Khác biệt giữa các bản “Phục Hưng”

không có tóm lược sửa đổi
 
==Bối cảnh==
[[Tập tin:FirenzeSunset over florence 1.PalVecchio05.JPGjpg|nhỏ|upright|Tòa thị250px|Cảnh chínhquan [[Firenze]], trung tâm bắt nguồn Phục Hưng]]
{{bài chính|Phục hưng Ý}}
 
===Dịch hạch===
Một số người lập luận rằng sự tàn phá của [[Cái chết Đen]] ở [[Firenze]], đổ bộ vào châu Âu vào những năm 1348-1350, dẫn đến một sự thay đổi thế giới quan của người Italia thế kỷ XIV. Italia là nơi chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề của trận dịch hạch này, và người ta phỏng đoán rằng sự quen thuộc với chết chóc và bất lực của đức tin đã khiến cho nhiều nhà tư tưởng nhìn vào hiện thực trên trần gian hơn là tính tinh thần và thế giới bên kia.<ref>[[Barbara Tuchman]] (1978) ''A Distant Mirror'', Knopf ISBN 0-394-40026-7.</ref> Có người suy luận hoàn toàn khác, cho rằng Cái chết Đen đã làm gia tăng lòng mộ đạo thể hiện trong sự bảo trợ các tác phẩm nghệ thuật tôn giáo.<ref>[http://www.ucalgary.ca/applied_history/tutor/endmiddle/bluedot/blackdeath.html The End of Europe's Middle Ages: The Black Death] University of Calgary website. (Retrieved on ngày 5 tháng 4 năm 2007)</ref> Nhưng dù sao thì dịch hạch chỉ là một yếu tố, kết hợp với các yếu tố trên để giải thích sự xuất hiện Phục Hưng ở Ý.<ref name="brotton"/>
[[Tập tin:Thetriumphofdeath.jpg|nhỏ|phải|Bức ''Le Triomphe de la Mort'' ("Thần Chết Khải hoàn", vẽ khoảng 1562) của [[Pieter Brueghel Già|Pieter Bruegel]] phản ánh những biến động và sợ hãi mang tính toàn xã hội theo sau bệnh dịch hạch tàn phá châu Âu Trung Cổ.]]
 
Mầm mống bệnh dịch đến từ những chiếc thuyền buồm trở về từ các cảng châu Á mang theo [[bọ chét]] và nhanh chóng lan rộng do sự thiếu vệ sinh và y tế đương thời. Dân số Florence đã giảm gần một nửa chỉ trong năm 1347, kéo theo đó là một sự thiếu hụt nhân công lao động. Lương của người lao động tăng đáng kể, và người bình dân nhờ đó mà có nhiều tự do hơn, thậm chí còn du hành đi tìm những nơi có điều kiện làm việc thuận lợi nhất.<ref>Netzley, Patricia D. ''Life During the Renaissance.''San Diego: Lucent Books, Inc., 1998.</ref>
 
=== Phía bắc châu Âu===
{{Chính|Phục Hưng phương Bắc}}
 
[[Tập tin:Thetriumphofdeath.jpg|nhỏ|phải|Bức ''Le Triomphe de la Mort'' ("Thần Chết Khải hoàn", vẽ khoảng 1562) của [[Pieter Brueghel Già|Pieter Bruegel]] phản ánh những biến động và sợ hãi mang tính toàn xã hội theo sau bệnh dịch hạch tàn phá châu Âu Trung Cổ.]]
Phục Hưng xảy ra ở miền châu Âu phía Bắc nước Ý (chủ yếu ở Pháp, Đức, Anh, Hà Lan) được gọi là "Phục Hưng phương Bắc". Trong khi những tư tưởng Phục Hưng tiến từ Ý lên phía bắc, đồng thời lại có sự lan truyền đổi mới về phía nam trong một số lĩnh vực, đặc biệt là âm nhạc<ref>{{chú thích tạp chí|author=Láng, Paul Henry|jstor=738699|title=The So Called Netherlands Schools|journal=The Musical Quarterly|volume=25|issue= 1|year=1939|pages=48–59}}</ref>. Âm nhạc thế kỷ XV của [[trường phái Burgundy]] xác định sự bắt đầu Phục Hưng trong ngành nghệ thuật này và tính phức điệu của trường phái Hà Lan, khi nó cùng các nhạc công xuống tới Ý, tạo nên cốt lõi của cái có thể xem là phong cách quốc tế thực sự đầu tiên trong âm nhạc kể từ sự tiêu chuẩn hóa [[Bình ca Gregoriano]] vào thế kỷ IX<ref name="musical-quarterly">{{cite journal|author=Láng, Paul Henry|jstor=738699|title=The So Called Netherlands Schools|journal=The Musical Quarterly|volume=25|issue= 1|year=1939|pages=48–59|doi=10.1093/mq/xxv.1.48}}</ref>. Đỉnh cao của trường phái Hà Lan cuối cùng lại hiện thực trong âm nhạc của một [[nhà soạn nhạc]] người Ý, [[Giovanni Pierluigi da Palestrina|Palestrina]]. Vào cuối thế kỷ XVI Ý một lần nữa lại trở thành trung tâm cách tân âm nhạc, với sự phát triển của phong cách phức điệu của trường phái Venezia, lan truyền lên phía bắc tới Đức vào khoảng 1600.
[[Tập tin:Clovio magi.jpg|nhỏ|"Sự chiêm bái của các đạo sĩ vào [[giáng sinh]]" và "[[Solomon]] được [[Hoàng hậu của Sheba]] tôn sùng", bộ tranh của Giulio Clovio năm 1546 đánh dấu sự kết thúc của phong cách Phục hưng Ý về "bản thảo được chiếu sáng" (''Illuminated manuscript'', tác phẩm có trang trí và đường viền)]]
 
