Khác biệt giữa các bản “Deoxyribonucleotide”

Biên soạn tiếp có bổ sung hình.
(Biên soạn tiếp có bổ sung hình.)
(Biên soạn tiếp có bổ sung hình.)
[[Tập tin:Desoxyribonucleotides.png|nhỏ|Sơ đồ hình thành bốn loại đêôxyribônuclêôtit: A, T, G và C (hay X).]]
[[Tập tin:Deoxyinosine monophosphate Haworth.svg|nhỏ|Cấu trúc hóa học của dIMP (deoxyinosine monophosphate).]]
'''Deoxyribonucleotide''' (đêôxyribônuclêôtit) là [[nucleotide|nuclêôtit]] của phân tử [[ADN]]. Mỗi deoxyribonucleotideđêôxyribônuclêôtit là một đơn vị cấu tạo nên đại phân tử sinh học ADN, nên cũng gọi là '''đơn phân của ADN'''.<ref>Campbell và cộng sự: "Sinh học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2010.</ref><ref name=":0">Phạm Thành Hổ: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 1998.</ref><ref>Đỗ Lê Thăng: "Di truyền học" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2005.</ref><ref>{{Chú thích web|url=https://www.dictionary.com/browse/deoxyribonucleotide|title=deoxyribonucleotide|tác giả=|họ=|tên=|ngày=|website=|url lưu trữ=|ngày lưu trữ=|url hỏng=|ngày truy cập=}}</ref> Đây là một thuật ngữ trong [[Hóa sinh|sinh hoá học]], thường được viết tắt là '''dNP''' dùng để chỉ đơn vị cơ bản hợp thành đại phân tử [[DNA|ADN]].
 
== Tổng quan ==
 
=== Thành phần ===
* Mỗi dNP (đêôxyribônuclêôtit) thông thường bao gồm ba phân tử liên kết với nhau hợp thành:<ref name=":0" /><ref>"Sinh học 12" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2019.</ref><ref>{{cite book|title=The ACS style guide: effective communication of scientific information|year=2006|publisher=American Chemical Society|location=Washington, D.C.|isbn=978-0-8412-3999-9|edition=3rd|editor1=Coghill, Anne M.|editor2=Garson, Lorrin R.|page=244}}</ref>
 
* Mỗi dNP (đêôxyribônuclêôtit) thông thường bao gồm ba phân tử thuộc ba loại khác nhau, liên kết với nhau hợp thành:<ref name=":0" /><ref>"Sinh học 12" - [[Nhà xuất bản Giáo dục]], 2019.</ref><ref>{{cite book|title=The ACS style guide: effective communication of scientific information|year=2006|publisher=American Chemical Society|location=Washington, D.C.|isbn=978-0-8412-3999-9|edition=3rd|editor1=Coghill, Anne M.|editor2=Garson, Lorrin R.|page=244}}</ref>
 
- một phân tử [[Base nitơ|bazơ nitơ]] (nitrogenous base),
 
- một phân tử đường 5C loại [[deoxyribose|đêoxyribôza]] (C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>4</sub>),
 
- một gốc [[Phosphat|phôtphat]] từ phân tử [[Axit phosphoric|axit phôtphoric]] (H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub>).
 
* BazơBốn loại bazơ nitơ thông thường là [[Adenine|ađênin]] (A), [[Thymine|timin]] (T), [[Guanine|guanin]] (G) hoặc [[Cytosine|xitôzin]] (X). Vị trí liên kết của bazơ nitơ là nguyên tử [[cacbon]] số 1 của đường 5C ([[deoxyribose|đêoxyribôza]]), còn vị trí liên kết của gốc [[Phosphat|phôtphat]] là nguyên tử [[cacbon]] số 5 của đường này.<ref>Đỗ Quý Hai và cộng sự: "Giáo trình Hoá sinh" - Nhà xuất bản Đại học Huế.</ref>
 
* Trong mỗi dNP (đêôxyribônuclêôtit), thì đường và phôtphat chỉ có một loại, nhưng bazơ nitơ có thể là một trong bốn loại (A, T, G, X) là ít nhất, nên có ít nhất bốn loại dNP khác nhau, dựa vào đó mà tên gọi của mỗi loại khác nhau như sau:
Ở trường hợp có nhiều hơn một gốc [[Phosphat|phôtphat]] liên kết với C<sub>5</sub> của đường 5C, thì từ "mono" (một) trong tên thay đổi thành "di" (nếu có hai) hoặc thành "tri" (nếu có ba [[Phosphat|phôtphat]]) - như [[Adenosine triphosphat|ATP]] tức adenosine triphosphate.
 
=== Phân biệt với rNP ===
{{Đang sửa đổi}}
'''rNP''' (ribônuclêôtit) là đơn phân của [[RNA|ARN]], có thành phần cơ bản như dNP, chỉ khác ở hai điểm chính:
 
* Đường pentôza (đường 5C) ở ARN là [[Ribose|ribôza]] (C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>O<sub>5</sub> nghĩa là thêm một [[proton]] (-H) ở nguyên tử Cacbon số 2 (C2').
(deoxyribose khác với ribose bởi sự tồn tại của một proton (-H) trên carbon 2', không phải là nhóm hydroxi (-OH)). Các nhóm [[Phosphat|phosphate]] liên kết với carbon 5' của đường.
* Bazơ nitơ không có [[Thymine|timin]] (T), mà thay bằng [[Uracil|uraxin]] (U).
{{Đang sửa đổiviết}}
 
== Cấu tạo chuỗi ==
Deoxyribonucleotide trùng ngưng tạo thành ADN, nhóm phosphate của một nucleotide sẽ liên kết với carbon 3' trên một nucleotide khác, tạo thành [[liên kết phosphodiester]] thông qua quá trình [[trùng ngưng hóa]]. Các nucleotide mới được thêm vào phía carbon 3' của nucleotide cuối cùng, vì vậy quá trình tổng hợp luôn diễn ra theo chiều từ 5' đến 3'.
 
Khi deoxyribonucleotide trùng hợp để tạo thành DNA, nhóm phosphate từ một nucleotide sẽ liên kết với carbon 3 on trên một nucleotide khác, tạo thành liên kết phosphodiester thông qua quá trình tổng hợp mất nước. Các nucleotide mới luôn được thêm vào 3 'carbon của nucleotide cuối cùng, vì vậy quá trình tổng hợp luôn diễn ra từ 5' đến 3 '.
 
==Tính ổn định ==