Banner|2y=2012|2p=26|3a1=Spoto|3y=2001|3p=13}}}}
 
Những năm đầu đời của Monroe diễn ra ổn định và hạnh phúc.{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=17–26|2a1=Banner|2y=2012|2pp=32–35}} Trong lúc bà Gladys bị loạn thần và không đủ tài chính nuôi đứa trẻ, có lẽ bà Gladys đã để Monroe ở với cha mẹ nuôi Albert và Ida Bolender ở thị trấn vùng quê Hawthorne, California ngay sau khi sinh.{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=16–17|2a1=Churchwell|2y=2004|2p=164|3a1=Banner|3y=2012|3pp=22–32}} Những đứa trẻ làm con nuôi trong gia đình được nuôi dạy theo các nguyên tắc của Cơ đốc giáo [[Phúc âm]].{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=17–26|2a1=Banner|2y=2012|2pp=32–35}} Ban đầu, Gladys sống với nhà Bolender và chuyển đến làm việc ở Los Angeles, cho đến khi ca làm việc kéo dài hơn buộc bà Gladys chuyển về thành phố cho đến đầu năm 1927.{{sfn|Banner|2012|pp=32–33}} Bà Gladys về thăm con gái vào các ngày cuối tuần, thường đưa con gái tới [[rạp chiếu phim]], đi ngắm cảnh ở [[Los Angeles]].{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=17–26|2a1=Banner|2y=2012|2pp=32–35}} Dù gia đình Bolender muốn nhận nuôi Monroe, tới [[Mùa hạ|mùa hè]] năm 1933, bà Gladys cảm thấy đủ ổn định để đưa Monroe về sống cùng và mua một căn nhà nhỏ ở [[Hollywood]].{{sfn|Banner|2012|p=35}} Hai mẹ con sống cùng những người thuê trọ là nam diễn viên George và Maude Atkinson và con gái của họ, Nellie.{{sfnm|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=26–28|2a1=Banner|2y=2012|2pp=35–39}}
 
Vài tháng sau, tháng 1 năm 1934, bà Gladys bị suy nhược thần kinh và được chẩn đoán mắc chứng [[tâm thần phân liệt]] hoang tưởng.{{sfn|Churchwell|2004|pp=155–156}} Sau vài tháng trong một nhà dưỡng bệnh, bà Gladys được đưa đến bệnh viện Metropolitan State (California).{{sfnm|2a1=Banner|2y=2012|2pp=39–40|1a1=Churchwell|1y=2004|1pp=155–156}} Bà Gladys trải qua phần đời còn lại ra vào bệnh viện và hiếm khi tiếp xúc với Monroe.{{sfnm|2a1=Banner|2y=2012|2pp=39–42, 45–47, 62, 72, 91, 205|1a1=Spoto|1y=2001|1pp=100–101, 106–107, 215–216}}