Tranh Phục Hưng Ý khác với tranh Phục Hưng phương Bắc. Các nghệ sĩ Ý là những người đầu tiên vẽ các khung cảnh thế tục, bứt khỏi nghệ thuật thuần túy tôn giáo của thời Trung Cổ. Ban đầu, các nghệ sĩ Bắc Âu vẫn tập trung vào các đề tài tôn giáo, như những bất ổn tôn giáo đương thời mô tả bởi [[Albrecht Dürer]]. Nhưng từ [[Pieter Bruegel]] họ bắt đầu chuyển sang các chủ đề của đời sống thường nhật, đi xa hơn về mảng này so với các tiền bối Ý. Chính trong Phục Hưng phương Bắc mà anh em người Hà Lan [[Hubert van Eyck|Hubert]] và [[Jan van Eyck]] đã hoàn thiện kĩ thuật vẽ [[tranh sơn dầu]], cho phép các nghệ sĩ tạo ra những gam màu mạnh trên một bề mặt cứng có thể tồn tại nhiều thế kỷ<ref>''[http://www.metmuseum.org/toah/hd/optg/hd_optg.htm Painting in Oil in the Low Countries and Its Spread to Southern Europe]'', [[Metropolitan Museum of Art]] website. (Retrieved ngày 5 tháng 4 năm 2007)</ref>. Một đặc điểm của Phục Hưng phương Bắc là nó sử dụng ngôn ngữ dân tộc thay vì tiếng Latin hay Hy Lạp, cho phép nhiều tự do biểu đạt hơn. Phong trào này với bắt đầu với [[Dante Alighieri]] ở Ý, tuy rằng chính việc chú trọng quá vào tiếng Ý đã làm hạn chế nguồn tư tưởng Firenze quan trọng vốn viết bằng tiếng Latin<ref>Celenza, Christopher (2004), ''The Lost Italian Renaissance: Humanists, Historians, and Latin's Legacy''. Baltimore, Johns Hopkins University Press</ref>.
 
====Ba Lan====
{{Bài chính|Ba Lan thời phục hưng}}
{{multiple image
| width1 = 125
| width2 = 150
| image1 = Wawel-kaplica1.jpg
| alt1 = Sigismund Chapel
| image2 = Nagrobek Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta.jpg
| alt2 = Tombstone
| footer = Một bia mộ thời Phục hưng từ thế kỷ 16 của các vị vua Ba Lan trong [[Nhà nguyện Sigismund]] ở [[Kraków]], Ba Lan. Nhà nguyện mái vòm vàng được thiết kế bởi [[Bartolommeo Berrecci]]
}}
 
Ở Đông Âu, Ba Lan khi đó đang được hưởng một nền hòa bình và thịnh vượng tương đối dài. Nhiều nghệ sĩ Ý đã đến đây cùng với [[Bona Sforza]], tiểu thư [[nhà Sforza]] kết hôn với vua [[Zygmunt I của Ba Lan|Zygmunt I]] năm 1518<ref>[http://en.poland.gov.pl/Bona,Sforza,%281494,%E2%80%93,1557%29,1958.html Bona Sforza (1494–1557)]. poland.gov.pl (Retrieved ngày 4 tháng 4 năm 2007)</ref>, cũng như dưới sự đặt hàng của giới quý tộc và trưởng giả nơi đây. Nhiều thành phố được xây lại theo phong cách kiến trúc Gothic, đáng chú ý là [[Kraków]] và [[Gdańsk]].<ref name="mik_cul">[[Michael J. Mikoś]], ''Polish Renaissance Literature: An Anthology''. Ed. Michael J. Mikoś. Columbus, Ohio/Bloomington, Indiana: Slavica Publishers. 1995. ISBN 978-0-89357-257-0 [http://staropolska.pl/ang/renaissance/Mikos_renaissance/Cultural_r.html Cultural Background]</ref>. Hàng loạt trường học, đại học được xây dựng, trong đó [[Đại học Jagiellonia|Học viện Kraków]] là đại học có quy mô lớn nhất châu Âu đương thời<ref>[http://www.uj.edu.pl/dispatch.jsp?item=uniwersytet/historia/historiatxt.jsp&lang=en#narodziny re-establishment History of Đại học Jagiellonia]</ref>. Đây chính là thời kỳ được xem là thời hoàng kim của văn hóa Ba Lan, với các nhà học giả lớn như [[Copernicus]], nhà địa lý học [[Maciej of Miechów]], nhà triết học chính trị [[Andrzej Frycz Modrzewski]], các nhà thơ như [[Miklaj Rej]], [[Jan Kochanowski]] hay [[Szymon Szymonowic]], nhạc sĩ [[Wacław z Szamotuł]]<ref name="mik_lit">[[Michael J. Mikoś]], ''Polish Renaissance Literature: An Anthology''. Ed. Michael J. Mikoś. Columbus, Ohio/Bloomington, Indiana: Slavica Publishers. 1995. ISBN 978-0-89357-257-0 [http://staropolska.pl/ang/renaissance/Mikos_renaissance/Literary_r.html Literary Background]</ref>. Ba Lan trở thành trung tâm văn hóa của Đông Âu, góp phần truyền bá tới các nước khác trong khu vực, chẳng hạn như Nga. Nga tiếp nhận Phục Hưng tương đối muộn và chậm chạp do vị thế của [[Chính Thống giáo Đông phương|Chính thống giáo]], nhưng có những nét riêng đặc sắc như kiến trúc Gothic Nga với những mái đa giác<ref>[[William Craft Brumfield]], Landmarks of Russian Architecture: A Photographic Survey. Armsterdam, Gordon and Breach, 1997</ref>